up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله زلزله PDF
QR code - زلزله

زلزله

شناخت زلزله
تعريف زلزله
مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر خودکه نافرماني خداخود را نموده ومرتکب گناهان زيادي مي شده اند.
براي شناخت هر پديده اي درجهان واقع لازم است ابتدا ازآن تعريف مناسب ونسبتاً جامعي داشته باشيم ، چرا که بدون دانستن تعريفي مناسب ازآن نمي توان به کنه پديده پي برد وآن رابه خوبي درک نمود.
مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر خودکه نا فرماني خدا خود را نموده ومرتکب گناهان زيادي شده اند مي دانند .
اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربي اين تعريف در زمره اباطيل وخرافات قرارگرفته ،ولي هنوز در جوامع ومردم کم دانش وجاهل مورد قبول است.
درفرهنگ تک جلدي عميد زلزله را با فتح حروف‌‌ ‍‍‍‍‎‏» زَ« و » لَ « يعني زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رايج است ، آورده ومي نويسيد :
» زمين لرزه ، لرزش وجنبش شديد ويا خفيف قشر کره زمين که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزي واحداث چين خوردگي وفشار يادر اثر انفجارهاي آتشفشاني بوقوع مي رسد . « در فرهنگ جغرافيا تاليف پريدخت فشارکي وهمچنين در فرهنگ جغرافيائي تاليف مهدي مومني تعريفي مشابه هم به گونه زير ارائه شده است:
»جنبش يا تکان پوسته زمين که به صورت طبيعي ناشي از زير پوسته زمين است بعضي وقتها زلزله باعث تغييراتي در سطح زمين مي شود ، اما اغلب زيان بوجود آمده ناشي ازتکان ها فقط محسوس است وممکن است زلزله بوسيله يک انفجار آتشفشاني بوجود آيد. زلزله در حقيقت در بيشتر نواحي آتشفشاني امري عادي است واغلب قبل ويا همزمان با انفجار اتفاق مي افتد . اصل زلزله تکتونيکي است واحتمالاً وجود يک شکست لازمه آن است . موجهاي زلزله دست کم در سه جهت اتفاق مي افتد ودر يک مسافت قابل ملاحظه از مکان اصلي بطور جداگانه حس مي شوند . وقتي امواج زلزله ازمکاني مي گذرد زمين وساختمانها مي لرزند وبه جلووعقب مي روند .بالاترين زيان ناشي اززلزله هميشه در مرکز زلزله يعني جائي که حرکت بالا و پائين است نيست اما در مکانهائي که موجهاي زلزله بصورت مايل به سطح مي رسد ونزديک مرکز زلزله باشند داراي بالاترين زيان مي باشند .يک زلزله شديد معمولاً بوسيله يکسري ديگر ازتکانها همراه مي شود .زلزله اي که که در نزديک يازيردريا اتفاق مي افتد سبب حرکات شديدآبها شده وبعضي وقتها امواج بزرگي ازآن ناشي مي شود ودر مسافت زياد اين امواج ادامه پيدا مي کنند وگاهگاهي باعث تلفات جبران ناپذير ومرگ وميرمي شوند .طغيان نواحي ساحلي بيشتراز خود زلزله باعث خسارت مي شوند ، در نواحي آتشفشاني زلزله عملاً هر روز اتفاق مي افتد. به عنوان مثال در هاوائي هرساله صدهاتکانهاي کوچک ثبت مي شوند . «
درفرهنگ گيتا شناسي تاليف عباس جعفري آمده است:
