up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله زلزله PDF
QR code - زلزله

زلزله

پيش بيني زلزله با ابر زلزله

اين سوال که آيا پيش بيني زمين لرزه امکان پذير است يا خير به مدت بيش از يک قرن مورد بحث بوده است. گروهي به پاسخ مثبت اين سوال خوشبين هستند و گروهي ديگر بدبين. براي پايان دادن به اين جدال طولاني، تنها دو راه وجود دارد. راه اول اينکه گروه بدبينان بتوانند اثبات کنند پاسخ اين سوال منفي است. درست مثل اينکه در هندسه امکان تقسيم يک زاويه به سه قسمت مساوي غير ممکن است و يا در فيزيک قوانين انرژي بقا دارند. در اين صورت هيچ يک از افراد گروه خوش بينان ديگر تلاش نخواهد کرد که زلزله را پيش بيني کند و اين بحث با صلح و دوستي خاتمه مي يابد. رسانه ها، راديو و تلويزيون، نهادهاي رسمي و همه مردم کره زمين از اين پس يقين خواهند داشت که پيش بيني زلزله امکان ناپذير است و ديگر بازار شايعه پراکني و حدس و گمان هم خريداري نخواهد داشت.اما راه دوم اين است که گروه خوش بينان بتوانند نمونه اي واقعي از دستاورد خود را مثل ساخت نخستين هواپيما نشان دهند. در اين صورت گروه بدبينان کم کم ناپديد مي شوند و ادعاي خود را مبني بر غيرممکن بودن پيش بيني زلزله به فراموشي مي سپارند.در اين مقاله، نويسنده (حامد تاج آبادي)تلاش مي کند نشان دهد روش هاي نويني وجود دارند که محققاني خوش بين و پرتلاش با آزمودن آنها و کسب نتايج درخشان در پيش بيني نسبتا موفق برخي از زلزله ها توانسته اند نشان دهند که روياي پيش بيني زمين لرزه در آستانه محقق شدن مي باشد.
ابرزلزله چيست و آيا ارتباطي بين يک ابرزلزله و زمين لرزه وجود دارد؟
نظريه ابرهاي زلزله يکي از نظريات جديد است که روشهاي مشابه آنرا نخستين بار محققين چيني و ايتاليايي حدود ۳۰۰ سال پيش براي پيش بيني زلزله به کار برده اند. اين روشهاي قديمي با گذشت زمان و عدم وجود امکانات فني براي توسعه بيشتر به دست فراموشي سپرده شد تا اينکه در سال ۱۹۹۰ به طور جدي توسط يک محقق چيني به نام ژونگائو شو (Zhonghao Shou) مورد توجه قرار گرفت.مطابق اين نظريه، قبل از وقوع زلزله در نقطه اي که گسل زلزله خيز وجود دارد، بخارات و گازهاي گرمي از زمين خارج مي شوند که پس از سرد شدن به ابر تبديل مي شوند. بر خلاف ابرهاي معمولي که منشا آن فعل و انفعالات جوي است و علم هواشناسي به مطالعه رفتار آنها مي پردازد، اين ابرها منشا هواشناسي ندارند و تشکيل آنها نشاندهنده فعاليت هاي گسل موجود در نقطه خروج گازهاي گرم از زمين است. اين ابرها به طور ناگهاني و خطي شکل ايجاد مي شوند و با ابرهاي جوي که تدريجا و توده اي ايجاد مي شوند تفاوت دارند. در واقع علم هواشناسي نمي تواند وجود چنين ابرهايي را توجيه کند.
شبيه سازي ابر زلزله بم با پشت سر هم قرار دادن تصاويرماهواره اي از اين نقطه در زمان خروج گازهاي گرم گسل زمين در اين منطقه، به خوبي بيانگر حقيقت وجود ابرهاي زلزله است.
