up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله سحابي رتيل PDF
QR code - سحابي رتيل

سحابي رتيل

سحابي رتيل (Tarantula) يکي از جذاب ترين اجرام آسمان براي بسياري از منجمان آماتور و علاقه مندان به عکاسي نجومي است. اما اخترشناسان حرفه اي نيز به اين سحابي علاقه وافري دارند. سحابي رتيل که مهم ترين عضو مجموعه ۳۰-ماهي طلايي است، بزرگ ترين سحابي نشري آسمان شب و يک کارخانه ستاره سازي بسيار عظيم است که در فاصله ۱۷۰هزار سال نوري زمين در صورت فلکي جنوبي ماهي طلايي (Dorado) قرار گرفته است. سحابي رتيل درواقع بخشي از قمر کهکشان راه شيري، ابر ماژلاني بزرگ است.
اندازه گيري هاي اخترشناسان نشان مي دهد اين سحابي بيش از نيم ميليون برابر جرم خورشيد، گاز در بر دارد و در ساختاري پيچ درپيچ، پهناور و درخشان، برخي از سنگين ترين ستارگان شناخته شده را در خود جاي داده است. اين سحابي نام خود را از وضعيت درخشان ترين توده هاي گازي اش گرفته است که شبيه به پاهاي بندبندي است که از بدن يک رتيل خارج شده اند. بدن رتيل را خوشه اي از ستارگان داغ به نام R۱۳۶ تشکيل داده اند که ازقضا با نورافشاني خود، کل سحابي را روشن کرده اند. الحق که نام رتيل، بزرگ ترين عنکبوت زمين، برازنده اين سحابي پهن پيکر است: پهناي اين سحابي يک هزار سال نوري است و تا يک سوم درجه امتداد دارد که اندکي از ماه بدر کوچک تر است. اگر اين سحابي در کهکشان خودمان قرار داشت، مثلا در فاصله سحابي جبار از زمين، (۱۵۰۰ سال نوري)، يک چهارم آسمان را مي پوشاند و حتي در نور روز هم ديده مي شد!
اما چرا بررسي مناطقي مانند ۳۰-ماهي طلايي مهم است؟ اخترشناسان معتقدند که اغلب ستارگان عالم در پرورشگاه هايي بسيار بزرگ و ناآرام مانند منطقه ۳۰-ماهي طلايي به وجود آمده اند، لذا از هر فرصتي استفاده مي کنند تا سحابي رتيل را مطالعه کنند. زمستان گذشته، اخترشناسان رصدخانه جنوبي اروپا از دوربين تصويربردار زاويه باز مستقر روي تلسکوپ ۲.۲ متري MPG در لاسياي شيلي استفاده کردند تا همزمان با بررسي ابرهاي تاريک اين منطقه، نگاهي تازه و سراسري نيز به اين رتيل و شبکه تارهاي آسماني اش بياندازند. ابرهاي تاريک، ابرهاي بسيار عظيم از گاز و غبار هستند که ميليون ها برابر خورشيد جرم دارند. اين ابرها بسيار سردند، دمايشان معمولا از۲۶۰- درجه سانتي گراد بيشتر نمي شود و بررسي آنها به دليل ديواره هاي نفوذناپذير غباري که اطرافشان را فرا گرفته، بسيار دشوار است. با اين حال دانشمندان براي مطالعه اين ابرهاي تاريک دست به هرکاري مي زنند، چراکه ستارگان در اين زادگاه هاي يخ زده متولد مي شوند.
اخترشناسان براي تهيه اين تصوير عظيم، از ميدان ديد نيم درجه اي تلسکوپ MPG استفاده کردند و با شانزده رصد در چهار باند نوري، يک چهارم درجه قوسي مربع را از آسمان پوشش دادند. در اين فيلترها از دو فيلتر باند باريک هيدروژن (قرمز) و اکسيژن (سبز) نيز استفاده شده است و برتري رنگ سبز در سحابي رتيل نتيجه فراواني ستارگان جوان تر و داغ تر در آن محدوده از مجموعه ۳۰ ماهي طلايي است. هر تصوير مستقل از ۶۴ميليون نقطه تشکيل شده و درنتيجه، تصوير نهايي از کيفيت ۲۵۶ميليون نقطه برخوردار است. شرايط جوي اين رصدها بسيار عالي بود و تمامي عکس برداري ها در ديد کم تر از ۱ ثانيه قوسي (Seeing < ۱”) انجام شد. (ديد، معياري از شدت آشفتگي و تلاطم جو است).
