up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله ستاره شناسي PDF
QR code - ستاره شناسي

ستاره شناسي

ستاره شناسي در ايران

● دوران پيش از اسلام
دانش ستاره شناسي در ايران مانند ديگر نقاط جهان پيشينه طولاني دارد. به راستي از آن جا که ابزار کار آن آسماني پاک و دو چشم تندرست خداداد است، از نخستين علومي است که بدست انسان مورد توجه قرار گرفته است.
برخي برخي از نقوش تخت جمشيد را نشانه اي از آشنايي سازندگان آن ها با اخترشناسي مي دانند؛ از اين ميان است نقش حمله شير به گاو که در بسياري حجاري هاي تخت جمشيد هست.
مطالعاتي هم روي جهت گيري چهارطاقي هاي بجا مانده از آتشکده هاي کهن نشان داده است که مي توان رابطه هايي ميان ساختمان آن ها و طلوع و غروب اجرام سماوي يافت.
ولي از دوران پيش از اسلام به جز کتاب زيج شهريار سند مکتوبي بر جاي نمانده است. ابوريحان بيروني در کتاب “آثارالباقيه عن القرون الخاليه” اطلاعات نغزي درباره باورها اقوام گذشته درباره اخترشناسي ارايه کرده است.
● دوران پس از اسلام
ستاره شناسان ايراني بزرگ ستاره شناسان اسلامي را پايه ريزي مي دهند. پس از دوران خلافت مامون که دارالترجمه نامي خود را براي برگردان آثار علمي ملل گوناگون بنياد نهاد، پيشرفت اخترشناسي بمانند علوم ديگر سرعت فراواني گرفت.
نخستين محاسبات دقيق قطر زمين در همين زمان و بدست برادران بنوشاکر انجام گرفت. (توضيحات بيشتر در کتاب” تاريخ اخترشناسي اسلامي” بدست نللينو.)
يکي از انگيزه هاي توجه ويژه به اخترشناسي در دوران اسلامي تعيين سالنامه و اوقات شرعي است که نيازمند مشاهدات و محاسبات دقيق ستاره شناسيي است. “هندسه کروي” که بدست ابوالوفاي بوزجاني شناسايي شد اين محاسبات را به گونه بزرگ تسهيل کرد.
به گونه سنتي در دربار شاهان و امراي ايراني هميشه شاعران و منجمان سلطنتي وجود داشتند و اين امر به رونق پيشه منجمي مي افزود. البته از رايزني منجمان براي تعيين زمانهاي سعد و نحس بهره گيري مي شد؛ ولي خود اين امر نيازمند سالهاي متمادي تحصيل و مطالعه بوده است.
زيج هاي بسياري در دوران اسلامي نوشته شده اند که واپسين آن ها در سده ۱۸ ميلادي و در هند تهيه شده است.
ستاره شناسي در دوران معاصر
در دوران معاصر آشنايي ايرانيان با اخترشناسي با برگردان مقالات بيگانه در نشريات همگاني آغاز شد سالهاي ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ .
آغاز انتشار مجله فضا در دوران فتح ماه رويداد ديگري است که به آشنايي ايرانيان با اخترشناسي نوين کمک کرد. انتشار اين گاهنامه که به برپايي کانوني موسوم به “کانون فضايي ايران” هم انجاميد تا سال ۱۳۵۷ ادامه داشت.
گاهنامه «مرزهاي بي کران فضا» نيز در ميان نشريات پارسي زبان تخصصي پس از انقلاب از معدود نشرياتي بود که به زمينه فضا مي پرداخت. مصاحبه هاي اختصاصي با فضانوردان، ارتباط با مراکز فضايي، گرفتن مطالب اختصاصي (همانند داستان هاي يوري گلازکف يا زندگي نامه آندريان نيکلايف به قلم خودش) و بسياري ديگر از مطالب نو و ابتکاري ديگر، با پافشاري بر توانمندي هاي فضايي شورويها،از ويژگي هاي شاخص مرزهاي بي کران فضا، در دوران انتشار بود. از ديگر اقدامات جنبي اين گاهنامه، برگزاري نمايشگاه هاي فضايي ستاره شناسيي به مناسبت هاي گوناگون، نشست هاي به سامان همراه با نمايش فيلم و سخنراني و همچنين راه اندازي بازار فضايي، براي ايجاد ارتباط بيشتر با مخاطبان خود بود. به فراخور سي امين سالگرد پرواز گاگارين نمايشگاه عکسي روبه روي سينما آزادي برگزار کرد که بدست شادروان دکتر حسابي گشايش شد. اين گاهنامه بخش هايي از صفحات خود را به اخترشناسي اختصاص داده بود که کساني همچون توفيق حيدرزاده و بهرام عفراوي در آن مطلب داشتند و عناويني همچون «آسمان شب» به خوانندگان اجازه مي داد تا چگونگي ستارگان را به گونه مرتب دنبال کنند.
گاهنامه دانشمند نيز در برگردان مقالات ستاره شناسيي پيشينه طولاني دارد. پس از انقلاب تا پيدايش دوباره دنباله دار هالي فعاليت چشمگيري در نشريات ايراني به چشم نمي خورد؛ جز چاپ دو کتاب “شناخت مقدماتي ستارگان” و “ستاره شناسي به زبان ساده” (هر دو از انتشارات گيتا شناسي) که فعاليت هاي فردي و کارساز کسان دوستدار بودند.
با پيدايش دنباله دار هالي در نشريات و به ويژه در گاهنامه دانشمند به اخبار پيوسته بااين امر پرداخته مي شد. تلاش هاي مهندس احمد دالکي از استادان دانشگاه شهيد بهشتي در آن زمان براي آشنايي همگاني با اخترشناسي چشمگير است.
پس از افول دنباله دار هالي انتشار مقالات ستاره شناسيي در گاهنامه دانشمند ادامه پيدا کرد که بيشتر اين مقالات گزينش و برگردان آقاي توفيق حيدرزاده بود که پيش از اين نيز کتاب “شناخت مقدماتي ستارگان” را برگردان و منتشر کرده بود. راه اندازي بخش “آسمان در اين ماه” بدست وي که به بررسي رويدادهاي رصدي آسمان هر ماه مي پرداخت کارايي فراواني در آشنايي خوانندگان با ستاره شناسي رصدي داشت. مرکز رصد خانه زعفزانيه نيز از سال ۱۳۶۷ با کوشش آقاي مهندس دالکي آغاز به کار کرد و پس از او مهندس حسين رضايي اين مرکز را به پيش برد و سپس محمد رضا نوروزي (او پيشتر از دانش آموختگان همين مرکز بوده) سرپرستي اين مرکز را بر دوش گرفت. اکنون بانو فريبا يزداني سرپرست اين مرکز است. رصد خانه زعفرانيه در اخترشناسي آماتوري ايران بسيار کارساز بوده است و بسياري از نخستين ها در اخترشناسي آماتوري ايران وهمينطور بسياري از کسان و گروههاي آماتوري در ايران از اين مرکز سرمشق گرفته اند.
در سال ۱۳۷۰ توفيق حيدرزاده مجله نجوم را منتشر کرد که انتشار آن سرآغازي بر آشنايي جدي خوانندگان پارسي زبان با اخترشناسي شد. هم اکنون، پس از ۱۵ سال، نجوم تنها نشريه همگاني اخترشناسي است که در خاورميانه منتشر مي شود[۱]. امروزه گاهنامه اخترشناسي، به سردبيري بابک امين تفرشي، فعاليت هاي خود را در زمينه هاي گوناگون گسترش اخترشناسي در ميان مردم گسترش داده است؛ از آن ميان: برگزاري کلاس هاي آموزش اخترشناسي براي مقاطع سني گوناگون، برگزاري سمينارهاي ماهانه درباره موضوعات روز اخترشناسي براي عموم، برگزاري سلسله نشست هاي نمايش و نقد علمي فيلم هاي علمي تخيلي به نام “سينما فضا” و کمک به انجمن نجوم ايران در برگزاري باشگاه ماهانه نجوم تهران در چهارشنبه پاياني هر ماه در آمفي تياتر مرکزي دانشگاه اميرکبير است.
همچنين امروز گروه هاي اخترشناسي آماتوري فراواني در سطح ايران پرکار هستند که مي توان به گروه روجا و اديب اصفهان و [انجمن ستاره شناسي اهواز]و مرکزنجوم آستان حضرت عبدالعظيم(ع)اشاره کرد.