»جنبش سريع ومحسوسي که درنتيجه جابجائي ويا جايگيري تخته سنگهاي زير پوسته زمين پديد مي‌آيد،در نتيجه اين جنبش يک سري لرزش هاي موجي شکل پديد مي آيدوگاه تغييرات ارتفاعي پوسته زمين راباعث مي گرددواغلب ضايعات وزيان هاي جاني وفراواني ازخود برجا ميگذارد.زمين لرزه بيشتر مخصوص نواحي آتشفشاني بوده وگاه باخروش وفوران کوههاي آتشفشاني همراه مي گرددودرحالات شديدشکستهاوبريدگيهاي مهم ومشخص درروي پوسته زمين از خودبجاي ميگذارد.غالب زمين لرزه ها حداقل با سه نوع موج لرزاننده همراه است .در مرکز وقوع زمين لرزه سه موج مزبور بطور همزمان اثرگذارده و ساختمانهاوتأسيسات واقع دراين منطقه را با نوسان هاي شديد به عقب و جلوومي برد و حد اکثر خسارت و زيان در محلي که امواج مزبور بطور مورب به سطح زمين مي رسندوارد مي سازد..... «
محمود صداقت درکتاب“ زمين شناسي براي جغرافيا ” تعريفي بدينگونه ارائهٔ مي دهد:
»زمين لرزه عبارت است ازحرکات ولرزش هاي ناگهاني و گذرا در زمين که از ناحيه محدودي منشأ مي گيرد و ازآنجا درتمام جهات منتشر مي شوند. «
در کتاب فيزيکال جئوگرافي۱ آمده است:
» زلزله يکسري ازتکانها ولرزشهاي ناگهاني که از آزاد شدن فشار در طول گسل هاي فعال ودر مناطق آتشفشاني فعال ناشي مي شود.تکانها ولرزشهاي سطح زمين که در ارتباط با حرکات پوسته زمين در زير زمين مي باشد. «
در فرهنگ آکسفورد آمده است:
» حرکات ناگهاني وشديد سطح زمين. «
از تعاريف ذکر شده در فوق ومنابع ديگر مي توان برداشت زير را نمود:
»زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات نا گهاني سطخ زمين ناشي از شکسته شدن سنگهاي پوسته زمين و رها شدن انرژي ذخيره شده در آنها است که در صورت شدت زياد در مراکز انساني موجب خسارتهاوزيانهاي فراوان مي شود. «
زلزله از يکطرف موجب شکسته شدن و جابجائي بين توده هاي سنگي پوسته زمين مي شود و ازطرف ديگر همين جابجائي و شکسته شدن منجر به ايجاد امواج و انتشار در درون زمين مي شود ، مانند انداختن قطعه سنگي در حوض يا درياچه که منجر به ايجاد امواجي مي شود.
زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده اي مي ماند که از يکطرف موجب گسيخته شدن چوب و از طرف ديگر موجب انتشار امواج در اطراف خود مي شود.
زلزله را بهتر بشناسيم
پديده هاي خطر آفرين طبيعي نظير زلزله، سيل، طوفان و لغزش لايه هاي زمين مي توانند خطر جدي براي جان و مال انسان ها به دنبال داشته باشند. در اين ميان رويداد زلزله در طول تاريخ آثار غير قابل جبراني را به همراه داشته است. خوشبختانه در حال حاضر با توجه به پيشرفت هاي علم مهندسي زلزله، در صورت به کارگيري اصول و ضوابط پيشگيري، خسارات ناشي از زلزله مي تواند به حداقل ممکن برسد.
زمين لرزه، از آزاد شدن ناگهاني انرژي انباشته شده در سنگ هاي پوسته ي زمين ايجاد مي شود. اين آزاد شدن انرژي به صورت امواج زلزله از نقطه اي به نام کانون زلزله آغاز و باعث لرزش سطح زمين مي گردد. قرار گرفتن ايران در بخشي از کمربند کوه زايي آلپ – هيماليا، که يکي از جوان ترين نواحي کوه زايي جهان محسوب مي شود، باعث شده است که فلات ايران از لحاظ لرزه خيزي، بسيار فعال بوده و به علت عدم ساخت و سازهاي مناسب، هر از چند گاهي هزاران نفر با رويداد زمين لرزه هاي ويران گر به کام نيستي بروند.