با توجه به ويژگيهاي اين ابرها که ابرزلزله نام گرفته اند، اگر بتوانيم در مورد مکان، حجم و زمان خروج گازهاي گرم که با رسيدن به منطقه سرد به ابر بدل مي شوند اطلاعات دقيقي بدست آوريم، اين امکان وجود دارد که بتوانيم سه عامل مهم در پيش بيني زلزله يعني به ترتيب محل وقوع، شدت و زمان دقيق آنرا (با خطاي علمي تعريف شده) تخمين بزنيم يا به بيان ديگر احتمال وقوع زلزله را پيش بيني کنيم.بنا براين در مطالعه ابرهاي زلزله، مساله اين نيست که خود گسل و فعاليت آن را از نزديک مطالعه کنيم بلکه هدف مطالعه اثر و نتيجه اين فعاليت است که ممکن است به صورت گاز از چندين ساعت گرفته تا حدود ۱۰۳ روز قبل از وقوع زلزله رخ نمايي کند . طبيعي است اگر اطلاعات موثقي در اختيار داشته باشيم که نشان دهد بين اين ابر و زلزله ارتباط دقيقي وجود دارد مي توانيم با پشتوانه علمي وقوع زلزله را پيش بيني کنيم و مثلا بگوئيم به احتمال ۶۸% ممکن است بين ۱۰ روز آينده در منطقه اي مثلثي شکل به مرکز تهران و مساحت معين، زلزله اي با قدرت حدود ۷ ريشتر رخ دهد (يا دوزلزله با قدرت حدودي ۵ ريشتر يا زلزله هاي خفيف تر اما با تعداد بيشتر).اين پيش بيني مي تواند کاملا علمي باشد و البته با جمله کاملا صحيح امکان پيش بيني دقيق (يعني ۱۰۰%) زلزله وجود ندارد نيز در تضاد نيست. تنها تفاوت در اين است که جمله اول ممکن است منجر به نجات جان مليونها نفرشود (با جدي گرفتن احتمال خطر و تلاش براي کسب راههاي مقابله با خطرات حين و بعد از زلزله) اما جمله دوم هشداري در بر ندارد و حتي احتمال صحت جمله اول را نيز به طور غير مستقيم نفي مي کند!
نظريه ابرهاي زلزله و علل شکل گيري آنها در طول ۱۴ سال گذشته توسط آقاي شو که يک شيميدان بازنشسته مي باشد مورد بررسي و مطالعات علمي جدي قرار گرفته است. او مبتکر نظريه پسابش (Theory Dehydration) است که علت ايجاد و فوران گازهاي گرم و بخارات شيميايي حاصل از فعاليت دروني گسل ها را توضيح مي دهد. وي زندگي خود را وقف تلاش براي بررسي ابرهاي زلزله و شناسايي آنها به کمک تصاوير ماهواره هاي هواشناسي نموده و در اين راه با موفقيت چشمگيري نيز مواجه شده است. او بدون حمايت جدي سازمان يا دولتي خاص به بررسي تصاوير ماهواره هاي هواشناسي از نقاط مختلف زمين و تجزيه و تحليل ابرهاي موجود در اين تصاوير مي پردازد تا بتواند ابرهاي زلزله را از ابرهاي معمولي ديگر تشخيص دهد. نتايج فعاليت هاي او به طور مرتب از طريق سايت رسمي او منتشر مي شود.
پس از شناسايي ابر زلزله، وي با استناد به تجربيات قبلي خود براي پيش بيني زلزله هاي ديگر و محاسبات علمي سعي مي کند حدس بزند به کمک اين نتايج آيا قادر است موقعيت مکاني، بازه زماني احتمال وقوع زمين لرزه و شدت حدودي آنرا پيش بيني کند يا خير. او يک دانشمند مستقل است و با گذشت ۱۴ سال از فعاليت خود در اين زمينه توانسته است به دقتي در حدود ۷۰ درصد در مورد پيش بيني هايي که انجام مي دهد دست يابد.
نخستين مشاهده ابر زلزله توسط او در تاريخ ۲۰ ژوئيه سال ۱۹۹۰ رخ داد. وي توانست يک ابرطولاني و خطي شکل را در ناحيه شمالغربي شهر محل سکونت خود در چين شناسايي کند. درست ۱۸ ساعت بعد زلزله اي با قدرت ۷.۷ ريشتر در مرکز رودبار به وقوع پيوست که ۳۷۰ هزار کشته و مجروح بر جاي گذاشت. از آنجايي که قريب به مدت ۳۰۰ روز، از تاريخ ۳۱ مي ۱۹۹۰(۲۱ روز قبل از زلزله رودبار) تا ۲۸ آوريل سال بعد، تنها زلزله اي که با قدرت بيش از ۷ ريشتر و در جهت مذکور به قوع پيوسته بود زلزله رودبار بود، شو به اين اعتقاد رسيد که احتمالا ارتباطي بسيار قوي بين آن ابر زلزله و زمين لرزه رودبار وجود داشته است. سپس وي تلاش نمود تا به برسي بيشتر نظريه ابرهاي زلزله بپردازد و از آنجايي که اين نظريه منسوخ شده بود احساس کرد وظيفه خود اوست که اين روش را توسعه دهد و مطالعات جدي تري را بر مبناي آن انجام دهد.
