up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله ستارگان PDF
QR code - ستارگان

ستارگان

هياهوي قلب ستارگان

بسياري از اجزاي عالم همچون انسان ها، حيوانات و گياهان روزي متولد مي شوند و سرانجام روزي هم مي ميرند. اما آنچه در اين فرآيند هميشگي مهم است به ياد داشتن تبديل انرژي و ماده است، به اين معني که ماده و انرژي تشکيل دهنده عالم خلق يا نابود نمي شود بلکه تنها از حالتي به حالت ديگر تغيير مي کند (اصل پايستگي انرژي- ماده).
همچنين «اينشتين» با نظريه نسبيت خود به ما نشان داد ماده و انرژي مي توانند به يکديگر تبديل شوند (اصل هم ارزي جرم و انرژي). به اين صورت که در يک ستاره با پيوند چهار هسته اتم هيدروژن تحت فشار زياد و تبديل آن به يک هسته اتم هليم انرژي توليد مي شود.
ستارگان بعد از تشکيل شدن از يک سحابي گازي، شروع به درخشيدن و مصرف سوخت هيدروژني خود مي کنند. اما اين سوخت هر چقدر هم زياد باشد روزي به پايان مي رسد. زماني که آن پيش ستاره ناپايدار که تازه متولد شده است به ستاره يي پايدار تبديل مي شود اصطلاحاً مي گوييم ستاره در رشته اصلي قرار گرفته است.
ستاره يي که در رشته اصلي باشد يعني در حال همجوشي هسته يي هيدروژن به هليم است و همچنين از لحاظ دما، ابعاد و درخشندگي به تعادل رسيده است (تعادل هيدرواستاتيکي). اما نبايد فراموش کنيم بيش از ۹۰ درصد از عمر يک ستاره در مرحله رشته اصلي سپري مي شود. پس به اين ترتيب مي توان گفت خورشيد منظومه شمسي ما اکنون در رشته اصلي قرار دارد. در کهکشان راه شيري اکثر ستاره ها در رشته اصلي قرار دارند. اما بعد از پايان يافتن هيدروژن در هسته ستاره، که محل اصلي سوخت و ساز يک ستاره به حساب مي آيد، چه اتفاقي داخل آن رخ خواهد داد؟
زماني که سوخت هيدروژني يک ستاره در حال پايان يافتن است، آن ستاره نمي ميرد بلکه تحت فرآيندهايي جالب به شکلي ديگر درمي آيد. وقتي هسته ستاره همه هيدروژن خود را به هليم تبديل مي کند به دليل فشار لايه هاي بالاي سطح ستاره، هسته متراکم تر مي شود و فشار داخل آن افزايش مي يابد. با افزايش فشار هسته، دما بالا مي رود و موجب مي شود لايه هاي گازي اطراف هسته داغ تر شوند و به همين دليل بزرگ تر و دچار انبساط شوند. پس ستاره دوباره تعادل خود را با منقبض شدن هسته و انبساط لايه هاي خارجي به دست مي آورد. در اين مرحله قطر ستاره چندين برابر قطر اوليه خود مي شود. حتي افزايش قطر يک ستاره ممکن است به بيش از ۷۰۰ برابر قطر اوليه خود برسد.
زماني که ستاره در اين مرحله از انبساط قرار دارد اصطلاحاً مي گوييم ستاره تبديل به غول سرخ شده است. دليل اين نامگذاري به خاطر اين است که با منقبض شدن هسته بسيار داغ و انبساط سطح ستاره (که دقيقاً به همين دليل دماي سطح آن افت شديدي نسبت به حالت اوليه خود پيدا مي کند)، رنگ ستاره به سمت سرخ متمايل مي شود. پس هم بزرگ و هم سرخ گون شده است يعني يک غول سرخ.
زمان تبديل هر ستاره به يک غول سرخ، وابستگي مستقيمي با جرم آن ستاره دارد. يعني هر چه ستاره يي بزرگ تر باشد به دليل فشار بيشتري که بر هسته مي آيد بسيار سريع تر عمر خود را به پايان مي رساند. اما اين روند براي ستاره هاي معمولي و نسبتاً کوچک همانند خورشيد بسيار کند است.
در اخترشناسي گاهي اصطلاح ابرغول سرخ را هم به کار مي برند. اصطلاح ابرغول سرخ براي آن دسته از ستارگاني که جرم بسيار زيادي دارند (بيش از ۵ ۱ برابر جرم خورشيد) و اکنون منبسط شده اند، استفاده مي شود. براي نمونه فرض کنيد جرم يک ستاره با جرم چند ۱۰ برابر خورشيد ما بعد از انبساط تا چه حد مي تواند قطرش افزايش پيدا کند، اگر قطر آن دست کم چند صد برابر هم شود واقعاً شايسته است که بگوييم تبديل به يک ابرغول سرخ شده است. هسته ستاره يي که تبديل به غول سرخ شده است به علت فشار فوق العاده زياد دمايش حتي به صد ميليون درجه هم مي رسد. حال اگر ستاره جرم کافي داشته باشد فشار بالا رفته و همجوشي هليم در آن به راه مي افتد. دو هسته هليم سريعاً يک هسته بريليم درست مي کنند، اما به دليل ناپايداري هسته اتم بريليم، معمولاً سه هسته اتم هليم عناصر کربن و اکسيژن را توليد مي کنند.
تمام اين فرآيندها در هسته ستاره رخ مي دهد به صورتي که در سطح و زير سطح آن هنوز هليم و هيدروژن وجود دارد. اگر جرم ستاره يي زياد باشد اين تبديل عناصر سبک به سنگين همچنان ادامه پيدا مي کند. حال ممکن است در هسته عناصر ديگر و سنگين تري همانند نئون و منيزيم هم توليد شود. اين روند براي ستارگاني که بسيار بزرگ هستند و جرم زيادي هم دارند تا به وجود آمدن هسته اتم آهن ادامه پيدا مي کند.
اما اکنون اين آخرين مرحله از سوخت يک ستاره است زيرا هسته اتم آهن به دليل چيدمان پروتون ها و نوترون ها از پايدارترين اتم ها به حساب مي آيد. در اين زمان ستاره به لحظه پايان خود نزديک مي شود. لحظه يي شگفت انگيز که همه چيز در کسري از ثانيه تغيير مي کند. ستاره يي که از زمان تشکيل شدن تا به امروز ميليون ها سال از عمرش گذشته است با اتفاقي عظيم و جالب وارد بعد جديدي از چرخه حيات خود مي شود.