تجربه ثابت نموده است که روش هاي پيشگيري و آمادگي، نقش موثري در کاهش خسارات ناشي از زلزله دارد. يکي از محورهاي مهم براي محقق نمودن روش هاي پيشگيري و آمادگي در به حداقل رساندن خسارات ناشي از زلزله، آشنايي همگاني با زلزله است.
ما قصد داريم مطالب کتاب آمادگي در برابر زلزله را که توسط شوراي اسلامي شهر تهران تهيه و تدوين شده است، به ترتيب فصول آن براي شما بيان کنيم.
بي ترديد شناخت پديده ي زلزله و ارائه ي الگوهاي مناسب براي آمادگي و مقابله ي جمعي و فردي از قبل، در هنگام و بعد از زلزله مي تواند از آثار مخرب آنها بکاهد. در اين نوشتار سعي شده است که ضمن آموزش مفاهيم اوليه ي زمين لرزه، روش هاي مناسي براي مقابله و آمادگي در برابر آنها ارائه گردد.
بديهي است که در اين ميان، نقش مسئولان اجرايي کشور در توجه به زمين لرزه و مسئوليت پذيري مهندسان در بالندگي انديشه ي خود بسيار مهم و حياتي است، اما شوراي اسلامي شهر تهران بر اين باور است که در صورت آشنايي عمومي با اين پديده هاي طبيعي و نهايتا خواست همگاني در رفع آنها، خسارات جاني و مالي ناشي از وقوع زمين لرزه، به حداقل ممکن خواهد رسيد. اميد است اين مطالب بتواند نقشي هر چند ناچيز در آگاهي بخشيدن به جامعه و نيز کاهش خسارات جاني و مالي ناشي از اين سانحه ي طبيعي داشته باشد.
زلزله
زمين لرزه، از آزاد شدن ناگهاني انرژي انباشته شده در سنگ هاي پوسته ي زمين به وجود مي آيد. اين آزاد شدن انرژي از نقطه اي در عمق زمين به نام کانون زمين لرزه آغاز و با رها شدن انرژي به صورت امواج، باعث لرزش سطح زمين و نهايتاً در صورت عدم ساخت اصولي ساختمان ها و سازه ها باعث تخريب آنها مي شود.
علل وقوع زلزله
دانشمندان براي علت وقوع زمين لرزه، چند دليل ذکر مي کنند:
برخي از زمين لرزه ها بر اثر فوران گدازه هاي آتشفشاني روي مي دهند. تعدادي ديگري از زمين لرزه ها بر اثر فعاليت هاي مربوط به بشر روي مي دهند، مانند انفجارات هسته اي يا ايجاد سدهاي بزرگ در نواحي مختلف که به اين نوع زمين لرزه ها، زلزله هاي القايي گفته مي شود. اما مهم ترين و اصلي ترين وقوع زمين لرزه ها را مي توان ناشي از حرکات صفحات پوسته ي کره ي زمين دانست.
دانشمندان مدت هاست که پي برده اند، پوسته ي سخت کره ي زمين يک پارچه نبوده و از قطعات مجزايي تشکيل شده است. اين قطعات که به نام صفحه هاي زمين ساختي معروف هستند، نسبت به يکديگر در حال حرکت مي باشند. اين حرکت از ميليون ها سال پيش آغاز شده و همچنان ادامه دارد. شايد تصور اينکه در ساليان بسيار دور تمام خشکي هاي کره ي زمين به هم متصل بوده و به تدرج از يکديگر فاصله گرفته تا شکل کنوني خود را به دست آورده اند بسيار مشکل باشد، ولي هم اکنون اين نظريه که به نام زمين ساخت صفحه اي شناخته مي شود، مورد قبول دانشمندان است. آزاد شدن ناگهاني انرژي ذخيره شده درمرز بين صفحات پوسته ي زمين پديده اي است که ازآن به عنوان زلزله نام مي بريم.
