up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله زمين PDF
QR code - زمين

زمين

عوامل داخلي تغيير دهنده سطح زمين

ديد کلي
پوسته جامد زمين در طي تاريخ زمين شناسي ثابت نبوده بلکه تحت تاثير عوامل داخلي و خارجي دائما و در حال تغيير شکل بوده و هست. گاهي در قله کوهي ، فسيل‌هايي مشاهده مي‌کنيم که اين فسيل‌ها زماني در اعماق دريا زندگي مي‌کردند. اين واقعيت بيانگر اين است که نيروهايي سبب شده‌اند که توده‌هاي عظيمي که در کف درياها تشکيل شده‌اند، به اين صورت تغيير مکان دهند.
از پيدايش زمين تا کنون دو دسته نيروهاي داخلي و خارجي در جهت عکس يکديگر مشعول فعاليت بوده‌اند و شکل فعلي زمين نتيجه‌اي از اعمال اين دو نيرو مي‌باشد.
نيروهاي خارجي سعي در صاف نمودن سطح زمين هستند و نيروهاي داخلي بيشتر باعث تشکيل ارتفاعات و پستي‌ها مي‌شوند. نيروهاي داخلي سطح زمين را به دو دسته حرکات خشکي‌زايي (Epirogenese) و حرکات کوهزايي (Orogenese) تقسيم مي‌نمايند.
حرکات خشکي‌زايي (Epirogenese)
حرکات خشکي‌زايي شامل حرکاتي از پوسته جامد است که در آن قسمتي از پوسته جامد زمين بطور آرام در مدت فوق‌العاده طولاني بطور قائم پايين يا بالا مي‌رود. در اثر اين حرکات ساختمان‌هاي زمين شناسي تقريبا ثابت مانده و ساختمان‌هاي جديدي توليد نمي‌گردد. بلکه اين حرکات موجب تغييرات عمده‌اي در نواحي رسوبگذاري شده و سواحل درياها را تغيير مي‌دهد.
وقتي در اثر حرکات خشکي‌زايي ناحيه‌اي با آهستگي نشست مي‌کند دريا به تدريج در آن پيشرفت نموده و آب دريا نواحي وسيعي از آن را مي‌پوشاند و در نتيجه ناحيه رسوبگذاري وسعت مي‌يابد. چنين پديده‌اي را پيشروي دريا مي‌نامند. اگر عکس حالت قبلي اتفاق بيافتد و ناحيه‌اي در اثر حرکات خشکي‌زايي به آهستگي صعود نمايد در اين ناحيه دريا به تدريج عقب‌نشيني مي‌کند. چنين پديده‌اي را پسروي دريا مي‌نامند.
حرکات کوهزايي (Orogenese)
به حرکاتي از پوسته جامد زمين که نواحي نسبتا محدودي را شامل شده ولي در اين نواحي در زمان نسبتا کوتاهي شديدا اثر کرده و ساختمان‌هاي زمين شناسي جديد توليد مي‌کند را حرکات کوهزايي مي‌نامند. اين حرکات سبب ايجاد کوهستان‌ها و پيدايش سلسله جبال‌ها مي‌شوند. از طرف ديگر اين نيروهاي داخلي فعاليت‌هاي ديگري نيز در زمين داشته و باعث بوجود امدن پديده‌هاي مختلفي از قبيل آتشفشان (Vulcanismus) ، چين (Fold) ، زمين لرزه (Earth quake) ، گسل (Fault) ، دگرشيبي (Uncinformity) و بالاخره درزه و شکاف (Joint) مي‌شود.
زمين لرزه
جابجايي و يا فروريختگي نقطه‌اي از قشر جامد زمين بخصوص در مناطق سست پوسته جامد زمين باعث ارتعاش‌هايي در سطح زمين مي‌شود که حرکت حاصل از اين ارتعاشان باعث بوجود آمدن زمين‌لرزه مي‌شود. زمين‌لرزه‌ها را مي‌توان از فاصله چندين هزار کيلومتري بوسيله لرزه نگارهاي دقيق ثبت کرد.
* عوامل پيدايش زلزله :
از عواملي که باعث پيدايش زمين لرزه مي‌شوند مي‌توان عوامل ساختماني و يا تکتونيکي بخصوص ايجاد گسل‌ها ، فوران‌هاي آتشفشاني و يا بطور مصنوعي انفجار بمب‌هاي اتمي را نام برد.
* علت بروز زلزله :
افزايش بيش از حد فشار داخل سنگ گسستگي ايجاد شود مي‌باشد. بدين ترتيب که انرژي مدت‌ها در سنگ ذخيره شده است و در اثر گسستگي بطور ناگهاني آزاد شده و سبب ايجاد امواج زلزله مي‌گردد.
چين
چين عبارت از پيچ و خم‌هاي موجي شکل که در اثر فشارهاي جانبي در سنگ‌هاي پوسته جامد زمين بوجود مي‌آيد. نيروهايي که باعث تشکيل يک چين مي‌شود در مدت زمان بسيار طولاني به سنگ هاوارد مي‌آيند و به همين خاطر باعث تغيير شکل سنگ‌ها به صورت پلاستيکي مي‌شوند و از گسيخته شدن سنگ‌ها جلوگيري مي‌کنند.
چين‌ها انواع مختلفي دارند که بر حسب شکل مي‌توان آنها را به سه دسته تاقديس ، ناوديس و چين‌هاي خوابيده تقسيم‌بندي کرد. البته چين‌ها را مي‌توان بر مبناهاي ديگري نيز تقسيم‌بندي کرد مثل طبقه‌بندي هندسي و ... .
گسل (Foult)
اگر نيروهاي وارد بر طبقات به نحوي وارد شوند که منجر به شکستگي و جابه‌جايي توده سنگ‌ها شود باعث بوجود آمدن گسل‌ها مي‌شود. در نتيجه گسل عبارت است از شگستگي‌هايي که در آن طبقات دو طرف شکاف نسبت به هم کم و بيش تغيير مکان داشته باشند. اين تغيير مکان ممکن است قائم ، مايل و يا افقي باشد. اگر شيب گسل با شيب طبقات در يک جهت باشد. گسل را همگرا و اگر شيب گسل با شيب طبقات در دو جهت مختلف باشد گسل واگرا مي‌باشد.
بر اساس نوع حرکت سنگ‌هاي کمربالا و کمرپايين گسل ، گسل‌ها را به گسل‌هاي نرمال ، معکوس ، رانده يا تر است. --روراند-- يا --اورتراست-- (overthrust) ، افقي ، --هورست-- (Horst) و --گرابن-- (graben) تقسيم‌بندي مي‌کنند.
ناپيوستگي (Uncomfermity)
اگر در سطح طبقات چين‌خورده يا فرسايش يافته رسوبات جديدي گذاشته شود. سطح فرسايشي يا سطحي که رسوبات جديدتر را از رسوبات قديمي جدا مي‌کند. سطح ناپيوستگي و اين انفصال و جداشدگي در رسوبگذاري را که در اثر تغيير در وضع ناحيه بوجود آمده است را ناپيوستگي مي‌نامند. طول زماني که رسوبگذاري انجام نگرفته است متفاوت بوده و در بعضي موارد ممکن است خيلي طولاني بوده و شامل يک يا چند دوره زمين شناسي باشد. در برخي حالات نيز ممکن است اين زمان بسيار کوتاه باشد.
ناپيوستگي‌ها را به چند دسته ناپيوستگي‌هاي موازي که خود به دو دسته ناپيوستگي موازي بدون فرسايشي (Para Conformity) و ناپيوستگي فرسايشي (Disconformity) ، ناپيوستگي دگرشيبي يا دگرشيبي زاويه‌اي (Angular Unconformity) ، ناپيوستگي غير هم جنس (آذرين پي) (Non conformity) تقسيم مي‌شوند.
درزه‌ها
درزه‌ها عبارتند از شکستگي هاي منظمي در سنگ‌ها ، بدون اينکه در امتداد آنها هيچگونه حرکت و جابجايي صورت نگرفته باشد. طول درزه‌ها از چند سانتيمتر تا چندين صد کيلومتر ممکن است تغيير کند ولي عرض آنها معمولا کم بوده و در حدود سانتي‌متر مي‌باشد. درزه‌ها غالبا به موازات هم قرار مي‌گيرند و بصورت سري يا دسته ظاهر مي‌شوند که به آن دسته درزه (Joint set) مي‌گويند. در يک سنگ ممکن است اين دسته درزها عرضي ، طولي يا مايل بوده و همچنين همديگر را قطع نمايند. در خيلي از موارد ممکن است درزه تشکيل شده بوسيله يک کاني ثانوي پر شود.
درزه‌ها را بر حسب وضعيت صفحه آنها و يا بر اساس عوامل تشکيل آنها تقسيم مي‌کنند. در تقسيم‌بندي درزه‌ها بر اساس وضعيت صفحه ، بسته به وضعيت صفحه درزه‌ها را به انواع قائم ، افقي و يا مايل تقسيم مي‌کنند. در اين حالت امتداد و شيب درزه‌ها مهم مي‌باشد. بر اساس عوامل تشکيل درزه‌ها را به 3 نوع دسته درزه‌هاي کششي (tensionJoints) که معمولا عمود بر لايه‌ها بوجود مي‌آيند، درزه‌هاي برشي (Shear Joints) که در اثر نيروهاي تشکيل دهنده گسل‌ها بوجود مي‌آيند و درزه‌هاي صفحه‌اي (Sheetjoints) که به موازات سطح خارجي توده‌هاي نفوذي مخصوصا گرانيت ديده مي‌شوند، تقسيم کرد.

