up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله سنجاب PDF
QR code - سنجاب

سنجاب

سنجاب جانوري که دست آموز هم مي شود

سنجاب ها، اعضايي از راسته بسيار بزرگ جوندگان هستند که تقريباً در همه جاي دنيا ديده مي شوند. اگرچه در اين خانواده چندگونه زميني مانند سنجاب هاي زميني و يا مارموت هاي گياهخوار در چمنزارها و علفزارها پراکنده اند، اما غالب اعضاي خانواده را حيواناتي که بخش عمده زندگي خود را روي درخت به سر مي برند، تشکيل مي دهند.
با وجود تخصص يافتگي موجود در برخي از صفات سنجاب ها، آنها در مقابل ساير جوندگان وضعيتي غيرتخصص يافته و ابتدايي دارند.
سنجاب ها از يک جهت به گل هاي نرگس شبيه اند. آنها به طور ناگهاني در اوايل بهار ظاهر شده، چند ماهي فعاليت دارند و سپس به زودي ناپديد مي شوند.
در واقع سنجاب ها بيش از نيمي از سال را در خواب زمستاني به سر مي برند. انواع متنوعي از سنجاب ها با اشکال بدني متفاوت در گستره وسيعي از زيستگاه هاي دنيا پراکندگي دارند. از جنگل هاي باراني گرمسيري تا بيابان هاي نيمه خشک و از دشت هاي باز تا باغچه ها و باغ هاي شهري، در چهار گوشه جهان مي توان اين جانوران فوق العاده دوست داشتني را مشاهده کرد. در اين خانواده بزرگ و متنوع بيش از ۲۷۰ گونه جونده وجود دارد. مارموت هاي زمين زي و زيرزميني، سنجاب هاي زميني، سگ هاي دشتي (جونده اي زميني که بومي دشت هاي آمريکاي شمالي است)، سمورچه ها (Chipmunks)، سنجاب هاي درختي روز فعال و سنجاب هاي پرنده شب فعال،چند تن از اعضاي اين خانواده هستند.
سنجاب ايراني يا قفقازي يکي از سنجاب هاي جهان است. اين سنجاب در قفقاز، ترکيه، سوريه، لبنان، اسراييل و البته غرب ايران پراکندگي دارد. در جنگل هاي بلوط زاگرس اين سنجاب معمولاً درختان بلند و کهنسال بلوط را به درختان کوتاه و پرشاخ و برگ ترجيح مي دهد. اين سنجاب جثه اي متوسط، دمي بلند و پشمالو دارد که از نصف طول بدن بلندتر است. موهاي پشت به رنگ خاکستري متمايل به قهوه اي و زير بدن زردرنگ است. رنگ موهاي سر و سطح پشتي دم، قرمز حنايي و سطح زيرين دم روشن تر است.
به طور کلي هرچه از نواحي شمالي جنگل هاي زاگرس به طرف جنوب پيش برويم از رنگ حنايي دم کاسته مي شود. به طوريکه در قسمت هاي جنوبي رنگ به زرد نخودي تغيير مي يابد. طول سر و تنه اين جانور ۱۹۲ تا ۲۳۰ ميلي متر، دم ۱۲۸ تا ۱۳۸ ميلي متر، پا ۵۱ تا ۵۵ ميلي متر و گوش ۲۷ تا ۲۹ ميلي متر گزارش شده است.
سنجاب ها در ميان ساير جوندگان به خاطر دارا بودن بدن استوانه اي، دم جارو مانند و پشمالو و نيز پاهايي که توانايي گرفتن شاخه ها را دارند، قابل تشخيص اند. دست هاي آنها کوتاه و داراي انگشت شست کوچک و چهار انگشت، در عوض پاهاي سنجاب بلندتر و پنج انگشتي است.
اغلب سنجاب ها روز فعال، پرجنب وجوش و به طرز سرگرم کننده اي باهوش هستند. چشم هاي آنها درشت بوده و توسط حلقه هاي کمرنگي احاطه شده است. چشم هاي تيزبين آنها امکان تشخيص شکارچيان خطرناک را از سايرين مي دهد. همه سنجاب ها در روي سر و پاهاي خود موهاي بسيار حساسي دارند که براي آنها بسيار مهم و ضروري هستند. آرايش دنداني سنجاب ها در ميان جوندگان وضعيتي معمولي را دارا است. يک جفت دندان پيشين اسکنه مانند در هر آرواره، يک فاصله بزرگ بدون دندان در جلوي دندان هاي پيش آسيا و عدم وجود دندان نيش ويژگي دنداني سنجاب ها است. دندان هاي پيشين آنها دايماً رشد کرده و در اثر استفاده ساييده مي شوند. آنها در زمان پايين آمدن از درخت ابتدا سر خود را به سمت پايين آورده و سپس با پاهاي خود که از پنجه هاي آن همچون لنگر استفاده مي کنند، به سمت پايين حرکت مي کنند. دم پشمالوي آنها چند کار انجام مي دهد. اول حفظ تعادل بدن در هنگام راه رفتن و پايين آمدن از درخت است. همچنين اين دم در زمان جهش و پريدن به عنوان سکان و در زمان برقراري ارتباط با ساير افراد خانواده به عنوان پرچم و در زمان خواب به عنوان پتو و محافظ از شر حشرات موذي عمل مي کند. سنجاب ها در زمان تغذيه روي دو پاي خود مي نشينند و غذا را با دست هاي خود مي گيرند.
سنجاب ها اساساً گياهخوار هستند و سنجاب هاي درختي دانه ها و ميوه هاي مغزدار را ترجيح مي دهند اما گاهي از مواد ديگر گياهي نيز استفاده مي کنند. بعضي گونه هاي سنجاب ها از حشرات نيز به عنوان ماده غذايي استفاده مي کنند. در جنگل هاي معتدله به دليل طبيعت فصلي گلدهي و ميوه دهي، سنجاب هايي که در اين مناطق زندگي مي کنند در زمان هاي مختلف سال وابسته به مواد غذايي گوناگون هستند. يکي از راه هاي تامين غذا براي آنها پنهان کردن مواد غذايي در زير خاک و استفاده از آنها طي زمستان است.
سنجاب ها در جنگل نقش جنگلبانان را ايفا مي کنند. آنها با حفر کردن دانه ها و ميوه هاي مغزدار سبب احيا و زادآوري درختان مي شوند. سنجاب ها در هر سني که باشند، عمل ذخيره سازي دانه و ميوه ها را در زير خاک انجام مي دهند، حتي بچه ها هم اين رفتار را به نمايش مي گذارند. آنها بوي مواد دفن شده را از ۳۰ سانتي متري سطح زمين تشخيص مي دهند. رفتار حفاري سنجاب ناخواسته در بازيافت ميوه ها و دانه ها تاثيرگذار است. يک تکامل تدريجي بسيار درازمدت بين سنجاب هاي درختي مانند سنجاب قفقازي يا ايراني با اکثر درختان مخروط دار نظير کاج، بلوط و راش برقرار بوده که به تامين منافع دو طرف منجر شده است. به نظر عجيب مي رسد که چطور دندان هاي سنجاب ها قادر به خرد کردن پوسته هاي سخت و از بين بردن جنين هاي هر ميوه اي که در سر راهشان باشد، شده است و چطور اين وضعيت براي درختان مفيد واقع مي شود اما در واقع سنجاب با اين کار موجب تکثير و ازدياد زادآوري درختان مي شود.
در زمستان و طي زمستان خوابي متابوليسم پايه بدن جانور به يک سوم حالت طبيعي آن رسيده و ضربان قلب، دماي بدن و ميزان تنفس به ميزان زيادي سقوط مي کند. سنجاب زمستان خواب هر دو تا چهار هفته يکبار براي خارج کردن محتويات معده و مثانه خود بيدار مي شود. زماني که آنها در بهار از خواب زمستانه خود بيدار مي شوند، تقريباً بيشتر از نصف وزن بدن خود را از دست داده اند. در اين زمان آنها از دانه هاي باقي مانده از پاييز قبل و يا از جوانه هاي تازه تغذيه مي کنند.
روباه، راسو، کايوت، برخي گربه سانان، پرندگان شکاري کوچک، جغدها و شاهين ها از جمله شکارچيان سنجاب ها هستند. اما بزرگترين تهديد براي جمعيت هاي سنجاب افزايش جمعيت انسان است. از بين بردن زيستگاه ها، قطعه قطعه کردن آنها، افزايش وسعت زمين هاي کشاورزي و شهري و وارد کردن گياهان غيربومي از جمله مهمترين عوامل کاهش جمعيت سنجاب ها در سرتاسر جهان هستند. سلامتي اکثر اکوسيستم هاي جنگلي جهان وابسته به نقش سنجاب ها در انتشار بذرها و نيز کنترل جمعيت حشرات است و از بين بردن اين جانور به هر دليلي منجر به نابودي جوامع جنگلي مي شود.
از وضعيت جمعيت سنجاب قفقازي يا ايراني در غرب کشور اطلاعات زيادي موجود نيست اما به نظر نمي رسد که اين جنگلبان زيباي زاگرس وضعيت خيلي خوبي داشته باشد.