چگونگي اندازه گيري زلزله
اما امروزه به کمک دستگاه هاي حساسي به نام لرزه نگار مي توان از فاصله ي چند کيلومتري، مشخصات زلزله را ثبت کرد(تصوير بالا). اساس ساختمان اين دستگاه ها، وسيله اي است که به آن لرزه سنج مي گويند. معمولاً لرزه سنج ها را در سه جهت عمود بر هم شمالي– جنوبي، شرقي–غربي و عمودي قرار داده تا لرزش زمين را در سه جهت ثبت کنند.
لرزه نگارها به ساعت هاي بسيار دقيقي مجهز هستند که قادرند ساعت وقوع زمين لرزه را با دقت بسيار بالايي ثبت کنند.
2- شدت زمين لرزه
شدت زمين لرزه مقياسي کيفي است که ميزان لرزش هاي احساس شده و خساراتي را که در هر نقطه بوجود آمده، نشان مي دهد. شدت زمين لرزه داراي مقياس هاي مختلفي است که يکي از مهم ترين آنها مقياس مرکالي است.
معمولاً اين مقياس را با نمادهاي رومي نشان مي دهند و داراي 12 درجه ي مختلف به شرح زير است:
1- شدت (I): لرزشي احساس نمي شود و تنها دستگاه هاي حساس لرزه نگار اقدام به ثبت زلزله مي نمايند.
2- شدت (II): شخص در حال استراحت يا در طبقات بالاي ساختمان لرزش را احساس مي کند.
3- شدت (III): لرزش در داخل ساختمان احساس مي شود و اشياي آويزان مثل لوستر تکان مي خورند. ارتعاشي شبيه به گذر کاميون هاي سبک دارد.
4- شدت (VI): اشياي آويزان تاب مي خورند. ارتعاشي شبيه به گذر کاميون هاي سنگين دارد. درها و پنجره ها به صدا در مي آيند.
5- شدت شدت (V): لرزش در خارج ساختمان احساس مي شود و جهت آن، قابل برآورد است. افراد از خواب بيدار مي شوند. مايعات به حرکت در مي آيند و برخي از آنها به خارج از ظروف مي ريزند. اشياء ناپايدار کوچک جابجا يا واژگون مي شوند. درها تکان مي خورند و باز و بسته مي شوند.
6- شدت (VI): همه ي مردم لرزش را احساس مي کنند. بسياري وحشت کرده و از ساختمان ها خارج مي شوند. مبل ها جابجا يا واژگون مي شوند. درختان و بوته ها تکان مي خورند. گچ ها و پوشش هاي ديوار ترَک بر مي دارند. آسيب به ساختمان ها اندک است.
7- شدت (VII): ايستادن مشکل مي شود. رانندگان در وسايل نقليه نيز لرزش را احساس مي کنند. اشياي آويزان شديداً نوسان پيدا مي کنند. بناهاي غير مقاوم آسيب مي بينند.
8- شدت (IVII): هدايت وسايل نقليه مشکل مي شود. آسيب اندکي در ساختمان هاي خوب طراحي شده (مقاوم) مشاهده مي شود. بناهايي که در مقابله با نيروي افقي زلزله طراحي نشده اند، آسيب ديده و بخشي از آنها فرو مي ريزد.
9- شدت (XI): عموم مردم احساس وحشت مي کنند. آسيب هاي جزئي در ساختمان هاي مهم که طراحي خاصي داشته اند (مانند بيمارستان ها، ايستگاه هاي آتش نشاني،...) ظاهر مي شود، اما به ساختمان هاي معمولي مقاوم خسارات قابل توجهي وارد مي شود و ساختمان هاي غير مقاوم آسيب هاي بسيار شديدي را مي بينند. لوله هاي زيرزميني مي شکنند.