او تا کنون پيش بيني هاي متعددي را به طور رسمي در مرکز مطالعات زمين شناسي ايالات متحده به ثبت رسانده است که حدود ۷۰% اين پيش بيني ها درست بوده ا ند. در بين پييش بيني هاي موفق او پيش بيني زمين لرزه هاي بزرگي در طول ساليان اخير (زلزله رودبار، ترکيه، افغانستان، پاکستان، چندين زلزله ژاپن و زمين لرزه بم که دقيق ترين پيش بيني او تا کنون بوده است) نيز به چشم مي خورد.
او معتقد است گازهاي گرم در منطقه گسل، در حدود ۳۰ دقيقه طول مي کشد تا از زمين خارج شود اما ماهواره هاي هواشناسي فعلي از يک منطقه خاص در بازه هاي زماني ۱ تا ۶ ساعت و بيشتر، تصوير برداري مي کنند. لذا فرايند تعيين مرکز احتمالي وقوع زلزله با خطا همراه است. بعلاوه در مواردي که گسل در ماههاي سرد سال فعال شود تشکيل ابردر محل خروج بخارها سريعتر بوده و امکان تعين کانون احتمالي زلزله با دقت بالاتري امکان پذير است. در واقع به همين دليل بود که او در روز ۲۵ دسامبر سال ۲۰۰۳ يعني درست يکروز قبل از وقوع زمين لرزه بم موفق به مشاهده ابر زلزله در آن منطقه و پيش بيني وقوع يک زمين لرزه قوي با شدت ۶.۵ ريشتر در سايت خود شده بود. اما در مواردي که گسل در منطقه اي گرم فعال شده باشد امکان تشخيص ابر زلزله از روي تصاوير ماهواره اي تنها زماني امکان پذير مي باشد که اين بخارات گرم به منطقه اي سرد برسند تا تشکيل ابر دهند.
در واقع عامل اصلي خطا در پيش بيني زلزله با روش تحليل ابر زلزله، ناکافي بودن اطلاعات مورد نياز در تصاوير حاصل از ماهواره هاي هواشناسي فعلي است و اين خطا در ماههاي گرم سال بيشتر است.
در صورتي که شو موفق شود با حمايت دولتهاي بزرگ سيستم جديدي از عکسبرداري را در ماهواره هاي فعلي به کار گيرد که امکان تصوير برداريهاي دقيق تري از زمين را در بازه هاي زماني کوتاه تر فراهم آورد (بازه ۱۵ دقيقه اي)، مي توان اميدوار بود که جنجال بر سر امکان پيش بيني زلزله به نفع گروه خوش بينان و با پشتوانه دقيق علمي و خطاي بسيار کم پايان پذيرد. در اين صورت بدون شک حيات مليونها انسان در زمان حال و آينده مرهون تلاش و فداکاريهاي او خواهد بود.
● بررسي مساله زمين لرزه در ايران و نتايج تحقيقات ژونگائو شو
نتايج علمي بررسي هاي شو از تصاوير ماهواره اي شمال ايران در طول ماههاي گذشته که منجر به پيش بيني زمين لرزه بلده شده بود، اين ترديد را ايجاد مي کند که ممکن است به دنبال وقوع زمين لرزه در بلده، زمين لرزه ديگري نيز تا تاريخ ۱۵ ژوئيه (۲۶ خرداد ماه) در محدوده اي مثلثي شکل در اطراف تهران رخ دهد. (ايشان در آخرين نظر رسمي خود در زمان نگارش اين مقاله احتمال وقوع زمين لرزه اي به قدرت ۶ ريشتر را در منطقه اي که با علامت X نشان داده شده پيش بيني نموده است).
