up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله ستاره هاي دنباله دار PDF
QR code - ستاره هاي دنباله دار

ستاره هاي دنباله دار

ستارگان دنبالهدار بر خلاف اسمشان به هيچ وجه ستاره و منبع توليد انرژي نيستند و نامگذاريشان فقط به دليل شکل ظاهريشان است که مثل ستاره‌اي هستند که دنباله‌اي داشته باشد، به طوري که واژه comet از کلمه يوناني kometes به معني مو و سر گرفته شده است.
اين ستارگان جابجا شونده با وجود چهره تماشاييشان که به سرعت تغيير مي‌کند و کاملاً غيرمتناوب و نامنظم به نظر مي‌رسد، نشاني از ترس و خرافات بوده اند و مردم ظهور ستارگان دنبالهدار را علامتي از اتفاقي بزرگ و ناخوشايند مي‌دانستند.
دنبالهدارها از جمله اجرامى هستند كه در طول تاريخ چندان محبوب نبوده‌اند. در واقع در فرهنگ بسيارى از ملت‌ها آن را پديده‌اى شوم و نفرت‌انگيز مى‌دانستند: اعتقادى كه هنوز هم طرفدارانى دارد. به نظر بسيارى از منجمان آماتور «دنبالهدارها خيلى زيبا هستند. آنها فقط مدت كمى ميهمان آسمانند با اين حال، ديدن آنها بسيار هيجان انگيز است.» اما نظر شكسپير در مورد آنها چندان شبيه اين گفته‌ها نيست: «دنبالهدار خبر از تغيير ايام و دولت‌ها مى‌دهد.» تا مدت‌ها دنبالهدارها پيام‌هايى از سوى خدايان به حساب مى‌آمدند. پيام‌هايى كه حاوى خشم و غضب آنان بر زمينيان گناهكار بود. به هر روى ظهور دنبالهدارها در طول تاريخ تاثيرى شگرف بر زندگى آدميان داشته؛ كودكانى را قربانى كرده و باعث برافتادن حكومت‌ها شده است. كم كم اين پيام‌هاى غضبناك آسمانى جاى خود را به عقايد جديدتر دادند. نظراتى مبنى بر اينكه دنبالهدارها پديده هايى مربوط به جو هستند و در داخل اتمسفر زمين ايجاد مى‌شوند. آنها عجيب‌تر از رعد و برق و توفان‌ها به نظر مى‌رسيدند و به همان ميزان و بلكه بيشتر- ترسناك و مخاطره‌آميز بودند.
سال‌ها طول كشيد تا سرانجام در قرن هفدهم تلاش‌هاى ادموند هالى نشان داد دنبالهدارها اجرامى سماوى‌اند. اگرچه آنها با سيارات و ستارگان بسيار متفاوت هستند، اما همچون سيارات در مدارهايى به دور خورشيد مى‌گردند. مدارهايى كه معمولاً بيضوى، سهموى يا هذلولى هستند. اين نوع مدار باعث مى‌شود تا فاصله دنبالهدار از خورشيد در نقطه اوج مدارى‌اش بسيار دور شود.
كشف دنبالهدارها تاثير بسيار زيادى بر روى علوم مختلف و به خصوص ستاره‌شناسى گذاشت. محاسبه دقيق مدار دنبالهدارها بهانه‌اى مناسب براى كشف روش‌هاى نوين رياضى بود. همچنين به بهانه يافتن دنبالهدارهاى جديد نقشه‌هاى دقيقى از آسمان تهيه شد. فهرست اجرام غيرستاره‌اى كه مشهورترين آنها مسيه نام دارد و متعلق به ستاره‌شناسى فرانسوى است نيز به سبب اشتباه نگرفتن اين اجرام با دنبالهدارهاى تازه پديد آمده است. كشف سيارات جديد نيز از الطاف حاشيه‌اى دنبالهدارها است. «هرشل» تا مدت‌ها سياره اورانوس (نخستين سياره در دوران جديد) را دنبالهدارى نوظهور فرض مى‌كرد.
به هر جهت، دنبالهدارها برخلاف تاثيرى كه از لحاظ خرافات بر روى زندگى زمينيان گذاشتند، عامل تحولى شگرف در علم نوين بوده‌اند. كشف دنبالهدار اما كار ساده‌اى نبوده است. در دوران جديد براى يافتن يك دنباله دار، بايد رصدگر بسيار ماهرى باشيد، تمامى آسمان را به خوبى بشناسيد و كمترين تغييرى را ناديده نگيريد. ديدن يك جرم بسيار كم نور و شبح‌گون در ميان خيل عظيم ستارگان آسمان كار راحتى نيست. اما داستان كشف دنبالهدارها به پايان نرسيده است. اگر رصدگر دقيقى باشيد، اين احتمال وجود دارد كه شما هم روزى موفق به كشف يك دنبالهدار شويد.