10- شدت (X): اغلب بناهاي معمولي و پيش ساخته تخريب مي شود. پل ها، سدها و خاک ريزها صدمه ي جدي مي بينند. در زمين لغزش هاي بزرگ به وقوع مي پيوندد.
11- شدت (IX): خطوط لوله ي زيرزميني کاملاً آسيب ديده و از سرويس خارج مي شوند. اغلب پل ها تخريب شده و تعداد کمي ساختمان باقي مي ماند.
12- شدت (IIX): فاجعه به تمام معنا رخ مي دهد و کمتر سازه اي مي تواند چنين شدتي را تحمل نمايد،يعني تخريب و ويراني کامل.
در جدول بالا، مقايسه ي تقريبي بين بزرگي و شدت يک زمين لرزه، و ميزان انرژي آزاد شده از آن و تعداد اين رويداد در سال نشان داده شده است.
فيزيک زلزله شناسي
ششايد اولين نظريه‌پرداز زلزله ارسطو بود، که با اعتقاد به تلاش ماده براي رسيدن به مکان واقعي خود بر اين باور بود هوايي که در شکافهاي مرکز زمين محبوس شده ، در تلاش براي آزاد شدن باعث لرزش زمين مي‌گردد.
معمولا هر زلزله وقتي خوب منعکس مي‌شود که تلفات زيادي داشه باشد، و گرنه زلزله‌اي شديد ولي با تلفات کم از ديد عام زلزله بزرگي محسوب نمي‌شود؛ ساليانه در کره زمين بطور ميانگين يک زلزله بسيار شديد ۸ ريشتر ، ۱۰۰ زلزله نسبتا شديد ، هزاران زلزله متوسط و حدود ۳ ميليون زلزله ضعيف اتفاق مي‌افتد، در روي زمين هر دقيقه با ۷ زلزله مواجه هستيم.
قويترين زلزله دنيا به بزرگي ۲۵ ۸ ريشتر در سايفرانسيسکو سال ۱۹۰۶ به علت لغزش گسل سان آندرياي کاليفرنياي غربي و بيشترين تلفات مربوط به شنسي چين در ۲۴ ژانويه ۱۵۵۶ با ۸۳۰۰۰۰ کشته ثبت شده است.
● تحولات داخلي زمين
شايد اولين نظريه‌پرداز زلزله ارسطو بود، که با اعتقاد به تلاش ماده براي رسيدن به مکان واقعي خود بر اين باور بود هوايي که در شکافهاي مرکز زمين محبوس شده ، در تلاش براي آزاد شدن باعث لرزش زمين مي‌گردد. امروزه مي‌دانيم که علت اصلي زلزله فعل و انفعالات مرکز زمين است که به صورت انرژي گرمايي شديد از طريق شکستگي‌هاي درز مانند زمين يعني گسل‌ها ، آزاد مي‌گردد.
مواردي مانند فعاليت آتشفشان‌ها ، ايجاد درياچه‌هاي مصنوعي پشت سدها و عدم تعادل فشار هيدرواستاتيکي به علت برداشت بي‌رويه آب از سفرههاي زيرزميني آب نيز ممکن است باعث حرکت ناگهاني گسلها و زلزله گردد، زلزله با دو مقياس مرکالي ( تخريب ظاهري و احساسي زلزله ) و ريشتر ( مقدار انرژي آزاد شده از کانون ) تعيين مي‌گردد.
کانون ، مرکز دروني زلزله است که شکستگي و رها شدن انرژي از آنجا آغاز مي‌گردد و ممکن است با مرکز سطحي زلزله که نقطه بالاي کانون در سطح زمين است تا عمق ۷۰۰ کيلومتر فاصله داشته باشد. در مقياس ريشتر به جاي اصطلااح شدت از اصطلاح بزرگي استفاده مي‌شود. ريشتر مقياس لگاريتمي است بطوريکه با افزايش هر عدد شدت زمين لرزه ۳۱ بار بيشتر خواهد شد.