● دسته بندي اين جونده به دو دسته اصلي زير تقسيم ميگردد ۱) سنجاب هاي زميني ۲) سنجاب هاي درختي ▪ اصلي ترين سنجابها در دنيا سنجابهاي درختي ميباشند،که مهم ...

سنجاب سنجاب (Indian giont Squirrel )يا (Ratufa Indica)بزرگترين نژاد سنجاب مي باشد، ● دسته بندي اين جونده به دو دسته اصلي زير تقسيم ميگردد ۱) سنجاب هاي ...

سنجاب درختي يک حيوان بساير خاصي مي باشد. او يکي از کمترين حيوانات وحشي است که با انسانها وفق داده شده و ياد گرفته که با انسانها زندگي کند. سنجاب هم مي ...

راهنماي نگهداري سنجاب مغز سنجابها انداره گردو مي باشد. سنجاب درختي يک حيوان بساير خاصي مي باشد. او يکي از کمترين حيوانات وحشي است که با انسانها وفق دا ...

انسان، حيواني که از موهبت شعور برخوردار است در ابتداي خلقت در طبيعت و در ميان ديگر جانداران زندگي ميکرد. با گذشت زمان و رشد تمدن بشري، دوري انسانها از ...

مطلب کاملي درباره همستر همستر ( Hamster ) حيواني کوچک و زيبا که موش نيست ! ● همستر – کوچکتر از سنجاب همستر ( Hamster ) حيواني کوچک و زيبا که موش نيست ...

● همستر - کوچکتر از سنجاب همستر ( Hamster ) حيواني کوچک و زيبا که موش نيست ! همستر ( Hamster ) حيواني کوچک و بسيار زيبا و جذاب در رنگ هاي گوناگون ازجم ...

▪ نام علمي: Otocolobus manul ▪ نام انگليسي: Manul, Pallas Cat ● توصيف: نام اين گونه از پيتر سيمون پالاس، طبيعي دان آلماني، گرفته شده که در اکتشاف علمي ...

دانلود نسخه PDF - سنجاب