هر گاه واکنشهاي هسته اي هسته ستاره متوقف شوند، ستاره به مرحله مرگ وارد و ساختارش ناپايدار مي شود. ستاره اي با جرم نسبتاً کم در طي ميلياردها سال، آهسته ...

براي بدست آوردن دماي يک ستاره ما به طيفي که از آن ستاره به دست مي آيد نياز داريم. البته دمايي که ما مي خواهيم بدست بياوريم مربوط به سطح آن است نه داخل ...

براي بدست آوردن دماي يک ستاره ما به طيفي که از آن ستاره به دست مي آيد نياز داريم. ● توجه: دمايي که ما مي خواهيم بدست بياوريم مربوط به سطح آن است نه دا ...

بطور کلي ستارگان داراي مراحل مختلف جنيني ، کودکي و جواني و پيري هستند. پس از اکتشاف برابري جرم و انرژي توسط انيشتين ، دانشمندان تشخيص دادند، که کليه س ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

بر پايه ي بررسي هاي تازه اي ادعا شده که خورشيد کوچک تر از آن چيزي است که تصور مي شود. اگر اين گونه باشد، آن گاه ويژگي هاي ديگر خورشيد مانند دماي دروني ...

اگر در شب پر ستاره در فضاي آزاد قرار بگيريد متوجه خواهيد شد که ستارگان تغيير مکان مي دهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره يا گروه ستارگان خاصي از نزديک ...

و السماء و الطارق(۱) وما ادراک ما الطارق(۲) النجم الثاقب(۳) قسم به آسمان، و قسم به طارق آن. و تو چه مي داني طارق آسمان چيست! وطارق همان ستاره درخشان ا ...

دانلود نسخه PDF - ستارگان