up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله زمين شناسي PDF
QR code - زمين شناسي

زمين شناسي

کاربردهاي زمين شناسي در سدسازي

● سدها
سازه هايي هستند که براي به تله انداختن و محصور نمودن آب احداث مي شوند. سدها براي مقاصد مختلفي چون ذخيره کردن آب براي مصارف شهري يا کشاورزي، توليد نيروي الکتريسيته مقابله با سيل، کشتيراني، پرورش ماهي و مانند آن ايجاد مي شوند. بسياري از سدها حالتي چند منظوره دارند و به طور همزمان به صورتهاي مختلفي مورد استفاده قرار مي گيرند.
▪ انواع سد:
۱) سدهاي خاکي
۲) سدهاي بتني
نوع سدي که ساخته مي شود تا حد زيادي بستگي به زمين شناسي محل دارد.
سدهاي خاکي:
در جاهايي ساخته مي شوند که در آنها مواد پي فشردگي پذيرند، زيرا اين سازه قابل انعطاف است و نمي توانند با دگرشکل شدگي پي، بدون ريزش دگرشکل شود. همچنين اين سدها را در جايي بايد ساخت که مواد اوليه با حجم زياد در دسترس باشد.
سدهاي بتني:
اين سدها با مصالح بتوني سازه هاي بزرگي هستند که وزن آنها مانع نيروهاي سرنگون کننده يا لغزاننده مي شود. اما اين سازه ها صلب اند و از اين رو بايد بر مواد پايدار پي گذاري شوند.
▪ انواع سدهاي بتني:
۱) سدهاي وزني
۲) سدهاي پشت بند دار
۳) سدهاي قوسي
سدهاي مرکب:
در برخي موارد شکل دره و شرايط زمين شناسي پي و مصالح در دسترس باعث مي شود که سد طراحي شده بصورت ترکيبي از انواع سدهاي بتوني يا بخشي از آن بتني و بخشي خاکي باشد.
● سازه هاي جانبي در سدها:
سدها سازه هايي مرکب اند به نحوي که در محل يک سد مي توان بسياري از سازه هاي مهندسي را در کنار يکديگر يافت که در پايين فهرست شده اند.
۱) مخزن: درياچه اي مصنوعي است که بر اثر احداث سد به وجود مي آيد.
۲) فرازبند: سد کوچکي است که قبل از آغاز عمليات ساختماني سد اصلي و به منظور انحراف آب رودخانه در بالادست ساختگاه سد احداث مي شود.
۳) جسم سد: بدنه اصلي سد است که ممکن است خاکي، بتني يا مرکب باشد.
۴) تأسيسات تخليه آب: آب سد توسط تونلها، دريچه ها و سرريزها تخليه مي شود.
۵) حوضچه آرامش: آب خارج شده از سد به اين حوضچه وارد مي شود تا از سرعت و قدرت تخريب آن کاسته شود.
۶) انتقال آب: انتقال آب از سد به وسيله تونلهايي باز يا
۷) نيروگاه: بسته به شرايط در نزديکي يا دورتر از محل سد قرار دارد.
۸) راههاي دسترسي: شبکه پيچيده اي از راههاي آسفالته و شوسه در اطراف سد ايجاد مي شود.
● کارهاي انجام شده قبل از انجام پروژه توسط مهندس زمين شناس:
قبل از اجراي يک پروژه سدسازي مهندسين زمين شناس، بررسيهاي اوليه براي شناسايي نقاط مناسب براي احداث مخزن به کمک تصاوير فضايي، عکسهاي هوايي و نقشه هاي توپوگرافي را انجام مي دهند. نقشه ها و گزارشهاي زمين شناختي، آب شناختي، هوا شناختي و زمين شناختي مهندسي نيز اطلاعات تکميلي لازم را در اختيار قرار مي دهند. پس از آنکه يک محل بطور مقدماتي براي احداث مخزن مناسب تشخيص داده شد، بررسيهاي دقيقتر صحرايي و آزمايشگاهي اطلاعات لازم را جهت طراحي نهايي، مهيا مي سازند.
در طي بررسيهاي اکتشافي براي انتخاب محل مخزن بايد به نکات متعددي که برخي از مهمترين آنها در زير آمده توجه کرد:
▪ گنجايش مخزن:
حجم يک مخزن با در نظر گرفتن شکل دره و ارتفاع آبگيري سد مورد نظر محاسبه مي شود.
▪ آب شناسي:
همزمان با بررسي گنجايش مخزن، محدوده حوضه آبريزي که به دره مورد نظر ختم مي شود نيز مشخص مي گردد.
▪ نشست آب:
فرار آب از مخازن امري رايج است. بطورکلي برقراري يکي از دو شرط زير مي تواند مخزني مناسب را به وجود آورد.
الف) ديواره ها و کف مخزن از نفوذپذيري کمي برخوردار باشند.
ب) سطح ايستايي طبيعي زمينهاي اطراف دره بالاتر از سطح آب انتخاب شده براي مخزن باشد.
▪ رسوبگذاري:
رسوباتي که توسط رودخانه به مخزن حمل مي شود به تدريج از ظرفيت مفيد مخزن مي کاهد، در طول بررسيهاي اکتشافي بايد تأثير زمين شناسي، ريخت شناسي، خاک شناسي و آب شناسي حوضه آبريز، بر رسوبزايي آبروهاي منتهي به سد به دقت شناسايي شود.
▪ حرکات دامنه اي:
حرکات دامنه اي اغلب متعاقب اولين آبگيري يا در زمان تغييرات سريع سطح آب يا به دنبال بارندگيهاي شديد اتفاق مي افتد.
زمين لرزه هاي القايي:
در برخي از نقاط که از لرزه خيزي پائيني برخوردار بوده اند پس از احداث مخزن و آبگيري آن زمين لرزه هايي به وقوع پيوسته است. اين لرزشها را که عمدتاً ناشي از تغيير در شرايط آب زيرزميني و ميدان تنش در زير و اطراف سد است زمين لرزه القايي نام داده اند.
▪ روشهاي کنترل نشست آب:
بررسيهاي ژئوتکنيکي و طراحيهاي متعاقب آن بايد به گونه اي انجام شود که بتواند هم در خلال ساختمان و هم در طول عمر مفيد سازه، آب زيرزميني و نشست آن را کنترل نمايد.
روشهاي متنوعي را که براي کنترل نشست و فرار آب زيرزميني وجود دارد، مي توان به ۵ دسته عمده تقسيم کرد:
۱) آب بندها و موانع
۲) سيستمهاي آبکش
۳) زهکشها
۴) صافيها
۵) تمهيدات سطحي
▪ تزريق:
تزريق دوغاب به داخل خاکهاي نفوذپذير و سنگ، روشي رايج و دايمي براي جلوگيري از جريان آب زيرزميني است. انتخاب نوع دوغاب به تخلخل سازند زمين شناسي، سرعت جريان آب و مقاومت فشاري نهايي بخشهاي تزريق شده بستگي دارد. البته روشهاي متعددي براي مهار نشست آب وجود دارد.
هنگامي که قبل از ساخت سد مطالعات دقيقي صورت نگيرد، در هنگام ساخت سد و يا بعد از ساخت سد در هنگام آبگيري مشکلاتي به وجود مي آيد که مثالهايي از آنها در زير آمده است.
به عنوان مثال مي توان از فرار آب از ديواره مخزن سد خاکي لار واقع در شمال خاوري تهران نام برد که عملاً اين سد را بدون استفاده نموده است.
يا سد سفيد رود که بر اثر انباشته شدن رسوبات قسمت اعظم کارايي خود را از دست داده است.
در سد لتيان که در شمال شرق تهران واقع است ديوار منتهي به تکيه گاه سمت راست سد حالتي ريزشي دارد و هرچند مدت يکبار قطعه اي از سنگ از ديواره دره فرو مي افتد. يکي از اين قطعات بزرگ در نزديکي نيروگاه و در حوضچه آرامش فرود آمده است. لق گيري و بهسازي شرايط اين ديواره قبل از احداث سد به مراتب ساده تر از زمان حاضر که سد در پاي آن ساخته شده است امکان پذير بوده است.