جزئيات اين تصوير به قدري زياد است که يافتن تک تک جزئيات شگفت انگيز آن کاري دشوار و گيج کننده است؛ با اين حال نمي توان از کنار مهم ترين رويداد نجومي دو دهه اخير در ابر ماژلاني بي تفاوت گذشت. محدوده مرز سمت راست-پايين سحابي رتيل، جايگاه بقاياي انفجار ستاره اي است که در بهمن ماه ۱۳۶۵ با چشمان غيرمسلح نيز ديده شد. اين انفجار که به ابرنواختر ۱۹۸۷A مشهور شد، درخشان ترين ابرنواختري است که پس از سيصد و هشتاد سال در آسمان زمين ديده شده است. اندکي دورتر از اين ابرنواختر، در سمت چپ، سحابي کندوي عسل به چشم مي خورد. اين ساختار زيباي حبابي شکل در نتيجه تعامل انفجار ابرنواختري و لايه هاي غول آسايي است که خود از اندرکنش بادهاي ستاره اي بسيار قوي ستارگان سنگين و جوان و انفجارهاي ابرنواختري به وجود آمده اند.
● ابرکهکشان(سحابي ها)
سحابي نامي است که درقرون ۱۸و۱۷ رصد کنندگان آسمان به قطعاتي نهادند که دربين ستارگان ديده مي شدند.درسال هاي اخيروباتلسکوپ ها وامکاناتي که در دسترس بودستاره شناسان دريافتند که برخي ازاين سحابي ها درواقع خوشه ستاره اي يا کهکشاني دور دست موجود فراسوي راه شيري هستند ودرچنين مواردي نام سحابي به غلط مورد استفاده قرار مي گيرد ؛بااين حال واژه ي (سحابي) هنوز به طور وسيع مسامحه درموردچنين اجرامي به کارمي رود.با اين حال اجرامي به کار مي رود .با اين ،اجرامپخش شده دربين ستارگان راه شيري ،سحابي ها واقعي هستند که از تجمعات گازوغبار درخشان وابر مانند تشکيل شده اند وغالبا داراي شکل نا منظمي هستند.
سحابي ها
هزاران سال قبل اختر شناسان مسلمان يک توده ي ابر کم نور را در صورت فلکي جبار (شکارچي) مشاهده کردند که بسيار جالب و به سه ستاره ي روشن کمربند جبار خيلي نزديک بود. قرن ها بعد که تلسکوپ اختراع شد، اختر شناسان تعداد بيشتري از اين توده هاي مه آلود را در آسمان مشاهده کردند و آنها را سحابي ناميده اند. اين لغت در زبان لاتين به معني ابر است يا .nebula در قرن هفدهم و هجدهم، رصد کنندگان آسمان به نور ضعيف که در بين ستارگان ديده مي شد سحابي نام نهادند. در سال هاي اخير و با تلوسکوپ هاي بهتري که در دسترس است، ستاره شناسان در يافته اند که برخي از اين سحابيها در واقع خوشه هاي ستاره اي يا کهکشان هاي دوردست موجود در فراسوي راه شيري هستند و در چنين مواردي، نام سحابي به غلط مورد استفاده قرار گرفته است. با اين حال واژه ي سحابي هنوز هم به طور وسيع، گر چه با مسامحه، در مورد چنين اجرامي به کار مي رود.
با اين حال، اجرام پخش شده در بين ستارگان راه شيري، سحابي هاي واقعي هستند که از تجمع گاز ها وغباردرخشان و ابر مانند تشکيل شده اند و غالباّ داراي شکل نامنظمي هستند. برخي از اين سحابي ها اشکال کاملاً ويژه اي دارند و بسته به شکل خود اسامي ويژه اي مي يابند. مثلاً سحابي آمريکاي جنوبي، سحابي سمحاق و سحابي سه شاخ نمونه هايي از آنها هستند. سحابي مشهور ديگر، خرچنگ نام دارد. دليل اين نام گذاري، شکل خرچنگ گونه ي آن هنگام مشاهده با تلسکوپ هاي قرن نوزدهم بود ولي در عکس هاي جديدي که از آن تهيه شده است خيلي به خرچنگ شباهت ندارد. سحابي ابر وسيع متشکل از غبار و گاز است. گازهايي که آن را تشکيل مي دهند فوق العاده رقيق و در دمائي کم هستند. سحابي به علت نور خود نمي تابد بلکه بر اثر نور ستارگان مجاور قابل رؤيت است.
