up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله ستارگان PDF
QR code - ستارگان

ستارگان

ستارگان در فصول مختلف سال

اگر در شب پر ستاره در فضاي آزاد قرار بگيريد متوجه خواهيد شد که ستارگان تغيير مکان مي دهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره يا گروه ستارگان خاصي از نزديک ستون يا ساختمان بلندي نگاه کنيد متوجه اين حرکت خواهيد شد. در طي مشاهده اي طولاني تر متوجه خواهيد شد که ...
● مقدمه
که برخي از ستارگان مثل خورشيد و ماه ظاهرا در شرق طلوع کرده و به تدريج در آسمان بالا مي آيند و پس از طي پهنه آسمان در افق غربي غروب مي کنند.
اگر در نيمکره شمالي به دقت بسوي شمال و در نيمکره جنوبي بسوي جنوب نگاه کنيم متوجه خواهيم شد که بعضي از ستارگان غروب يا طلوع نمي کنند، بلکه در طول تمام شب آسمان را دور مي زنند. اينها را ستارگان گرد قطبي مي نامند، زيرا ظاهرا حول دو محور موسوم به قطبهاي سماوي شمال و جنوب در آسمان گردش مي کنند. اينکه چه ستارگاني (ستارگان گرد قطبي) در تمام طول شب قابل رؤيت هستند به محل رصد بستگي دارد، براي مثال با نگاه به آسمان از آمريماي شمالي يا اروپا خواهيم ديد که صورت فلکي دب اکبر ، آسمان شمالي را بطور پيوسته دور مي زند و هرگز پايينتر از افق قرار نمي گيرد؛ بنابراين صورت فلکي مزبور از نوع گرد قطبي است.
مشاهده باز هم بيشتر نشان مي دهد که همه ستارگان حول محورهاي نامرئي گردش مي کنند. ارتفاع يا فرازي که اين محروهاي نامرئي در آن قرار دارند به موقعيت ناظر در سطح زمين بستگي دارد. مثلا در مورد فردي که از نيويورک رصد مي کند، محور نامرئي (قطب سماوي شمالي) تقريبا در نقطه وسط فاصله بين افق شمالي و بالاي سر او قرار مي گيرد. پيدا کردن اين محور نامرئي در نيمکره شمالي نسبتا آسان است، زيرا خوشبختانه ستاره قطبي (ستاره جدي) خيلي نزديک به آن قرار دارد.
البته هنگام شب وقتي به آسمان خيره مي شويد بايد بخاطر داشته باشيد که: در اين کره هر ستاره نيست که گردش مي کند، بلکه بخاطر يک بار چرخش زمين حول محورش در هر ۲۴ ساعت ، چنين به نظر مي رسد که گويي در اين مدت ستاره يک بار گردش کرده است.
صرف نظر از اينها ، رصد در طي دو شب متوالي نشان مي دهد هر ستاره ۴ دقيقه زودتر از شب قبل از طلوع مي کند. با نظاره کردن مداوم ستارگان طي هفته ها و ماهها آشکار مي شود که تمام کره هر ستاره ظاهرا بطور کامل آسمان را دور مي زند. اين تغيير مکان تدريجي از آنچه که طي ۲۴ ساعت ملاحظه مي کنيم کاملا متمايز است و به اين دليل رخ مي دهد که زمين نه فقط حول محور خود بلکه در طي يک سال به دور خورشيد نيز گردش مي کند. اين امر دليل تغييرات فصلي صورتهاي فلکي است. با رجوع به نقشه هاي آسمان مي بينيم که در يک زمان معين صورتهاي فلکي مربوط به شمال ، جنوب ، شرق و يا غرب در هر يک از فصلهاي سال متفاوت هستند.
● صورتهاي فلکي
ستارگان در آسمان شب بصورت نقشها يا گروههايي ديده مي شوند که صورتهاي فلکي نام دارند. هيچ کس نمي داند چه شخصي براي اولن بار نقشهاي ستاره اي را براي تشکيل صورتهاي فلکي تنظيم کرد. مواردي را که مي دانيم به ۴۰۰۰ سال قبل ، يعني به دوران بابليان مربوط مي شود. حدود ۲۸۰ سال قبل از ميلاد ، يک شاعر يوناني به نام آراتوس سولي درباره صورتهاي فلکي اشعاري سروده است و اين اشعار قديميترين توصيف موجود از آنهاست. نخستين تصاوير صورتهاي فلکي نيز روي مجسمه اي رومي حک شده است که به کرخ آتلانت فارنس مشهور است و اکنون در موزه اي در ناپل نگهداري مي شود. مجسمه نشان مي دهد که اطلس (شخصيت اسطوره اي) به سطح کره اي که بر بالاي سر اوست که در آن زمان يونانيها مي شناختند، نقش بسته است. پنج صورت فلکي ديگر در اثر تحولات زمان از آن محو شده است.
چينيها و مصريان باستان نيز براي صورتهاي فلکي و همچنيني براي ستارگان درخشان منفرد مثل شعراي يماني ، تصاويري داشتند. تصاوير مصريان روي جهان نماي مسطح دندرا که اکنون در موزه پاريس قرار دارد، ثبت شده است. تصاوير چينيها و مصريها با تصاوير يونانيها کاملا فرق دارد. فقط معدودي از تصاوير مصريها قابل تشخيص هستند، زيرا بعدها هنرمندان مصري در نمونه سازي از تصاوير خيلي قديمي که الآن موجود نيستند، دچار اشتباه شده اند.
● صورتهاي فلکي راهنما (قراول)
انسانهايي که در نيمکره شمالي زندگي مي کنند، نسبت به آنها که در نيمکره جنوبي هستند خوش شانس ترند، زيرا صورتهاي فلکي بسياري در آسمان نيمکره شمالي وجود دارند که اشکال کاملا متمايزي داشته و باز شناخت آنها آسان است. وقتي اين صورتهاي فلکي قابل تشخيص شدند محل صورتهاي فلکي ديگر نزديک به آنها نيز وضوح کمتري دارند، به آساني کشف مي گردد.
ستارگان دب اکبر
