up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله سالمونلا PDF
QR code - سالمونلا

سالمونلا

علم با چنگ و دنداني خونآلود

غير از چهرههاي شاخصي همچون داروين و اينشتين، بيشتر دانشمندان در گمنامي کار کرده و زحمت کشيدهاند. يکي از معدود راههايي که ميتوانند شهرت ماندگاري کسب کنند انجام يک کشف علمي است که نام آنها را روي خود داشته باشد. اما اين سيستم هميشه راحت و بيدردسر کار نميکند. در واقع اختلافنظر بر سر نامگذاري چنان رايج است که حتي يک قاعده کلي به نام قضيه صفرم هم براي آن وجود دارد که بر اساس آن تعداد اکتشافاتي که نام درستي بر خود دارند از تعداد اکتشافاتي که به اشتباه به شخص ديگري منسوب شدهاند، کمتر است. خود اين قضيه به شکل کاملا مناسبي قانون نامبخشي استيگلر ناميده ميشود در حالي که نخستين بار رابرت مرتون (R.Merton) از دانشگاه کلمبيا در نيويورک آن را تدوين کرد. در زير به پنچ نمونه اشاره ميشود که احتمالا درباره آنها چيزي نشنيدهايد.
سالمونلا
اين باکتري که عمدتا به خاطر مسموميتهاي غذايي وخيمي که ايجاد ميکند معروف است، درواقع گروهي پيچيده است. دو گونه باکتري به نام Salmonella وجود دارد و تعداد بسيار زيادي تقسيمات فرعي جزئي. نخستين گونهاي که کشف شد Salmonella enterica در سال ۱۸۸۵ بود. اين کشف در آزمايشگاه دانيل المر سالمون صورت گرفت که از چهرههاي برجسته در دامپزشکي است. ظاهرا عملکرد سالمون در اداره آزمايشگاهاش عالي بود و به ويژه در انتخاب دستياراناش مهارت خاصي داشت. در سال ۱۸۸۳ او پژوهشگر جواني به نام تئوبالد اسميت را استخدام کرد. اسميت تمام تلاشهايش را روي روشهاي واکسينه کردن خوکها به ويژه در برابر تب خوکي (که به وباي خوکي نيز معروف است) متمرکز کرد.
او موفق شد از نمونههاي خوکهاي بيمار يک باکتري جدا کند که به نظر او علت بيماري بود. البته او اشتباه ميکرد اما خيلي نميتوان او را در اين کار مقصر دانست: تب خوکي عملا ناشي از يک ويروس است و تا سال ۱۸۹۲ امکان کشف ويروسها وجود نداشت. در سال ۱۸۸۵ کشف اين باکتري جديد که در آن زمان به Salmonella cholera-suis معروف شد، اعلام شد. با وجود آنکه سالمون در اين کشف هيچ نقشي نداشت، افتخار آن منحصرا به او رسيد. اين يک مورد کلاسيک از سندروم ماتيو است که در آن يک دانشمند برجستهتر نسبت به همکار ناشناختهتر خود اعتبار بيشتري به دست ميآورد. سالمون در عين حال يکي از نخستين نمونههاي يک مشکل مدرن بود: اينکه سرپرستان آزمايشگاهها با کار کارکنان تازهکار خود افتخار کسب ميکنند. در سال ۱۸۸۷ پژوهشهاي اسميت به ساخت واکسني براي تب خوکي انجاميد که در مورد آن هم سالمون تمام افتخارات را تصاحب کرد.
● بيماري هنسن
بيماري هنسن که بيشتر به جذام معروف است، نخستين بار در حدود سال ۶۰۰ پيش از ميلاد ثبت شد. بيشتر ارجاعاتي که در کتاب مقدس به آن ميشود ظاهرا نتيجه ترجمه غلط است و در واقع به بيماريهاي پوستي ديگر اشاره دارد. تصور عمومي از جذام، گوشت در حال فساد و زشتي و از شکلافتادگيهاي ترسناک است، اما اينها در واقع نشانههاي ثانويهاند. مشکل زيربنايي آسيبي است که به دستگاه عصبي محيطي وارد ميشود. در نتيجه بيماران وقتي زخمي ميشوند هيچ دردي احساس نميکنند، و حتي برشهاي کوچک هم ممکن است به طرز وخيمي عفوني شوند. از اين رو بيماران بايد مدام خودشان را وارسي کنند تا دچار ازشکلافتادگي نشوند. جذام، به افتخار پزشک نروژي گرهارد آرمائور هنسن (G.A.Hansen) که باکتري مسوول آن را کشف کرد، رسما بيماري هنسن ناميده ميشود. هنسن در سال ۱۸۷۳ باکتري Mycobacterium leprae را شناسايي کرد، اما آن را کشت نداد يا سعي نکرد نشان دهد که اين باکتري