up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله زمين PDF
QR code - زمين

زمين

عوامل خارجي تغيير دهنده زمين

ديد کلي
پوسته جامد زمين همواره دستخوش تغيير مي‌باشد. اگر نيروهايي که باعث تغيير پوسته زمين مي‌شوند، منشا خارجي داشته باشند و از خارج بر زمين اثر بگذارند. نيروهاي خارجي ناميده مي‌شوند. از اين جمله مي‌توان نور و حرارت خورشيد ، آب باران ، آبهاي جاري ، آبهاي زيرزميني ، آب درياها و اقيانوس‌ها ، باد و يخچال‌ها را نام برد.
تمامي عوامل ذکر شده بر روي سنگ‌ها اثر کرده و موجب تخريب آنها مي‌شوند. نيروهاي خارجي هميشه باعث هموار شدن سطح زمين مي‌شوند. چون مواد را از بلند‌ها حمل کرده و به پستي‌ها مي‌آورند و در نتيجه ارتفاعات را تخريب و گودي‌ها را پر مي‌کنند. و اين عمل باعث مسطح شدن سطح زمين مي‌شود.
آب و هوا
* آب و هواي مرطوب (Humide) :
در اين نوع آب و هوا مقدار ريزش باران بيشتر از تبخير آن مي‌باشد. مقداري از اين آب در زير زمين نفوذ کرده و بقيه در رودخانه‌ها جاري مي‌شود. گياهان در اين نواحي رشد خوبي دارند و معمولا داراي ريزش باران بيش از 1000 ميليمتر در سال مي‌باشند.
* آب و هواي خشک (Aride) :
در اين مناطق ريزش باران کمتر از تبخير است و مقدار ريزش باران بسيار کم و حد اکثر به 250 ميليمتر در سال مي‌رسد. صحراها و کويرهاي آفريقا و آسيا عمدتا داراي چنين آب و هوايي هستند. پوشش گياهي کم و محدود به خارها مي‌شود به همين علت باد در اين مناطق بيشتر فعال است.
* آب و هواي سرد (Nivale) :
در اين نوع آب و هوا بارش به‌صورت برف است و عمدتا يخچال‌ها در اين مناطق گسترش مي‌يابند.
* اثرات آب و هوا بر سنگها :
نوع آب و هوا در تشکيل شکل خارجي زمين بسيار مهم مي‌باشد. زيرا آب و هوا چگونگي فرسايش سنگ و همچنين سرنوشت مواد تخريب شده را تعيين مي‌کند. در نواحي با آب و هواي مرطوب گياهان بر روي سنگ‌هاي فرسايش يافته رشد مي‌کنند. همچنين مواد تخريبي در آب حاصل شده و يا توسط آنها حمل مي‌شوند. در آب و هواي خشک سنگ‌ها مدت‌هاي طولاني در محل تشکيل خود باقي مانده و طبقات ضخيمي را تشکيل مي‌دهند.
جاذبه زمين
نيروي جاذبه يا عامل اصلي هموار کننده زمين را مي‌توان يک نيروي ذاتي زمين دانست که حرکت آب ، حرکت و لغزش سنگ‌ها و خاک‌ها به سطوح پايين‌تر توسط اين نيرو انجام مي‌شود. نيروي جاذبه بيشتر در محل‌هايي که سنگ‌ها به مقدار زياد روي هم انباشته مي‌شوند اثر مي کند ولي حتما بايد دامنه کوه داراي شيب مي‌باشد. در دامنه‌هايي که شيب آنها تند باشد در اثر بارش زياد امکان دارد که سنگ‌هاي بزرگ و کوچک به‌طرف پايين حرکت کنند و تشکيل بهمن سنگي را بدهند. و يا اينکه سنگ‌هاي فرسايش يافته که در مدت زمان طولاني در دامنه کوه جمع گشته‌اند در اثر ازدياد ، ناگهان به طرف پايين حرکت کنند که به اين پديده ريزش کوه مي‌گويند.
آبهاي جاري
آبهاي جاري در تغيير شکل خارجي زمين داراي اهميت زيادي مي‌باشند. بخشي از آبهاي جاري حاصل از ريزش برف و باران به داخل زمين نفوذ کرده و قسمتي از آن تبخير شده و بخش ديگر در سطح زمين جاري مي‌شوند. اگرچه اثر آبهاي جاري به مقدار باران ساليانه بستگي دارد ولي نحوه توزيع آن نيز از نظر نوع تخريب بسيار مهم و موثر است. عمل اصلي آبهاي جاري در سطح زمين حمل و نقل خاک و سنگ‌ها را انجام مي‌دهند و جريان آب اين مواد را سست نموده و به همراه خود حرکت مي‌دهد و از طرف ديگر اين مواد به بستر خود ضربه وارد آورده و باعث گود شدن مسير خود مي‌گردند.
* آب باران :
اگر ريزش باران در مناطقي صورت بگيرد که سنگ‌هاي آن قابل نفوذ نباشد، در نتيجه باران قسمت سطحي آن نواحي را شسته و با خود حمل مي‌کند. اين عمل در دانه‌هايي که فاقد گياه باشند تاثير بيشتري دارد.
