up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله زکات PDF
QR code - زکات

زکات

اهميت زکات

انسان برترين آفريده خداي مهربان است و براي رسيدن به کمال و سعادت در دنيا و آخرت، به برنامه اي کامل نياز دارد که همه نيازهاي مادّي و معنوي، روحاني و جسمانيِ زندگي اش را مورد توجه قرار داده و دستورات و راهنمايي هاي لازم را به او بنمايد.
دين اسلام نيز کامل ترين و برترين دين الهي است که برنامه اي کامل براي زندگي مادي و معنوي انسان ارايه نموده و در تمام امور، دستورات دقيق، و حکيمانه اي مطرح ساخته است، مثلاً:
درباره رابطه فرد با خدا، نماز و روزه را واجب نموده است.
در مورد وظيفه فرد نسبت به انسان هاي ديگر و چگونگي آن، امر به معروف و نهي از منکر را فريضه اي مهم شمرده است.
در زمينه حفظ اتحاد و اجتماع امت اسلام، فريضه عبادي سياسي حج را واجب فرموده و نماز جمعه و جماعت را براي تحکيم پيوند ميان مؤمنين و ارتباط جمعي آنان با پروردگار تشريع کرده است.
در مورد چگونگي کسب و کار، احکام معاملات را توضيح داده و تجارت هاي حلال و حرام را مشخص کرده است.
در مورد درآمدهايي که انسان ها کسب مي کنند، خمس و زکات را واجب نموده و حتي صحيح بودن نماز را مشروط به اين دانسته که لباس فرد نمازگزار، از پولي نباشد که خمس آن داده نشده است.
بنابراين، با دقت در احکام و مسايل شرعي و برنامه هاي جامع دين اسلام، به اين نکته مهم پي مي بريم که دين اسلام، تنها يک قسمت از زندگي انسان يا يک جنبه از نيازهاي او را مورد توجه قرار نداده، بلکه با عنايت به نيازهاي مختلف آدمي در طول زندگي، احکام گسترده اي را براي او وضع کرده است.
بر همگان روشن است که عمل به اين احکام و برنامه ها، علاوه بر اهميت توجه و اطاعت بنده نسبت به دستورات خداوند، ثمرات و دستاوردهاي مختلفي هم براي او در دنيا و آخرت دارد.
زکات نيز که يکي از فروعات دين اسلام مي باشد، احکام و مسايل فراواني دارد که بر يکايک مسلمانان لازم است در احيا و اقامه احکام آن بکوشند. کساني هم که حکم وجوب زکات به آنها تعلق مي گيرد، بايد احکام آن را درست و دقيق بياموزند، چرا که اگر به احکام اقتصادي اسلام (به خصوص در مورد زکات و خمس) توجه کرده و بدان عمل کنيم، آثار مثبت آن ها به زودي در زندگي ما آشکار گشته و عواقب و نتايج ناشي از عدم اهتمام به اين فريضه هاي اسلامي، از جامعه ديني ما دور خواهد شد.
در اين نوشتار، پس از بيان اهميت زکات در اسلام و برخي از آثار پرداخت زکات و عواقب عدم پرداخت آن، به احکامي چند از زکات اشاره مي کنيم.
زکات در لغت و قرآن، به معناي «طهارت، پاکيزگي، رشد و نموّ» به کار رفته است. به نقل دانشمند بزرگ شيعه، شيخ محمدحسن نجفي (صاحب کتاب ارزشمند جواهرالکلام):
«زکات عبارت است از خارج کردن قسمتي از دارايي تا بقيه آن با برکات خداوند رشد کند ( و زياد شود) و درجات صاحبش را بالا برد و مال را از حرام و صاحب آن را از صفات ناپسند، پاک گرداند».[۱]
اهميت زکات
پيشوايان اسلام زکات را از ضروريات دين و منکر آن را کافر دانسته اند: روزي امام صادق عليه السلام آداب و نحوه اخذ زکات را که در نامه ۲۵ نهج البلاغه نيز آمده است، از قول حضرت علي عليه السلام نقل فرمود. سپس گريه کرد و فرمود:
به خدا سوگند! حرمت ها را شکستند و به کتاب خدا و سنت پيامبرش عمل نکردند.[۲]
امام رضا عليه السلام فرمود:
خداوند به من نعمت هايي داده که دائماً نگران آن هستم تا حقوقي را که خداوند نسبت به آن ها بر من واجب کرده است پرداخت کنم. سؤال شد: شما نيز با آن مقام بزرگي که داريد، به خاطر تأخير زکات از خدا مي ترسيد؟ فرمود: بله![۳]
امام صادق عليه السلام فرمود:
خداوند بر اين امت چيزي را سخت تر از زکات واجب نکرده است و اکثر هلاکت امت ها به خاطر نپرداختن آن است.[۴]
رسول خدا صلي الله عليه و آله سوگند ياد کرد که:
جز مشرک کسي در مورد پرداخت زکات خيانت نمي کند.[۵] و نيز فرمود: يا علي، ده گروه از امت من کافر مي شوند؛ يکي از آن ها کساني اند که زکات نمي پردازند.
رسول خدا صلي الله عليه و آله در آخرين خطبه خود فرمود:
اي مردم! زکات اموال خود را بپردازيد که هر کس زکات نپردازد، براي او نه نمازي است و نه حجي و نه جهادي.[۶]
در روايات متعدد، زکات به عنوان يکي از پايه هاي دين اسلام شمرده شده است و فرموده اند: بناي دين اسلام بر پنج چيز استوار شده است: نماز، حج، زکات، روزه و ولايت.
از آيات قرآن نيز به دست مي آيد که زکات در تمام اديان الهي وجود داشته؛ چنان که حضرت عيسي عليه السلام وقتي در گهواره به سخن آمد و فرمود:
«وَ أَوْصانِي بِالصَّلاهِ وَ الزَّکاهِ ما دُمْتُ حَيًّا»[۷]
خداوند مادامي که زنده هستم مرا به نماز و زکات سفارش کرده است.
حضرت موسي عليه السلام نيز خطاب به بني اسرائيل مي فرمايد:
«أَقِيمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ»[۸]
نماز را به پا داشته و زکات بپردازيد.
پيامبران ديگر نيز به اين امر سفارش کرده اند:
و آنان را پيشواياني قرار داديم که به فرمان ما (مردم را) هدايت مي کردند و انجام کارهاي نيک و بر پا داشتن نماز و اداي زکات را به آن ها وحي کرديم. [۹]
نکته مهم در اين باره اين است که نماز و زکات، داراي نقش مؤثر و ارتباطي محکم در شکل دادن به اجتماع پيشرفته اسلامي هستند و بي توجهي به هر يک از آن ها، به ايمان و اعتقادات افراد و محتواي اسلامي جامعه و سير تکاملي آن، آسيب جدي وارد خواهد نمود.
به عنوان نمونه؛ يکي از ويژگي هاي مؤمنين حقيقي که به رستگاري و سعادت مي رسند پرداخت زکات معرفي شده است:
«وَ الَّذِينَ هُمْ لِلزَّکاهِ فاعِلُونَ»[۱۰]
آيه اي ديگر، دريافت و پرداخت زکات و بر پا داشتن نماز را در زمره وظايف و ويژگي هاي مسئولين و مردم در حکومت ديني آورده است:
«الَّذِينَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاهَ وَ آتَوُا الزَّکاهَ»[۱۱]
و بالاخره در آيه اي ديگر مي فرمايد:
«وَ الْمُقِيمِينَ الصَّلاهَ وَ الْمُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ الْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الآخِرِ أُولئِکَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْراً عَظِيماً»[۱۲]
به کساني که نماز را به پا مي دارند و زکات مي دهند و ايمان به خداي بزرگ و قيامت دارند، پاداشي بزرگ عطا خواهيم نمود.
در کتاب هاي حديثي، سخنان فراواني از امامان معصوم عليهم السلام در بيان اهميت زکات آمده است. هم چنين جالب است که بدانيم در روايات ما، براي هر چيز زکاتِ مخصوصي معرفي شده است، مثلاً:
زکات علم و دانش، نشر و ياد دادن آن به ديگران و تلاش براي عمل به آن است.
زکات زيبايي، حفظ عفت و آلوده نکردن خود به گناه است.
زکات سلامتي بدن، کوشش در عبادت پروردگار و روزه گرفتن است.
زکات قدرت، رعايت انصاف نسبت به ديگران است.
زکات توانگري و دارايي، نيکي به همسايگان و صله رحم است.
زکات شجاعت، جهاد در راه خدا است.[۱۳]
در اين جا به برخي از آثار پرداخت زکات و نيز به بعضي عواقب عدم پرداخت آن اشاره مي کنيم:
▪ آثار پرداخت زکات
۱) درمان بخل
بخل عيبي است که عيوب ديگري را به دنبال خواهد آورد: بي اعتنايي به مردم، سنگدلي، عذرتراشي، دروغ پنداشتن ادعاي فقراء، از دست دادن دوستان خوب، گاوصندوقي براي وارثان، تنگ گيري نسبت به خود و بستگان، سوءظن به وعده هاي خداوند، تحقير شخصيت خود در جامعه، اعتماد کردن بر مال خود به جاي توکل بر خدا و... گوشه اي از آثار بخل است. از اين روست که افرادي که به فکر خودسازي و اصلاح خويشتن هستند، بايد خود را از اين عيب دور بدارند:
«وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»[۱۴]
«و هر کس را از خوي بخل و حرص دنيا نگاه دارند آنان به حقيقت رستگاران عالمند.»
يکي از امامان معصوم را ديدند که از اول شب تا صبح، در حالي که مشغول طواف کعبه بود، تنها يک دعا مي کرد و آن اين بود: خدايا، مرا از بخل دور بدار.[۱۵]
شايد مراد از آيه ۱۰۳ سوره توبه که به پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله دستور مي دهد:
«خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَهً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّيهِمْ»[۱۶]
«اي رسول ما تو از مؤمنان صدقات را دريافت دار تا بدان صدقات نفوس آنها را از(پليدي و حب دنيا) پاک و پاکيزه سازي.»
زکات اموال مردم را بگير و آنان را پاک کن؛ مراد پاک کردن مردم از مرض بخل و حب دنيا باشد.
امام صادق عليه السلام فرمود:
«من ادّي الزکوه... فقد وقي من الشح»[۱۷]
هر کس زکات مال خود را بپردازد. قطعاً از بخل حفظ شده است.
بخل ناديدن بود اعواض را شاد دارد ديد درّ خوّاض[۱۸] را[۱۹]
۲) زکات کليد برکت و زياد شدن رزق
هر يک از کلمات «زکات» و «برکت» و واژه هاي مربوط به آن، ۳۲ بار در قرآن آمده است و اين نشان آن است که زکات، مساوي برکت است. در قرآن مي خوانيم:
«يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ»[۲۰]
خداوند ربا را محو مي کند، ولي صدقات را رشد مي دهد.
در روايات زيادي مي خوانيم.
«الزکوه تزيد في الرزق»[۲۱]
زکات روزي انسان را زياد مي کند.
جوشش و افزوني زر در زکات عصمت از فحشا و منکر در صلات[۲۲]
۳) زکات بيمه کردن مال است
امام کاظم عليه السلام فرمود:
«حصنوا اموالکم بالزکاه»[۲۳]
اموال خود را از طريق زکات بيمه کنيد.
[۱] . جواهر الکلام، ج ۱۵، ص ۳؛ دارالکتب الاسلاميه، ايران.
[۲] . وافي، ج ۱۰، ص ۱۵۶.
[۳] . جامع الاحاديث، ج ۹، ص ۴۲.
[۴] . وافي، ج ۱۰، ص ۳۳.
[۵] . بحار، ج ۹۶، ص ۲۹.
[۶] . مستدرک، ج ۱، ص ۵۰۷.
[۷] . سوره مريم، آيه ۳۱.
[۸] . سوره بقره، آيه ۴۳.
[۹] . سوره انبيا، آيه ۷۳.
[۱۰] . سوره مؤمنون، آيه ۴.
[۱۱] . سوره حج، آيه ۴۱.
[۱۲] . سوره نساء آيه ۱۶۲.
[۱۳] . ميزان الحکمه، باب زکات.
[۱۴] . سوره حشر، آيه ۹، سوره تغابن، آيه ۱۶.
[۱۵] . نورالثقلين، ج ۵، ص ۳۴۶.
[۱۶] . سوره توبه، آيه ۱۰۳.
[۱۷] . جامع الاحاديث، ج ۹، ص ۴۸.
[۱۸] . خواض به معناي فرو رونده مي باشدو در قرآن به اين معنا آمده «و کنّا نخوض مع الخائضين».
[۱۹] . مثنوي معنوي، دفتردوم، بيت ۸۹۶.
[۲۰] . سوره بقره آيه ۲۷۶.
[۲۱] . جامع الاحاديث، ج ۹، ص ۵۲ و ۶۹.
[۲۲] . مثنوي معنوي. دفتر ششم، بيت ۳۵۷۷.
[۲۳] . جامع الاحاديث، ج ۹، ص ۴۹.

خداوند درباره توفان نوح و برآمدن آب در منطقه بين النهرين، حوزه نبوت نوح(ع) مي فرمايد: وقتي اراده الهي بر آن شد که آب، زمين را فرا بگيرد تنور فوران آب ...

روش هاي تربيت و راه هاي گوناگون آن نزد تابعين بسيار بوده است. نمونه هايي که در اينجا به آن اشاره مي شود بخشي از آن هاست. اين راه ها مبتني بر برداشت از ...

مطالعه و بررسي تاريخي واقعه کربلا و قيام امام حسين (ع) اگر چه ريشه ها و ماهيت اين نهضت را نمايان مي سازد، اما وقوف بر تمام ابعاد و نيز اهداف قيام امام ...

آنچه در پي مي آيد متن پياده شده سخنراني حجت الاسلام قرائتي در روز پنج شنبه ۱۲ آذرماه جاري است که در آن پيرامون آداب و بايدها و نبايدهاي مراسم عزاداري ...

دانلود نسخه PDF - زکات