واقعا به جذام مربوط است. قرعه اين کار به نام آلبرت نيسر (A.Neisser) افتاد که بعدها به عنوان کاشف باکتري سوزاک به شهرت رسيد. نيسر به ملاقات هنسن رفت که با سخاوتمندي مجموعه بزرگي از نمونههاي مبتلايان به جذام را به او داد. نيسر موفق به رنگآميزي اين باکتري شد و در سال ۱۸۸۰ اعلام کرد که علت جذام را کشف کرده است. هنسن بسيار خشمگين شد و با نوشتن مقالهاي بلند که به بيان چگونگي پيشرفت پژوهشهايش از سال ۱۸۷۰ ميپرداخت، به او پاسخ داد. سرانجام در کنفرانسي درباره جذام تصميم گرفته شد که اين افتخار به هنسن داده شود و جذام به بيماري هنسن معروف شد. با اين حال گرچه مسلما هنسن اين باکتري را کشف کرد اما اين نيسر بود که نشان داد اين باکتري علت جذام است. اگر او رابطه صميمانهاش با هنسن را حفظ کرده بود، شايد در اين افتخار با او شريک ميشد اما رفتار متکبرانه نيسر در پايان موجب سقوطاش شد.
● قانون بنفورد
در اواخر قرن نوزدهم، سيمون نيوکم (S. Newcomb)، رياضيدان و اخترشناس آمريکايي، فرصتي يافت تا براي مدت کوتاهي از اندازهگيري سرعت نور و ديگر ثابتهاي اخترشناختي خلاص شود؛ کارهايي که بيشتر عمر او را صرف خود کرده بودند. نيوکم در آن دوره فراغت، بخشي از زمانش را صرف سر و کله زدن با کتابهاي لگاريتم کرد. او متوجه شد که صفحات ابتدايي کتابهاي لگاريتم، بيشتر از صفحات انتهايي کتاب فرسوده شده بودند. نيوکم در سال ۱۸۸۱ مقاله کوتاهي در American Journal of Mathematics منتشر کرد که در آن نشان داده بود در فهرستهاي اعداد مندرج در جداول لگاريتمي، آن گروه از اعدادي که از منابع جهان واقعي گرفته شدهاند به شکل نامتناسبي با ارقام کوچکتر و به ويژه عدد يک آغاز ميشوند. او همچنين معادلهاي را پيشنهاد کرده بود که ميتوانست احتمال آغازشدن عددي با يک رقم مشخص را نيز محاسبه کند. با اين حال نيوکم در آن مقاله نتوانسته بود توضيح مناسبي براي اين حقيقت عجيب ارائه دهد. کشف جالب نيوکم پس از آن مقاله به مدت ۶۰ سال به دست فراموشي سپرده شد. تا اينکه در سال ۱۹۳۸ فرانک بنفورد (F. Benford)، فيزيکدان نوري، دوباره آن را به طور مستقل کشف کرد. با اينکه بنفورد اين مسئله را در مورد مجموعههاي بسيار بزرگتري از اعداد بررسي کرده بود اما باز هم همان تفسير به ذهن او خطور کرد. بنفورد در همان سال نتايج تحقيقاتش را در Proceedings of the American Philosophical Society به چاپ رساند. دلايل و شواهدي که بنفورد در جريان تحقيقاتش جمعآوري کرد براي بنانهادن يک قانون رياضي کافي بود؛ قانوني که براي هميشه نام او را يدک ميکشد. اما با اين حال بيهيچ شکي اين نيوکم بود که اول آن را کشف کرد. تا پيش از سال ۱۹۹۶ هيچکس نتوانست علت قانون بنفورد را به درستي توضيح دهد. سرانجام در سال ۱۹۹۶ رياضيداني به نام تئودور هيل (T. Hill) ثابت کرد که اين قانون در سراسر جهان و حتي در ديگر دستگاههاي شمارش مثل مبناي ۸ نيز صدق ميکند. امروزه اين قانون در حسابرسيهاي قانوني به شکل گستردهاي مورد استفاده قرار ميگيرد، چراکه اگر حسابها با قانون بنفورد مطابقت نداشته باشند به اين معني خواهد بود که حسابها و اعداد به احتمال فراوان جعلي هستند.
● معادله آرنيوس