دنبالهدار چيست ؟
دنبالهدارها کره‌هايي از گاز و غبار هستند. هنگامي که اين کره‌ي منجمد به خورشيد نزديک مي‌شود، در اثر تصعيد گازها و غبارها، هاله‌اي مه آلود در اطراف جسم اصلي دنبالهدار (هسته) و دمي بلند در اطراف آن تشکيل مي‌دهند.
معمولاً هر دنبالهدار از سه بخش تشکيل شده است:
۱) هسته : با قطر چند کيلومتر (که به طور مستقيم قابل مشاهده نيست) و کره‌اي از يخ و گازهاي منجمد است.
۲) گيسو : يك توده كروي از گاز است كه هسته دنبالهدار را احاطه مي‌كند و حدود يك ميليون كيلومتر طول دارد. گيسو از بخار آب،‌گاز دي اكسيدكربن، آمونياك، غبار و گازهاي طبيعي ديگر كه از هسته جامد متصاعد شده، تشکيل شده است. گيسو و هسته سر يك دنبالهدار را تشكيل مي‌دهند.
۳) دنباله : براي يک دنبالهدار دو نوع دنباله تشخيص داده شده است :
الف) دنباله گرد و غبار که در انعکاس نور خورشيد، زرد کمرنگ ديده مي‌شود و همان طيف خورشيد را دارد.
ب) دنباله پلاسما يا گازي، که به دليل وجود مونوکسيد کربن يونيزه (co+) آبي ديده مي‌شود. طول دنباله ممکن است به صدها ميليون کيلومتر برسد.
مدار دنبالهدارها
در قرن هفدهم، با کارهاي اساسي کپلر، نيوتون و هالي مشخص شد که حرکت‌هاي عجيب دنبالهدارها از همان قوانين حرکت سيارات پيروي مي‌کنند. هالي با ادامه‌ي کار موفق شد دوره‌ي تناوب و مدار دنبالهدار درخشاني را که بعدها به نام خودش معروف شد تعيين کند و مشخص شد که اين همان دنبالهداري است که از سال‌ها قبل از ميلاد به طور تقريباً منظمي با دوره‌ي تناوب ۷۶سال رصد مي‌شده است.
مدار بيشتر دنبالهدارها بيضي بسيار کشيده (با خروج از مرکز بيشتر از ۰ ۹) است. مدار بعضي ديگر سهموي و يا هذلولي است که دنبالهدارهاي غيرمتناوب محسوب مي‌شوند. گاهي از اوقات ممکن است مدار دنبالهدار به دليل گرانش سيارات بزرگي مثل مشتري تغيير کند. مثلاً گرانش شديد موجب تکه تکه شدن دنبالهدار شود. (مثل دنباله دار شوميکر لوي ۹)
در سال ۱۵۳۸ ميلادي يک پزشک به نام Jerome Frascator متوجه شد که دنباله‌ي دنبالهدارها در خلاف جهت خورشيد قرار دارد. در قرن هفدهم کپلر علت آن را فشار باد خورشيدي مطرح کرد.
دنبالهدار فقط وقتي كه به خورشيد نزديك است روشن مي‌شود (به حالت بخار در مي‌آيد) و در دورترين نقطه مدار تاريك است (كاملاً غيرقابل رؤيت). بادهاي خورشيدي دنباله را به سمت دورتر از خورشيد مي‌رانند.
بعضي دنبالهدارها يا به خورشيد برخورد مي‌كنند و يا چنان نزديك مي‌شوند كه منفجر مي‌شوند اين دنبالهدارها خورشيد خراش (Sungrazers) ناميده مي‌شوند.
منشأ دنبالهدارها كجاست ؟
در سال ۱۹۵۰ يک اخترشناس هلندي به نام يان اورت با مطالعه‌ي آماري چهل و شش دنبالهدار بلند دوره (با دوره تناوب بيش از ۲۰۰ سال) متوجه شد که اين دنبالهدارها از تمام جهات به سوي خورشيد مي‌آيند، بنابر اين منبعشان بايد کره‌اي پيرامون خورشيد باشد و از آنجايي که مدار اين دنبالهدارها بسيار کشيده است پس اين کره مي‌بايست دور باشد. او اين موضوع را مطرح کرد که خرده سيارات باقيمانده از سحابي اوليه منظومه شمسي منشا دنبالهدارها است. با محاسبات انجام شده اين منطقه (که امروزه اَبر اورت ناميده مي‌شود) بايد در فاصله۲۰۰۰۰ تا۱۰۰۰۰۰ واحد نجومي باشد. شايد تعداد دنبالهدارهاي ابر اورت به دو تريليون برسد.