تغييرات آب و هوايي زمين عصر يخبندان در خلال تاريخ، آب و هواي زمين بار ها دستخوش تغييرات اساسي شده است. بين ۸۰۰ تا ۶۰۰ ميليون سال پيش در طي دوره اي به ...

● مقدمه زمين ، سومين سياره نزديک به خورشيد و بزرگترين سياره در ميان سيارات دروني است. ساختار دروني زمين مثل ساير سيارات دروني از يک هسته داخلي و يک هس ...

هيدرولوژي يا آب شناسي از دو کلمه Hydro به معني آب و Logos به معني شناسايي گرفته شده است. ديد کلي هيدرولوژي علمي است که در مورد پيدايش خصوصيات و نحوه ت ...

خون شناسي به مطالعه سلولهاي خوني و انعقاد مي پردازد. اين علم مقدار و ساختمان و عمل سلولهاي خوني ، پيش سازهاي سلولهاي خوني را در مغز استخوان ، ساختار ه ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

وجود ۱۵۰۰ آتشفشان در کره زمين فوران توده هاي بزرگي از خاکستر در ايسلند در اثر فعال شدن يکي از آتشفشان هاي خفته اين منطقه باعث شده است نشريه علمي لايو ...

در حاليکه اطلاعات اندکي تاکنون در باره مرکز کره زمين در اختيار بوده است، هم اکنون داده هاي مربوط به زمين لرزه ها ثابت مي کند که مرکزي ترين و دروني تري ...

دانلود نسخه PDF - زمين شناسي