علت اين ترديد به تحليل وضعيت ابر زلزله منطقه شمالي ايران مربوط است که در۲۴ فوريه (اوائل بهار) ايجاد شده است.در تاريخ ۱ مارس (يک هفته پس از ايجاد ابر)، دکتر شو پيش بيني نمود که دو زمين لرزه به قدرت ۶ و ۷ ريشتر ايران يا همسايگان آنرا در يک بازه ۱۰۰ روزه خواهد لرزاند. در تاريخ ۲۸ مي، يعني حدود ۹۰ روز بعد، زمين لرزه اي به بزرگي ۶.۲ ريشتر در کانون بلده به وقوع پيوست.آنچه از تصاوير ماهواره اي بدست مي آيد اين امکان را مي دهد که از دو نقطه نزديک به هم، بخارات گرمي از زمين خارج شده اند و به علت گرم بودن هوا و جريانات جوي، اين بخارات به منطقه اي سردتر حرکت کرده و دو ابر را بوجود آورده اند.
احتمال دوم اين است که کانون اصلي خروج گازها و بخارات گرم يک نقطه بوده (بلده) و به علت وجود منطقه اي کوهستاني، اين ابر زلزله با عبور از يک کوه مرتفع به دو بخش تقسيم شده است. با مراجعه به مستندات تصويري ماهواره اي که در سايت وي موجود است، خود شما هم مي توانيد هر دو احتمال فوق را بررسي و تائيد کنيد.
شو موفق به کشف پديده اي موسوم به شکم گرمازميني (geothermal bulge) شده است که نشان مي دهد گرماي حاصل از يک گسل فعال باعث تغير در شکل ابرهاي سرد بالاي گسل ميشود. اين پديده به خوبي در گسل هاي منطقه اي مثلثي شکل به مرکزيت تهران رخ داده است که شاهدي دقيق بر فعاليت اين گسل ها است. در حاليکه علم هواشناسي قادر به توجيه اين پديده نيست، نظريه شو به خوبي آنرا توجيه مي کند و نشان مي دهد که تغيرات ناگهاني يا موضعي در شکل ابرهاي يک منطقه سرد حاکي از داغ بودن گسل هاي آن منطقه مي باشد.در پايان شو اظهار مي دارد بر خلاف داده ها و شواهد دقيق زلزله بم، اطلاعات فعلي با قطعيت وقوع يک زمين لرزه در تهران را پيش بيني نمي کنند اما با توجه به در نظر گرفتن شيوه هاي متعدد تحليل نتايج، اين امکان وجود دارد که در طول ۱۴ روز آينده از تاريخ ۳ ژوئيه و به احتمال قوي تر ۱۰ روز(يعني تا حدود ۲۸ خرداد ماه)، به احتمال ۶۸% زلزله اي با شدت حدودي ۷ ريشتر منطقه اي در شمال مرکزي ايران (حوالي تهران) را بلرزاند و اين پيش بيني در صورتي است که فرض کنيم دو ابر خطي شکل زلزله که در اواخر فوريه سال جاري در شمال ايران ايجاد شده اند از دو کانون خارج شده باشند. (در غير اينصورت زلزله بلده نتيجه تنها ابر زلزله تلقي مي شود).
لازم به ذکر است از تاريخ ۸ خرداد که زمين لرزه شديدي در کانون بلده رخ داده است، تا کنون بيش از ۳۰۰ پس لرزه در اين شهرستان اتفاق افتاده و طي سه روز اخيرنيززمين لرزه هايي به شدت ۳، ۱ ۴ (چهار مميز يک)، ۴ ۴ ، ۵ ۳ (سه مميز پنج) و ۶ ۳ (سه مميز شش) ريشتر به ترتيب در نواحي سمنان، نور و نوشهر ، چهاردانگه کياسر و اراک رخ داده است که نشان از انرژي زياد دروني گسلها و فعال شدن آنها دارد.اين وقايع با پيش بيني هاي نظريه ابرزمين لرزه در نواحي بين شمال مرکز و مرکزايران (مرکزيت حدودي تهران) که درتاريخ ۱ ماه مارس ميلادي توسط شو انجام شده بود همخواني کامل دارد.
● نتيجه گيري