اما دنبالهدارهاي کوتاه دوره، تقريباً در صفحه‌ي منظومه‌ي شمسي حرکت مي‌کنند. پس منبع آنها نمي‌تواند ابر اورت باشد. اخترشناسان منبع آنها را قرصي مسطح در وراي مدار نپتون (۳۵ تا۴۰ واحد نجومي) مي‌دانند که ممکن است تا فاصله ۱۰۰ واحد نجومي گسترده شده باشد. جمعيت اين کمربند چند صد ميليون تخمين زده مي‌شود. حدود ده سال پيش (۱۹۹۲ ميلادي) دو اخترشناس سياره‌اي از دانشگاه هاروارد موفق به کشف ۲۰ عضو از اجرام اين کمربند (کمربند کويي پر) شدند.
چرا دنباله دارها مهم هستند؟
چندى پيش ناسا در ماموريتى چندصد ميليون دلارى فضاپيمايى را به سوى دنبالهدارى فرستاد. اين فضاپيما كه «برخورد عميق» (Deep Impact) نام داشت، اطلاعات متحيركننده‌اى براى زمين مخابره كرد. اما اطلاعاتى كه ما در دنبالهدارها مى‌يابيم چيست: شايد مهمترين آنها تاريخچه جايى است كه در آن زندگى مى‌كنيم. دنبالهدارها از ابتداى منظومه شمسى تا به حال دست نخورده و يخ زده باقى مانده‌اند. ما در زمين و سيارات اطرافمان به دليل وجود فرسايش زياد، كمتر اثرى از دوران اوليه منظومه شمسى مى‌يابيم. دنبالهدارها اما همچون موميايى اين آثار را در خود حفظ كرده‌اند. با مطالعه دقيق آنها مى‌توان به عناصر و شرايط آن هنگام دست يافت. بر پايه برخى نظريه‌هاى معتبر ممكن است عناصر تشكيل دهنده حيات توسط دنبالهدارها به زمين آورده شده باشد.
براى آماتورها هم دنبالهدارها سرشار از اطلاعات ارزشمند است. آنها اميدوارند قبل از ظهور و نورانى شدن يك دنبالهدار ويژگى‌هاى آن را پيش‌بينى كنند. اينكه چه شكلى دارد، درخشندگى آن چه اندازه است، آيا دنباله دارد و اين دنباله تا چه اندازه امتداد مى‌يابد. دنبالهدارهايى كه در نهايت به درون خورشيد مى‌افتند نيز مهم هستند؛ خورشيدخراش‌ها مى‌توانند اطلاعات ارزشمندى در مورد جو خورشيد در اختيارمان قرار دهند. مطالعه واكنش خورشيد در اين برخوردها نيز بسيار جذاب است.
دنبالهدار هالي :
دنبالهدار هالي يك دنبالهدار دوره‌اي ، متشكل از گاز منجمد و غبار است، كه به دور خورشيد مي‌گردد. هالي براي اولين بار در 240 قبل از ميلاد در چين ثبت شد. اما ادموند هالي اولين كسي بود كه دوره‌اي بودن آن را تشخيص داد. آخرين بار در 1986 ديده شد و بار ديگر در 2061 مشاهده خواهد شد. از آن جايي که دنبالهدار هالي تحت تاثير نيروي گرانشي سيارات برجيس و کيوان قرار دارد، لذا دوره گردش آن دقيقاً ثابت نيست و بين 74 تا 78 سال به درازا مي‌کشد. اما تقريباً مي‌توان آن را 76 سال دانست. وقتي كه زمين از مدار هالي (هر سال دوبار) مي‌گذرد. رگبار شهاب اتا اكواريدس و اريونيدس اتفاق مي‌افتد.
دنبالهدار شوميكرلوي 9 (SHOEMAKER-LEVY9) :
شوميكرلوي 9 (SL-9) يك دنبالهدار با دوره تناوب كوتاه است كه توسط زوج كارولين شوميكر و ديويد لوي كشف شد. وقتي دنبالهدار به مشتري بسيار نزديك شد نيروهاي جاذبه‌اي مشتري بخشي از آن را از آن جدا كردند و قطعات جدا شده آن در طي 6 روز در ماه جولاي 1994 به مشتري اصابت كردند كه اشتعال بزرگ اتمسفر مشتري از زمين ديده مي‌شد.