بعضي سحابي هاي پخشي مشابه ابر هاي کومولوس جو زمين هستند. سحابي هاي ديگر ساختمان رشته اي دارند که ابر هاي سيروس را تداعي مي کنند. همه ي سحابي ها متلاطم هستند و تمام آنها در جهات مختلف حرکت مي کنند. شوکها، فشارها و ميدان ها ي مغناطيسي مي توانند بيانگر علت ساختمان پيچيده ي سحابي ها باشند.سحابي ها با چشم غير مسلح قابل رؤيت نيستند، از اين رو مؤرد توجه ستاره شناسان باستان قرار نگرفتند. تا سال ۱۷۸۱ که اولين فهرست خوشه هاي ستاره اي و سحابي ها توسط ستاره شناس فرانسوي مسيه گردآوري شد، توجهي به سحابي ها نشده بود.
چگالي سحابي ها حدود دو هزار بار بيشتر از چگالي ماده ي فضايي بين ستاره اي است. چگالي ماده ي ميان ستاره اي بسيار کم و در حدود يک اتم در سانتيمتر مکعب و ده ذره ي غبار در يک کيلومتر مکعب است. بر اين اساس، چگالي مواد در سحابي ها بسيار اندک است. اما چون فاصله ي ميان ستاره ها بسيار زياد است، همين مقدار بسيار بسيار کم ماده ميان ستاره اي قابل توجهي مي شود.
● رده بندي سحابي ها
سحابي ها را به سه دسته ي:نشري (گسيلشي يا گيلشي ) ، بازتابي ، تاريک طبقه بندي مي کنند
سحابي نشري يک يا چندين ستاره ي بسيار سوزان است. نور فرا بنفش اين ستاره ها موجب برانگيختن ئيدروژن و اکسيژن و گسيل نور مشخصي از آنها مي شود. مثال بسيار خوبي ازيک سحابي نشري، سحابي بزرگ جبار است. باچشم غير مسلح و دوربين صحرايي نيز مي توان اين سحابي را ديد.سحابي نشري يک يا چندين ستاره ي بسيار سوزان است. نور فرا بنفش اين ستاره ها موجب برانگيختن ئيدروژن و اکسيژن و گسيل نور مشخصي از آنها مي شود. مثال بسيار خوبي ازيک سحابي نشري، سحابي بزرگ جبار است. باچشم غير مسلح و دوربين صحرايي نيز مي توان اين سحابي را ديد.اگر ستاره ها مقداري سرد تر باشند يا اين که چگالي گازها در سحابي بيشتر باشد، ماده ابر از خود نور گسيل نمي کند بلکه نور ستاره را باز تاب مي کند. اين سحابي ها را با نام سحابي بازتابي مي شناسيم. البته طيف اين قبيل سحابي با طيف ستاره، يکي است. مثال بسيار خوب سحابي هاي باز تابي، سحابي است که ستاره هاي خوشه ي پروين را در برگرفته است.
▪ اگر در درون يا نزديکي سحابي ستاره اي قرار نگرفته باشد که نور آن را تأمين کند، آن سحابي را سحابي تاريک مي نامند. مشاهده ي سحابي هاي تاريک فقط در صورتي ممکن است که در مقابل سحابي هاي نشري يا بازتابي قرار گيرند. سحابي ها نور ستاره هاي پشت سر خود را جذب مي کنند. اختر شناسان عقيده دارند که ستاره ها درو ن اين سحابي ها متولد مي شوند. مثال بر جسته ي اين گونه سحابي سحابي سر اسب در صورت جبار است.
سحابي هاي سياره نما جدا از اين سه گروه سحابي ها، برخي ازسحابي ها از ستاره ها تشکيل مي شوند. ستاره هايي مانند خورشيد در پايان زندگي يعني در مرحله ي غول سرخي لايه هاي بيروني جو خود را به صورت سحابي در فضا مي پراکنند. اين سحابي ها را سياره نما مي نامند. آنها را به اين سبب سحابي سياره نما مي نامند که وقتي با يک تلوسکوپ به آنها نگاه مي کنيم به رنگ مايل به سبز ديده مي شوند وبه نحوي ياد آور ظهور قرص هاي ارانوس و نپتون مي باشند. همه ي آنها از نوع سحابي نشري هستند. زندگي ستاره هاي پر جرم تر از خورشيد، با انفجار ابر نواختري پايان مي يابد و سحابي بزرگ و گسيخته اي از انفجار به جا مي ماند که آن را سحابي باقيمانده ي انفجار ابر نواختري مي نامند.