خواه نتايج پيش بيني هاي انجام شده به روش ابر زلزله توسط شو دقيق يا غير دقيق باشد، اين روش در جامعه دانشمندان با اقبال مواجه شده است و در آينده اي نزديک، دانش بشري به آستانه مورد نياز براي توانايي پيش بيني دقيق تر زلزله ها به کمک تکنيک هاي متعدد علمي خواهد رسيد. در آن زمان اگر حتي همه ساختمانها نيز مطابق استاندارهاي مهندسي ساخنه نشوند حداقل جان ساکنان آنها از خطرات اين واقعه طبيعي در امان خواهد ماند.اما راه حل فعلي چيست؟ با علم به وقوع احتمالي زلزله هيچ مشکل و خطري دفع نمي شود و بدون انجام اقدامات لازم هيچ نتيجه اي جز نگراني و تشويش خاطر وجود نخواهد داشت. بنابر اين توجه به موارد زير توصيه مي شود:راه هاي مقابله با خطرات احتمالي وقوع زلزله را بيا موزيد و سعي کنيد با خانواده خود بدون اينکه باعث نگراني آنها شويد در اين مورد صحبت کنيد.دوره فعاليت هاي شديد گسل هاي تهران توسط زمين شناسان در حدود ۱۵۰ سال ارزيابي شده است. آخرين بار در سال ۱۸۳۰ ميلادي زمين لرزه شديدي در اين شهر اتفاق افتاد و در حال حاضر، خطر فعاليت شديد اين گسل ها بيش تراز ده يا ۵۰ سال گذشته مي باشد. تهران شهر امني براي زندگي نيست.سعي کنيد ساختمان محل سکونت خود را با معيارهاي مقاوم سازي در برابر زلزله مطابقت دهيد.
به نقل از وبلاگ مهندسي ساختمان
منابع و مآخذ
ابرزلزله، نشانه اي مطمئن براي پيش بيني زمين لرزه (ژونگائو شو، شيميدان و نظريه پرداز ابرهاي زلزله)
ماهواره هاي سنجش از دور و پيش بيني زلزله «با نگاهي به ابرهاي زلزله در بم» (عبدالرضا انصاري آملي، کارشناس ارشد مرکز سنجش از دور ايران)
ابرهاي زلزله و پيش بيني کوتاه مدت زمين لرزه – مصاحبه با ژونگائو شو (پايگاه مرکز مهندسي عمران در ايران)
پايگاه رسمي اينترنتي نظريه ابرهاي زلزله و پيش بيني زمين لرزه (ژونگائو شو)
تحليل وضعيت پيش بيني زمين لرزه بم (ژونگائو شو)
تحليل وضعيت پيش بيني زمين لرزه هاي اخير شمال ايران (تهران) (ژونگائو شو)
حامد تاج آبادي

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

زمين لرزه يکي از وحشتناک ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را که روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محکمي تصور مي کنيم که از ا ...

نگاه اجمالي: در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقياس ريشتر مواجه مي‌شويم. شايد کلمه مقياس مرکالي هم به گوشتان رسيده باشد. هر چند که کمتر مورد استفاده ...

زمين لرزه يكي از وحشتناك ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را كه روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محكمي تصور مي كنيم كه از ا ...

منطقه ايران را چه در محدوده کمربند کوهزايي رشته کوه البرز و چه در محدوده زاگرس بررسي کنيم، طيف وسيعي را از نظر گستردگي در آمار لرزه ها مشاهده خواهيم ک ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

زمين لرزه يکي از وحشتناک ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را که روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محکمي تصور مي کنيم که از ا ...

▪ مخاطرات دريايي، درياي خزر چيست؟ در پژوهش هاي خود مخاطرات درياي خزر را جمع بندي کرديم و متوجه شديم يکي از مهم ترين مخاطرات، «جريان شکافنده» دريا است. ...

دانلود نسخه PDF - زلزله