هيدرولوژي يا آب شناسي از دو کلمه Hydro به معني آب و Logos به معني شناسايي گرفته شده است. ديد کلي هيدرولوژي علمي است که در مورد پيدايش خصوصيات و نحوه ت ...

خون شناسي به مطالعه سلولهاي خوني و انعقاد مي پردازد. اين علم مقدار و ساختمان و عمل سلولهاي خوني ، پيش سازهاي سلولهاي خوني را در مغز استخوان ، ساختار ه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

نور ستاره پس از جمع آوري بوسيله تلسکوپ ، توسط دستگاهي به نام طيف نگار تجزيه مي شود و نتايج آن به صورت عکس يا نوار کامپيوتري ثبت مي شود. اخترشناسان با ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

ستاره شناسان ناسا، ابر پر انرژي از الكترون ها را كه يك خوشه جوان را احاطه كرده است كشف كرده اند. اين ذرات كه داراي انرژي بسيار بسيار زيادي هستند مي تو ...

اگر در شب پر ستاره در فضاي آزاد قرار بگيريد متوجه خواهيد شد که ستارگان تغيير مکان مي دهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره يا گروه ستارگان خاصي از نزديک ...

نزديک ترين ستاره به ما بعد از خورشيد «پروکسيما- قنطورس» نام دارد که در فاصله يي برابر ۲ ۴ سال نوري از ما واقع شده است. اما ميلياردها ستاره يي که در که ...

دانلود نسخه PDF - ستاره شناسي