تمام دانشآموزان دبيرستاني دورههاي تجربي و رياضي بايد اين معادله را بلد باشند: K=Ae-E RT. اين معادله چگونگي تغيير ثابت سرعت (K) يک واکنش شيميايي با دما (T) و انرژي اکتيواسيون واکنش (E) را بيان ميکند. اما اين معادله را ميتوان در مورد پديدههاي فراواني به کار برد که شايد معروفترين آنها اين باشد؛ با استفاده از معادله آرنيوس ميتوان با شمردن تعداد جيرجيرهاي جيرجيرک، دماي هوا را به دست آورد. اين رابطه به ياد اسوانت آرنيوس (S. Arrhenius)، شيميدان سوئدي و يکي از چهرههاي کليدي در شيمي فيزيک، به معادله آرنيوس شهرت يافت. آرنيوس نخستين کسي بود که پيشبيني کرد افزايش سطح دياکسيدکربن در اتمسفر باعث گرمايش جهاني خواهد شد. اما به هرحال آرنيوس نخستين کسي نبود که اين معادله را پيشنهاد کرد. در واقع اين رابطه براي نخستينبار در سال ۱۸۸۴ توسط يک شيميدان هلندي به نام ياکوبوس هنريکوس فن هاف (J. van Hoff) مطرح شد. فن هاف در کتابي با عنوان «درسهايي در ديناميک شيميايي» بسياري از واکنشهاي شيميايي مختلف را بر پايه اين معادله مورد بررسي قرار داده بود. نزديک به پنج سال بعد، زماني که آرنيوس به مفهوم انرژي اکتيواسيون واکنش سطحي از انرژي که رسيدن به آن براي آغاز واکنش ضروري است دست يافت، توانست براي کشف فن هاف تفسيري فيزيکي بيان کند. با اينکه او فن هاف را از اين موضوع مطلع کرده بود اما پيوندي ناگسستني بين نام آرنيوس و اين معادله به وجود آمد. از قرار معلوم عبارت «معادله آرنيوس فن هاف» دهن پرکنتر از آن بود که متداول شود.
● دنباله دار هالي
اين يکي داستان عجيبي دارد. برخلاف باور عموم، اين ادموند هالي (E. Halley) نبود که اين ستاره دنبالهدار را کشف کرد. اما اگر بگوييم که هالي در اين ماجرا هيچ نقشي نداشت، ارزش کار او را به کلي ناديده گرفتهايم. اين ستاره دنبالهدار توسط اخترشناسان چيني در ۲۴۰ سال پيش از ميلاد مسيح رصد شده است و شايد حتي پيشتر از اين هم مشاهداتي بودهاند که ما بيخبريم. اما آنچه در اينباره قطعي است، اين است که يوهانس کپلر(J. Kepler) در سال ۱۶۰۷ و خود ادموند هالي در سال ۱۶۸۲ هرچند به سختي، اما به هر حال اين ستاره دنبالهدار را رصد کردهاند. چند سال بعد، هالي دريافت، دنبالهداري که او مشاهده کرده بود، به دنبالهدارهايي که در سالهاي ۱۵۳۱ و ۱۶۰۷ رصد شده بود بينهايت شباهت دارد. از اينجا بود که هالي استنباط کرد اين دنبالهدار بايد ستارهاي دورهاي باشد که هر ۷۶سال يکبار به نزديکي زمين باز ميگردد. هالي نتايج تحقيقاتش را در سال ۱۷۰۵ و در قالب مقالهاي در ژورنال Philosophical Transactionsانجمن سلطنتي منتشر کرد. البته پيش از اين ديگر اخترشناسان عنوان کرده بودند که دنبالهدارها ميتوانند به شکل دورهاي به سوي زمين بازگردند، اما هالي نخستين کسي بود که توانست چنين رفتاري را در يک دنبالهدار نشان دهد. او حتي زمان بازگشت اين دنباله دار را نيز پيشبيني کرده بود. با اينکه محاسبات او بعدها توسط گروهي از رياضيدانان فرانسوي اصلاح شد اما محاسبات هالي خيلي از واقعيت دور نبودند. وقتي اين ستاره دنبالهدار در سال ۱۷۵۸ به سوي زمين بازگشت، ۱۶ سال از مرگ هالي گذشته بود و از آن زمان نام هالي روي اين دنبالهدار گذاشته شد. به بيان ديگر اين ستاره دنبالهدار به اين خاطر نام هالي را به خود نگرفت که او کاشفش باشد بلکه هالي نخستين فردي بود که توانست رفتار آن را پيشبيني کند.
در واقع ادموند هالي يکي از قهرمانان فراموششده علم است. در دوران او با وجود گستره وسيع رشتههاي علمي گوناگون، انجام کاري که به کلي جديد باشد بسيار سادهتر بود. اما اگر هالي را از اين نظر هم ارزيابي کنيم باز هم با نابغهاي شگفتانگيز مواجه خواهيم شد. در ميان انبوه کارهاي او ميتوان به نقشهبرداري از ستارگان آسمان جنوبي، کمک به درک ما از آب و هوا، توضيح علت اينکه چرا قطبنماها هميشه شمال واقعي را نشان نميدهند و کشف حرکت نسبي ستارگان نسبت به يکديگر، اشاره کرد. حتي اين هالي بود که آيزاک نيوتن بدعنق و گوشهگير را به چاپ «رياضيات پايه» تشويق کرد؛ کتابي که در آن نيوتن قوانين گرانش و حرکت و به طور اتفاقي حساب ديفرانسيل را بيان کرد.