در جهان علاوه بر ستاره ها مقادير زيادي گرد و غبار و گاز وجود دارد که مابين کهکشانها پراکنده گرديده است. يعني چگالي گاز در فضاي بين کهکشانها فقط برابر ...

سحابي رتيل (Tarantula) يکي از جذاب‌ترين اجرام آسمان براي بسياري از منجمان آماتور و علاقه‌مندان به عکاسي نجومي است. اما اخترشناسان حرفه‌اي نيز به اين س ...

در طول زندگي انسان ، ستارگان بيشمار راه شيري عملا بدون تغيير به نظر مي‌رسند. گاهي يک نواختر (ستاره‌اي که بطور ناگهاني و انفجاري مقاديري عظيم انرژي از ...

حتما تا بحال با نام بعضي سحابي ها و کهکشانها روبرو شده ايد که به صورت يک عدد به همراه يک حرف M گفته مي شوند: مثل M44، M32 و... اين اجرام غير ستاره اي ...

تاملي برنظريه انفجار بزرگ، فرضيه کانت - لاپلاس و نظريه جديد ابرغبار ● نظريه انفجار بزرگ بيگ بنگ يکي از نظريات خلقت عالم است که اوايل قرن بيستم ميلادي ...

نزديک ترين ستاره به ما بعد از خورشيد «پروکسيما- قنطورس» نام دارد که در فاصله يي برابر ۲ ۴ سال نوري از ما واقع شده است. اما ميلياردها ستاره يي که در که ...

در منظومه شمسي اگر مشتري جرمي بيشتر از جرم کنوني داشت، آنگاه همجوشي هسته يي همانند آنچه هر لحظه در خورشيد رخ مي دهد درون مشتري به راه مي افتاد و اين س ...

▪ باور غلط : نقاط نوراني که در آسمان شب ديده مي شود، ستارگان هستند. ▪ باور درست : به جز ستارگان، اجرام ديگري نيز در آسمان شب وجود دارد که ما مي توانيم ...

دانلود نسخه PDF - سحابي رتيل