تغييرات آب و هوايي زمين عصر يخبندان در خلال تاريخ، آب و هواي زمين بار ها دستخوش تغييرات اساسي شده است. بين ۸۰۰ تا ۶۰۰ ميليون سال پيش در طي دوره اي به ...

● مقدمه زمين ، سومين سياره نزديک به خورشيد و بزرگترين سياره در ميان سيارات دروني است. ساختار دروني زمين مثل ساير سيارات دروني از يک هسته داخلي و يک هس ...

تعريف: بنا به تعريف انجمن زمين شناسي مهندسي(IAEG)، زمينلغزش عبارتست از جابجايي به سمت پايين توده اي از مواد بر روي يك شيب طبقه بندي زمينلغزش ها: در سا ...

حرکت و جابجايي بخشي از مواد دامنه در امتداد يک سطح گسيختگي مشخص را «لغزش» مي ناميم. در لغزشهاي دامنه اي تغيير شکل از نوع «برش ساده» است. لغزش انواع مخ ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

وجود ۱۵۰۰ آتشفشان در کره زمين فوران توده هاي بزرگي از خاکستر در ايسلند در اثر فعال شدن يکي از آتشفشان هاي خفته اين منطقه باعث شده است نشريه علمي لايو ...

در حاليکه اطلاعات اندکي تاکنون در باره مرکز کره زمين در اختيار بوده است، هم اکنون داده هاي مربوط به زمين لرزه ها ثابت مي کند که مرکزي ترين و دروني تري ...

دانلود نسخه PDF - زمين