* رودخانه‌ها :
اگر مقدار زيادي از آب‌هاي حاصل از ريزش باران و يا ذوب برف‌ها در مسير معيني جاري شوند رودخانه تشکيل مي‌گردد. رودخانه‌ها باعث حمل و ساييدگي مواد مي‌شوند که اين عمل را اصطلاحا فرسايش (Erosion) مي‌نامند. سرعت فرسايش رودخانه‌ها بستگي به مقدار آب و سرعت آب و جنس زمين دارد.
* آبهاي زيرزميني :
آبهايي که در زير سطح زمين در داخل حفره‌ها و خلل و فرج خاک و سنگ‌ها قرار دارد. آبهاي زيرزميني ناميده مي‌شوند. اين آبها از نفوذ آب‌هاي سطحي در درون زمين حاصل مي‌شوند. آب‌هاي زيرزميني گاهي باعث انحلال سنگ‌هاي زيرزمين شده و باعث تشکيل حفره‌ها مي‌شوند و اگر ميزان اين انحلال زياد باشد غارها را بوجود مي‌آورند.
* چشمه‌ها :
هرگاه آبهاي زيرزميني از راههاي طبيعي به خارج راه پيدا کنند چشمه‌ها را تشکيل مي‌دهند. غالب چشمه‌ها حاوي مواد معدني محلول بوده و اين مواد محلول در آب پس از رسيدن به محل خروج آب از زير زمين به سطح زمين در کناره‌هاي آن رسوب مي‌کند. چشمه‌هاي آهکي ، گوگردي و غيره در اطراف چشمه رسوبي از اين مواد را برجا مي‌گذارند.
آب‌هاي ساکن
* باطلاق‌ها :
باطلاق‌ها محيط‌هاي کم‌عمق و مرطوب زمين مي‌باشند که بوسيله گياهاني که در حال فاسد و تجزيه شدن مي‌باشند پر شده‌اند. در اثر از بين رفتن گياهاني که شرايط باطلاقي براي فعاليت و زندگي آنها مناسب است و انباشته شدن و باقي ماندن اين گياهان تورب پديد مي‌آيد. از ديگر رسوبات باطلاقي مي‌توان ماسه سنگ و سنگ‌هاي رسي را نيز نام برد.
* درياچه‌ها :
به گودي‌هاي طبيعي سطح زمين که بوسيله آب پر شده و با دريا تماس نداشته باشد درياچه اطلاق مي‌گردد. در درياچه‌ها رسوباتي که حاصل تخريب ساير عوامل بوده و توسط رودخانه‌ها حمل شده و به درياچه رسيده‌اند، قابل مشاهده مي‌باشد. اين رسوبات اغلب به سه دسته تقسيم مي‌شوند که عبارتند از : رسوبات آواري ، شيميايي و بيولوژيکي.
درياها و اقيانوس‌ها
* اقيانوس‌ها و درياها از نظر زمين شناسي يکي از مهمترين عوامل بيروني هستند که باعث تغيير شکل زمين مي‌شوند. از يک طرف فعاليت اقيانوس‌ها و درياها باعث تغيير شکل زمين مي‌شوند و از طرف ديگر محل ته نشست و رسوبگذاري مواد تخريب‌شده و تشکيل اغلب سنگ‌هاي رسوبي مي‌باشند. همچنين اقيانوس‌ها و درياها منشا اصلي آب مورد استفاده گياهان و جانوران بوده و ضمنا آب و هوا را نيز کنترل مي‌کنند.
* رسوبات دريايي داراي دو منشا مي‌باشند. اول موادي که از خشکي تامين مي‌شوند و توسط رودخانه‌ها و يخچال‌ها ، باد و عوامل ديگر به داخل دريا حمل شده و در آنجا با مواد حاصل از عمل فرسايشي امواج مخلوط شده و رسوب مي‌کنند. منشا دوم شامل رسوباتي است که در محل تشکيل شده‌اند.
يخچال‌ها
يکي ديگر از عوامل بيروني که باعث تغيير شکل سطح زمين مي‌شود يخچال‌هاي طبيعي هستند. يخچال‌ها در واقع عبارتند از توده‌هاي بزرگي از يخ و برف که در مناطق با آب و هواي سرد تشکيل مي‌شوند. توده‌هاي يخچالي معمولا در اثر حرکت باعث فرسايش و کنده شدن بستر خود مي‌شوند. يخچال‌ها معمولا رسوبات با اندازه‌هاي مختلفي را حمل مي‌کنند و در آنها هيچ نوع جورشدگي ديده نمي‌شود.
باد
باد عامل موثري در تغيير شکل سطح زمين مي‌باشد. بخصوص در مناطق خشک و صحرايي که رسوبات را پوشش گياهي محافظت نمي‌کند و از اين جهت ذرات رسوب‌هاي تخريبي و ناپيوسته و مستقيما در مقابل اثر باد قرار مي‌گيرند. در اين نوع مناطق تغيير سريع درجه حرارت باعث تشکيل بادهاي دائمي مي‌شود. باد مي‌تواند هر سه عمل فرسايش ، حمل و رسوبگذاري را انجام دهد. البته قدرت حمل و نقل و فرسايش بوسيله باد خيلي کمتر از آب مي‌باشد.