● امواج زلزله
فيزيک امواج زلزله با ۳ نوع اوليه ، ثانويه و سطحي منتشر مي‌شوند. فيزيک امواج اوليه يا طولي که جهت انتشار آنها با ارتعاشات منطبق است با حرکت فنر وارد در جامدات ، مايعات و گازها حرکت مي‌کنند و سرعت آنها بيش از سرعت ساير فيزيک امواج است. فيزيک امواج ثانويه يا عرضي که جهت انتشار آنها با ارتعاشات عمود است فقط در جامدات حرکت مي‌کنند و اين فيزيک امواج پس از امواج р مي‌رسند و همچون پرده فيزيک امواج زمين زا تکان مي‌دهند. و بالاخره فيزيک امواج سطحي که برخلاف دو نوع قبلي در سطح زمين حرکت مي‌کنند.و خطرناکترين فيزيک امواج زلزله هستند.
● ساختار زمين لرزه
زمين با ضخامت حدود ۶۴۰۰ کيلومتر از مرکز تا سطح شامل لايه‌هاي پوسته ، جبه و بالاخره هسته ( با حالتي مايع و حرارتي معادل ۶۶۶۰۰ درجه سانتيگراد ) است. ((ليتوسفر ، پوسته زمين يکپارچه نيست بلکه از صفحاتي تکنونيکي تشکيل شده که همواره تحت تأثير نيروهاي دروني زمين در حال حرکتند. مرز اين صفحات تحت فشار و کشش ايجاد گسل يا ((چين خوردگي و کوه‌ها را سبب مي‌شود. حرکات اين طيف به صورت خفيف و مستمر و سيستماتيک در حد چند سانتيمتر در سال انجام مي‌گيرد.
حرکت آرام گسلها باعث تخليه انرژي به صورت زلزله‌هاي خفيف مي‌گردد که اين عمل همانند سوپاپي مطمئن احتمال وقوع زلزله‌هاي شديد مي‌کاهد. اما در صورت برخورد سنگها در خطوط گسلها و توقف حرکت تجمع انرژي و رها شدن ناگهاني آن تا سرعت ۸۰۰۰ کيلومتر در ساعت ، ايجاد زلزله شديد مي‌کند. اگر زلزله‌ها در حاشيه اقيانوس آرام موسوم به حلقه آتش پاسيفيک ، در اقيانوسهاي هند و اطلس و نيز در نواري طولاني از شرق آسيا تا غرب به وقوع مي‌پيوندد. حجمهاي سهمگين شونامي که در تا ارتفاع ۶۰ ‌متر ساحلها را در مي‌نوردد، نتيجه زلزله‌هاي اعماق اقيانوسهاست.
● ما و خطوط زلزله
ايران روي نوار طولاني زلزله تا اروپا در حاشيه جنوبي صفحه عظيم اوراسيا واقع شده است. صفحه اوراسيا از شمال صفحه هند و از استراليا از جنوب شرقي و صفحه غربي از جنوب غربي در محل تلاقي خود ناحيه‌اي مثلثي شکل تشکيل داده که ايران را در بر مي‌گيرد. هر ضلغ اين مثلث مرز صفحاتي است که سنگهاي مهم و فعال در آن قرار دارند. برآيند فشار اين اضلاع حدود شمال شرقي کشور است. با اين ترتيب حدود %۹۰ حوزه‌هاي انساني کشورمان در معرض خطر زلزله‌اند. بطوريکه در قرن گذشته ۲۰ زمين لرزه بزرگ که هر کدام بيش از ۵۰۰۰ قرباني داشته در کشورمان ثبت گرديده است.