همانند هر غذايي با منشاء دامي ، تخم مرغ ها نيز ممكن است با ارگانيسم هاي بيماريزا براي انسان آلوده شوند. مهمترين اين عوامل سالمونلاها (Salmonella) و به ...

بر اساس پيشرفتهاي اخير در زمينه رده بندي و نامگذاري ( تاكسونومي ) جنس سالمونلا (از خانواده آنتروباكترياسه) شامل دو گونه مي باشد : ۱) سالمونلا انتريكا ...

مسموميت غذايي بر اثر خوردن غذاي آلوده يا زياد خوردن ايجاد مي‌شود. علايم آن بيشتر با درگيري دستگاه گوارش همراه است و شدت اين بيماري طيف گسترده‌اي دارد. ...

ميکروبيولوژي دانشي است که درباره ريزسازواره‌هايا جانداران بسيار ريز بحث و گفتگو مي‌کند. جانداراني که در ميکروبيولوژي بيشتر بررسي مي‌‌شوند شامل پروکاري ...

شترمرغ نيز مانند حيوانات ديگر در معرض بيماريها و عفونتهاي مختلفي ميباشد .جهت مديريت صحيح گله هاي شتر مرغ که از اهميت حياتي در اين صنعت برخوردار است با ...

● رده بندي باکتريها قبل از کشف ميکروارگانيسم ها تمام موجودات زنده را به دو سلسله جانوري و گياهي تقسيم مي کردند. پس از آگاهي بر وجود ميکروارگانيسم ها ، ...

شترمرغ نيز مانند حيوانات ديگر در معرض بيماريها و عفونتهاي مختلفي ميباشد .جهت مديريت صحيح گله هاي شتر مرغ که از اهميت حياتي در اين صنعت برخوردار است با ...

بيماري هاي توليد مثل شترها، شامل طيف وسيعي از بيماري هاي مختلف در شترهاي نر و بالاخص ماده است که به شکلي از اشکال باعث بروز اخلال و بي نظمي در دوره تن ...

دانلود نسخه PDF - سالمونلا