تغييرات آب و هوايي زمين عصر يخبندان در خلال تاريخ، آب و هواي زمين بار ها دستخوش تغييرات اساسي شده است. بين ۸۰۰ تا ۶۰۰ ميليون سال پيش در طي دوره اي به ...

● مقدمه زمين ، سومين سياره نزديک به خورشيد و بزرگترين سياره در ميان سيارات دروني است. ساختار دروني زمين مثل ساير سيارات دروني از يک هسته داخلي و يک هس ...

تعريف: بنا به تعريف انجمن زمين شناسي مهندسي(IAEG)، زمينلغزش عبارتست از جابجايي به سمت پايين توده اي از مواد بر روي يك شيب طبقه بندي زمينلغزش ها: در سا ...

حرکت و جابجايي بخشي از مواد دامنه در امتداد يک سطح گسيختگي مشخص را «لغزش» مي ناميم. در لغزشهاي دامنه اي تغيير شکل از نوع «برش ساده» است. لغزش انواع مخ ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

وجود ۱۵۰۰ آتشفشان در کره زمين فوران توده هاي بزرگي از خاکستر در ايسلند در اثر فعال شدن يکي از آتشفشان هاي خفته اين منطقه باعث شده است نشريه علمي لايو ...

در حاليکه اطلاعات اندکي تاکنون در باره مرکز کره زمين در اختيار بوده است، هم اکنون داده هاي مربوط به زمين لرزه ها ثابت مي کند که مرکزي ترين و دروني تري ...

دانلود نسخه PDF - زمين