شاخص ترين صورت فلکي آسمان شمالي ، دب اکبر (خرس بزرگ) نام دارد. تمشاگران اوليه آسمان تصورات روشن و زنده اي داشتند و به همه صورتهاي فلکي ، از جمله صورتهاي فلکي منطقة البروج اسامي حيوانات ، اشياي مشهور و يا اسامي شخصيتهاي اسطوره اي را داده بودند. در واقع ، صورت فلکي خرس بزرگ جز دم آن ، زياد شبيه به خرس نيست.
● نحوه يافتن دب اکبر
براي يافتن اين صورت فلکي ابتدا جاي آن را در نقشه ستارگان پيدا کنيد و سپس در يک شب بدون مهتاب و با هواي صاف آن را در آسمان جستجو کنيد. ابتدا بگذاريد چشمانتان به تاريکي عادت کند. اين کار سه يا چهار دقيقه طول مي کشد. رو به شمال بايستيد و با توجه به آن وقت شب از سال به دقت هفت ستاره اي را که آن صورت فلکي از آنها تشکيل شده است، جستجو کنيد. در پاييز ، در اوايل شب ، دب اکبر در پايين افق قرار مي گيرد و مثل ديگ بزرگي به نظر مي رسد که داراي دسته اي خميده است. ولي در بهار اين صورت فلکي در بالاي سر بهصورت وارونه قرار مي گيرد و تشخيص شکل آن تا اندازه اي دشوار مي شود. در واقع ديگر اين صورت فلکي بصورت کج قرار مي گيرد.
در اين صورت فلکي دو ستاره که نسبت به دسته ديگ از بقيه دورترند قراولان ناميده مي شوند، زيرا اگر خط واصل بين آنها را تا پنج برابر امتداد دهيم به ستاره قطبي (جدي) خواهيم رسيد. هرگاه توانستيد صورت فلکي دب اکبر را تشخيص دهيد و از حرکتهاي فصلي آن آگاه شويد، آنگاه خواهيد توانست در شب جهت شمال را به درستي تعيين کنيد. ولي بخاطر داشته باشيد که در داخل و يا حومه شهرها ، نور چراغها و هواي دود آلود ، مانع ديدن ستارگان کم نور مي شود و فقط رؤيت ستارگاني ممکن مي گردد که صورتهاي فلکي پرنورتري را تشکيل مي دهند.
● ستاره قطبي
با شروع از صورت فلکي دب اکبر همراه با استفاده از نقشه ستارگان ، جاي صورتهاي فلکي ديگر را تشخيص داد. در آسمان شبهاي زمستان با ايستادن رو به جنوب ، صورت فلکي جبار (شکارچي) يکي از صورتهاي فلکي است که محل آن را مي توان به آسانترين وجه پيدا کرد. سه ستاره اي که بند شمشير جبار را تشکيل مي دهند در جهت شرق و رو به پايين ، به سمت ستاره شعراي يماني که درخشانترين ستاره در آسمان است، قراول رفته اند.
● رصد صورتهاي فلکي
جبار (شکارچي) ، صورت فلکي بسيار جالبي است که پر از اجرام قابل رؤيت با چشم غير مسلح است. ستاره يدالجوزا که شانه راست جبار را تشکيل مي دهد، يک ستاره سرخ بسيار شاخص از نوع ستارگاني است که به غول سرخ مشهورند. اين ستاره از لحاظ درخشندگي در آسمان در مرتبه دوزادهم قرار دارد. اندازه آن خيلي بزرگتر از خورشيد است. قطر اين ستاره سه برابر قطر خورشيد است. همچنين يدالجوزا ستاره متغيري است و درخشندگي آن بين قدرهاي ۰.۳ و ۱.۱ تغيير مي کند. ستاره درخشان ديگري که همان رنگ رخ يدالجوزا را دارد، الدبران است که در صورت فلکي مجاور يعني ثور قرار دارد.
ستاره رجل الجوزا بر عکس يدالجوزا و الدبران ستاره اي بسيار داغ و با رنگ سفيد مايل به آبي است يکي از گوهرهاي واقعي آسمان ، سحابي بزرگ است، که در صورت فلکي جبار و درست در زير سه تاره واقع در کمربند آن قرار دارد. با چشم غير مسلح اين سحابي مانند يک لکه غبار تيره اي ديده مي شود، ولي از ميان دوربين بطور واضح و بصورت ابر سبز رنگي قابل رؤيت است. اين سحابي جزء کهکشان راه شيري است و منطقه اي است که ستارگان جديد در آن تولد مي يابند.
جرم ديگري که با چشم غير مسلح که بصورت لک غبار تيره ديده مي شود و در صورت فلکي امراة المسلسه قرار دارد. اين جرم يکي از نزديکترين کهکشانها به کهکشان راه شيري است و بيش از دو ميليون سال نوري با ما فاصله دارد. وقتي در فضاي آزاد به اين اجرام نگاه کنيد به زودي در خواهيد يافت که با اندکي خيره شدن به يک طرف آنها رؤيت بهتري ممکن مي گردد. علت آن است که کناره هاي مردمک چشم در مقايسه با وسط آن ، نسبت به نور ضعيف حساسترند.
● اسامي ستارگان
بيشتر ستارگان نيز مانند صورتهاي فلکي نامگذاري شده اند. اکثر اين نامگذاريها توسط يونانيها و اعراب انجام شده است. گر چه ستاره شناسان هنوز هم از اين اسامي استفاده مي کنند، ولي در عمل ترجيح مي دهند از يک روش علمي که در سال ۱۶۰۳ توسط يوهان باير (۱۶۲۵-۱۵۷۲) ستاره شناس آلماني ابداع شد، استفاده کنند. باير ستارگان هر صورت فلکي را با شروع از درخشانترين آنها ، با حروف يوناني: &۹۴۶; (بتا) ، &#۹۴۷; (گاما) و غيره نامگذاري کرد. در اين روش شعراي يماني ، آلفاي دب اکبر ، يدالجوز ، آلفاي جبار و ستاره رجل ، بتاي جبار تلقي مي شود. البته الفباي زبان يوناني محدود است و براي ستارگان زيادي که کشف شده ، ستاره شناسان روشهاي ديگري را براي نامگذاري ابداع کرده اند.