● علائم وقوع زلزله
يکي از بارزترين علائم زلزله پيش لرزه‌هاي خفيف ناشي از موج‌هاي اوليه است که در پي آنها فيزيک امواج اصلي زلزله اتفاق مي‌افتد. گاهي صداهاي انفجار گونه ناشي از حرکت لايه‌هاي زمين نيز توام با رسيدن اين فيزيک امواج شنيده مي‌شود. در شهر بم قبل از وقوع زلزله اصلي فيزيک امواج خفيف سه بار آنرا لرزانده بود و چند ساعت قبل نيز صداهاي عجيبي از درون زمين شنيده شده بود.
نور نيز يکي از علائم وقوع زلزله مي‌باشد. قبل از زلزله‌هاي رودبار و بم نوري در آسمان مناطق مشاهده گرديده بود. نور ناشي از زلزله احتمالا به دليل آزاد شدن گازهاي هيدروکربني لايه‌هاي زيرين زمين قبل از انجام زلزله‌اند. که انتشارشان توليد نورهاي شديد مي‌کند.
از علائم ديگر وقوع زلزله ناآرامي حيوانات به دليل حواس تيزشان است که توان تشخيص تکانهاي خفيف توده‌هاي سنگ در شرف لغزيدن و سر و صداهاي جزي آنها را دارند از جمله کبک ، کوسه‌ها و ... که در بخشهاي بعدي بيشتر توضيح داده مي شود.
فصل دوم
امواج لرزه اي
امواج لرزه اي چيست؟
امواج لرزه اي امواج انرژي داري هستند كه در اثر شكستن ناگهاني سنگهاي درون زمين يا در اثر انفجارايجاد مي شوند. اين امواج انرژي دار از درون زمين عبور مي كنند و توسط لرزه نگاشتها ثبت مي شوند.
● انواع امواج لرزه اي:
انواع مختلفي از امواج لرزه اي وجود دارد كه به شيوه هاي مختلفي حركت مي كنند. دو نوع اصلي امواج لرزه اي عبارتند از امواج پيكري و امواج سطحي. امواج پيكري، از لايه هاي دروني زمين عبور مي كنند اما امواج سطحي فقط در سطح زمين، مانند موجهاي روي آب، جابه جا مي شوند. زمين لرزه،‌انرژي لرزه اي را هم به صورت امواج پيكري و هم به صورت امواج سطحي، منتشر مي كند.
1) امواج پيكري:
▪ موج P:
نوع اول امواج پيكري، امواج P يا امواج اوليه هستند. اين موج، سريعترين نوع موج لرزه اي است. موج P، مي تواند از ميان سنگ جامد و سيالات، مانند آب يا لايه هاي سيال زمين، عبور كند. اين موج، ‌سنگ را فشار داده و مي كشد، همانطور كه امواج صوتي، هوا را فشار داده و مي كشند. آيا شما تا به حال صداي تق تق پنجره ها را به هنگام رعدو برق شنيده ايد؟ تق تق پنجره ها، به علت امواج صوتي است كه روي شيشه پنجره فشرده شده و كشيده مي شوند مانند موج P كه سنگ را فشرده كرده و مي كشد. گاهي اوقات، حيوانات مي توانند امواج P زمين لرزه را بشنوند. معمولا ما فقط مي توانيم تكان اين امواج را حس كنيم.
▪ موجS:
نوع دوم امواج پيكري، موج S يا موج ثانويه است و دومين موجي است كه به هنگام زمين لرزه آن را احساس مي كنيد. سرعت موج S كمتر از موج P مي باشد و تنها از سنگ جامد عبور مي كند. اين موج سنگ را به بالا و پايين يا به دو طرف حركت مي دهد.
2) امواج سطحي:
▪ امواج لاو:
اول امواج سطحي، موج لاو ناميده مي شود كه به افتخار A.E.H. لاو، رياضيدان انگليسي به اين نام ناميده شده است وي در سال ۱۹۱۱، روي مدل رياضياتي اين امواج كار كرد. اين موج، سريعترين موج سطحي است و زمين را از يك طرف به طرف ديگر حركت مي دهد.