الکترونهاي داراي يک بار منفي نمي توانند از طريق هوا به يک اتم با بار مثبت منتقل شوند. آنها بايد منتظر شوند تا پل يا اتصالي بين ناحيهٔ مثبت و منفي برقر ...

يک دونات دارچين بخوريد تا با آرامش کامل همه چيز را زيبا ببينيد. دارچين به اصطلاح نوعي واليوم گياهي خوانده ميشود که داراي اثر آرام کننده و شادکننده اي ...

هر چند وقت يک بار ورود يک تکنولوژي جديد انقلابي در رشته نقشه برداري ايجاد مي کند که باعث مي شود انجام کارهاي غير ممکن يا سخت به کارهاي روز مره و عادي ...

نور ستاره پس از جمع آوري بوسيله تلسکوپ ، توسط دستگاهي به نام طيف نگار تجزيه مي شود و نتايج آن به صورت عکس يا نوار کامپيوتري ثبت مي شود. اخترشناسان با ...

برده داري يک شکل افراطي نابرابري اجتماعي است که در آن بعضي افراد، در واقع به عنوان دارايي، در تملک ديگران اند.برده داري يکي از فرماسيون هاي است که در ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

ستاره شناسان ناسا، ابر پر انرژي از الكترون ها را كه يك خوشه جوان را احاطه كرده است كشف كرده اند. اين ذرات كه داراي انرژي بسيار بسيار زيادي هستند مي تو ...

اگر در شب پر ستاره در فضاي آزاد قرار بگيريد متوجه خواهيد شد که ستارگان تغيير مکان مي دهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره يا گروه ستارگان خاصي از نزديک ...

دانلود نسخه PDF - ستاره هاي دنباله دار