هر گاه واکنشهاي هسته اي هسته ستاره متوقف شوند، ستاره به مرحله مرگ وارد و ساختارش ناپايدار مي شود. ستاره اي با جرم نسبتاً کم در طي ميلياردها سال، آهسته ...

براي بدست آوردن دماي يک ستاره ما به طيفي که از آن ستاره به دست مي آيد نياز داريم. البته دمايي که ما مي خواهيم بدست بياوريم مربوط به سطح آن است نه داخل ...

براي بدست آوردن دماي يک ستاره ما به طيفي که از آن ستاره به دست مي آيد نياز داريم. ● توجه: دمايي که ما مي خواهيم بدست بياوريم مربوط به سطح آن است نه دا ...

بطور کلي ستارگان داراي مراحل مختلف جنيني ، کودکي و جواني و پيري هستند. پس از اکتشاف برابري جرم و انرژي توسط انيشتين ، دانشمندان تشخيص دادند، که کليه س ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

بر پايه ي بررسي هاي تازه اي ادعا شده که خورشيد کوچک تر از آن چيزي است که تصور مي شود. اگر اين گونه باشد، آن گاه ويژگي هاي ديگر خورشيد مانند دماي دروني ...

و السماء و الطارق(۱) وما ادراک ما الطارق(۲) النجم الثاقب(۳) قسم به آسمان، و قسم به طارق آن. و تو چه مي داني طارق آسمان چيست! وطارق همان ستاره درخشان ا ...

پايان عمر ستارگاني که روزگاري درخشان بودند، زيباست و ما در زير آسمان شب شاهد هزاران ستاره يي هستيم که روزي خواهند مرد. تولد، عمر و سپس مرگ تمامي ستارگ ...

دانلود نسخه PDF - ستارگان