▪ اموج ريلاي:
نوع ديگر امواج سطحي، موج ريلاي است كه به افتخار جان ويليام استروت، لرد ريلاي، به اين نام ناميده شده است وي در سال ۱۸۸۵، با روشهاي رياضياتي وجود اين نوع موج را پيش بيني كرد. موج ريلاي، روي زمين مي چرخد، درست مثل موجي كه روي درياچه يا اقيانوس مي چرخد. چون اين موج مي چرخد، زمين را به سمت بالا و پايين حركت مي دهد و در همان جهتي كه موج حركت مي كند، زمين را از يك طرف به طرف ديگر حركت مي دهد. اكثر تكانهايي كه به هنگام زمين لرزه احساس مي شود به علت موج ريلاي است كه مي تواند از بقيه امواج، خيلي بزرگتر باشد.
گاهي اوقات اين خمش و آبگيري، فشار زيادي روي سنگها ايجاد مي كند. سنگها تا حدودي الاستيك هستند و مي توانند بدون شكست خم شوند. آيا تا به حال يك نوار لاستيكي را كشيده ايد؟ شما مي دانيد كه اگر كشش را خيلي زياد كنيد، نوار لاستيكي پاره خواهد شد. لايه هاي سنگي ه تقريبا به همين صورت عمل مي كنند. اگر فشارخيلي زياد شود، لايه هاي سنگي شكسته شده و حركت مي كنند.
هنگامي كه اين پديده رخ مي دهد، لايه ها در امتداد شكاف موجود در پوسته زمين، كه گسل ناميده مي شود، حركت مي كنند يا انرژي آزاد شده خط گسلي جديدي را ايجاد خواهد كرد. گسيختگي سنگها و حركت حاصل از آن، منجر به زمين لرزه مي شود.
اين گسل مرز ميان دو ورقه بزرگ است، ورقه آمريكاي شمالي و ورقه آرام. اين دو ورقه در جهات مخالف در امتداد هم مي لغزند. اين نوع مرز، مرز امتداد لغز ناميده مي شود. مرز امتداد لغز در واقع يك پارگي در پوسته زمين است. پيكانهاي سياه جهت حركت دو ورقه را نشان مي دهند.
اين خط گسلي احتمالا از همه مرزهاي انتقالي ديگر در دنيا بيشتر بررسي شده است. بسياري از زمين لرزه هايي كه هر ساله در گسل سان آندرياس رخ مي دهند.

زمين لرزه يکي از وحشتناک ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را که روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محکمي تصور مي کنيم که از ا ...

نگاه اجمالي: در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقياس ريشتر مواجه مي‌شويم. شايد کلمه مقياس مرکالي هم به گوشتان رسيده باشد. هر چند که کمتر مورد استفاده ...

زمين لرزه يكي از وحشتناك ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را كه روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محكمي تصور مي كنيم كه از ا ...

آثار زلزله: هنگامي که زلزله اتفاق مي افتد از خود آثاري به جا مي گذارد ،اين آثار به شرح زير است : لرزش زمين وتخريب ساختمانها : در اثر زلزله زمين به ارت ...

منطقه ايران را چه در محدوده کمربند کوهزايي رشته کوه البرز و چه در محدوده زاگرس بررسي کنيم، طيف وسيعي را از نظر گستردگي در آمار لرزه ها مشاهده خواهيم ک ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

زمين لرزه يکي از وحشتناک ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را که روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محکمي تصور مي کنيم که از ا ...

● اطلاعات اوليه هدفهاي يک برداشت ژئوفيزيکي عبارتند از تعيين محل ساختارها يا اجسام زمين شناختي زير زمين و در صورت امکان اندازه گيري ابعاد و ويژگيهاي في ...

دانلود نسخه PDF - زلزله