up
Search      menu
طب سنتی :: مقاله زعفران PDF
QR code - زعفران

زعفران

تاريخچه و مصارف دارويي زعفران

زعفران يکي از ارزشمندترين رستني هاي ايران است که با رنگ و رايحه اي دل انگيز و مزه اي دلپذير جهانيان را مجذوب خود مي کند و با خواص فرح زايي ، لطافت و زيبايي بخشي به پوست و چهره و ديگر خصوصيات جادويي خود، ميرود که دل هاي اقوام و ملل مختلف دنياي کنوني را به تسخيردرآورد.
درباره منشاء زعفران با نام علمي Crocus sativus نطريه هاي مختلفي ابراز شده است ، که برخي از آنها ريشه هاي افسانه اي دارد. مثلا بعضي مبدا زعفران را هند متذکر شده اند که صرف نظر از پيشينه انتقال فرهنگ کاشت و مصرف زعفران به کشمير، اساس آن مبتني بر داستان هبوط حضرت آدم در سرزمين هند است. مطابق اين گونه روايات ، کليه اسپرغم ها، يعني همه رستني ها و ميوه هاي خوشبو ي از جمله ” زعفران “ ارمغان بهشتي آدم بوده که درهند فرود آمده است. برخي شواهد و مستندات تاريخي موجود دلالت بر آن داردکه رويشگاه اوليه زعفران در ايران زمين بوده و از دامنه هاي زاگرس به ويژه نواحي الوند منشاء گرفته است . گونه وحشي زعفران با نام گويشي ” جو قاسم “ که در منابع لغت فارسي با نام ” کرکميسه “ ياد شده است ، شباهت هايي تام و تمام با گياه زعفران معمولي دارد .
قديمي ترين اسنادي که درباره مصرف زعفران به دست ما رسيده ، از دوره شاهان پارس يعني هخامنشيان مي باشد . اين اقبال خوش را داشته ايم که هخامنشيان فهرست بلند بالايي از انواع مواد مصرفي در آشپزخانه دربار (به تفکيک نوع و مقدار مصرف) را بر روي ستوني مفرغي حک کرده اند . اين کتيبه در جلو اقامتگاه شاه پارسيان نصب بوده است . پولي ين (نويسنده نظامي يوناني در قرن دوم ميلادي) در رساله خود، مواد مندرج در اين ستون و مقادير آن ها را ثبت کرده، که از جمله مقدار زعفران مصرفي در بار روزانه دو مين (منه يا مينا : 498 گرم) در حدود يک کيلو گرم بوده است . در اين فهرست مواد فراوان ديگري از جمله : عسل، شيره انگور، عصاره سيب، چند رقم آرد بسيار نرم گندم و جو مرغوب، روغن هاي بادام و پسته وکنجد و نيز چربي حيواني، زيره، سياه دانه، تخم جعفري، دانه کرتم (که مترجمان قبلي آن را هل احتمال داده اند اما به گمان نگارنده بايد قرطم عربي نام خود را از آن گرفته، که به معني کاجيره يا کافشه و گلرنگ مي باشد)مندرج است. مواد مزبور مي تواند در تهيه انواع خوراکها، نان شيريني، کلوچه، تافتون و نان مورد استفاده قرار گيرد. بروايت گزنفون، پارسيان بعد از کورش، خوراکهاي خود را تنوع بخشيدند و خوراکهاي خوشمزه اي تهيه ميکردند. پوليارخوس نيز درباره انواع شيرينيهاي پارسها سخنها گفته است. از جمله اين خوراکها، که بر سر سفره داريوش حاضر بود، تافتونها وگرده هاي نان لطيف زعفران زده و کلوچه هاي شيرين گزارش شده است که از آرد گندم بسيار اعلاي مصري و يوناني و جو خويد با شيره و زعفران مي ساختند. توئيس پادشاه پفغلونيه پفلگوني(Paphlagonia Paphlagoni ،منطقه قديمي شمال آسياي صغير) فخر ميکرد که سفره اي به رنگارنگي شاه بزرگ (داريوش) مي گستراند.
همچنين هخامنشيان در روغن هاي آرايشي از زعفران استفاده مي کردند . ما نمي دانيم که مادها زعفران خوراکي و گونه وحشي گياه آن را چه نامي داده اند . اما اطمينان مي توان داشت که مردمان مستقر در نواحي زاگرس و به خصوص مادها براي زعفران نام مشخصي داشته اند . اين نام از نظر گويشي داراي تلفظي شبيه واژه کَرکُم يا کُرکُم مندرج در منابع پهلوي (پارسي عصر ساسانيان)، يا واژه کَرکَم پازسي به معني زعفران بوده است. لازم به ذکر است که زعفران خودروي در گويش مردمان نواحي الوند، تا حدود قرن يازده هجري ” کرکميسه “ ناميده مي شد که جزء اول آن واژه کرکم است. بي گمان سومريان نخستين قومي بوده اند که در مدخل دروازه مدنيت بشري قرار گرفته و آثار مکتوبي از آنها بر جاي مانده است. اين قوم که در بين النهرين مي زيسته اند از يک ناحيه کوهستاني به اين منطقه مهاجرت کرده اند. ولي مبدا آنها را نواحي غرب درياي خزر، و برخي از ايران و بعضي نواحي کوهستاني زاگرس متذکر شده اند. اما نکته مهم اينست که سومريان از کجا زعفران را مي شناخته اند؟ چرا که در سرزمين بين النهرين زعفران به صورت وحشي وجود ندارد. از طرفي بنا بر برخي شواهد تاريخي و واژگاني، مبدا گياه زعفران معمولي کوه هاي زاگرس و دامنه هاي الوند است. مي توان به اين نتيجه رسيد که اگر واقعا سومريان گياه زعفران را مي شناخته و مقصود آن ها همين زعفران معمولي خوراکي بوده است، آن ها بايد از نواحي زعفران خيز ايران کوچ کرده باشند.
در زير برخي از مستندات تاريخي که توسط مورخان ثبت شده است مي آوريم :
فرهنگ نويسان قرن 11 هجري ، ومقدم بر همه مير جمال الدين حسين انجوي شيرازي (در سال 1028) مؤلف فرهنگ جهانگيري ، و پس از او ديگران به تعريف آن پرداخته اند .مثلا صاحب برهان قاطع نوشته است ، کرکمينه به فتح اول و ثالث و ميم به تحتاني کشيده و سين بي نقطه مفتوح ، نام گلي است خوشبوي که به چند رنگ مي شود.
ابن اسفنديار کاتب ، تاريخنگار مازندراني ، خراج مازندران در عصر ساسانيان ، از بابت زعفران سالانه ده خروار بوده است .
دانشمند امريکايي بارتولدلافر ، که در سال 1917 نتايج پژوهش هاي خود را در باب روابط فرهنگي مدني ايران و چين منتشر کرده ، تتبعي عالمانه نيز درباره منشاء و پيشينه زعفران و نامهاي آن در زبان هاي مختلف انجام داده ، و از جمله به اين نتيجه رسيده است که : اولا زعفران از رستني هاي بومي ايران بوده و در واقع گياه زعفران در ايران خودرو است و قاعدتا کشت آن از زمان هاي بسيار دور در اين سرزمين آغاز شده است . ثانيا به احتمال زياد، پياز زعفران و فرهنگ کاشت و مصرف آن از ايران به نقاط جهان مخصوصا به هند انتقال يافته است.
گلين دانيل ضمن شرح آثار فرهنگي و مدني سومريان (قومي که خود را سياه سران مي گفتند ، که در بين النهرين مي زيستند ) ميگويد : عجيب اين که هنوز تعداد کمي از لغات سومري مثل .... ، زعفران ، ... در زبان انگليسي بکار مي رود - سومريان قومي بوده اندکه ازيک سرزمين کوهستاني ( مازندران ) به بين النهرين مهاجرت کرده اند .
مصارف دارويي زعفران
از زمانهاي قديم براي زعفران نيز همچون ساير ادويه جات، خواص درماني مختلفي در نظر مي گرفتند. امروزه بر مبناي تحقيقات علمي که در ادامه استفاده فراگير از زعفران در طب سنتي و گياهي انجام شده، خواص متعدد زعفران و اثربخشي ترکيبات مؤثره آن توجه بسيار زياد محققين، شرکتهاي داروسازي و دست اندرکاران علم پزشکي را به خود جلب نموده است. نتايج نشان مي دهد که در آينده اي نزديک، زعفران يکي از مهمترين جايگزين هاي داروهاي شيميايي خواهد بود.
از جمله اين موارد مي توان به کاربردهاي زير اشاره کرد:
کمک به هضم طبيعي غذا، تقويت کننده معده، ضد نفخ
محرک و تقويت کننده تمايلات جنس
مسکن، بويژه در درمان دردهاي لثه و قلنج
ضد تومور، جمع کننده راديکالهاي آزاد (خاصيت ضد سرطاني زعفران)
شادي بخش، درمان دردهاي عصبي، آرامبخش، درمان کم خوابي، تقويت کننده حافظه، افزايش دهنده تمرکز، ضد تشنج، افسردگي، اسپاسم، آلزايمر و پارکينسون
درمان فشار خون، کاهش کلسترول، درمان کم خوني ناشي از کمبود آهن در دختران، کاهش درصد احتمال بروز بيماريهاي قلبي، تصلب شرائين و افزايش سلامت قلب (بدليل وجود تيامين، ريبوفلاوين و مواد معدني)
درمان بيماريهاي تنفسي نظير آسم، سرما‎خوردگي، سرفه
افزايش جريان خون در شبکيه، درمان اختلالات لکه زرد شبکيه در اثر پيري، بهبود علايم مربوط به رتينوپاتي ايسکميک
درمان کوفتگي و رماتيسم بصورت استعمال خارجي
درمان بيماريهايي نظير اسهال خوني، سرخک، بزرگ شدن کبد و طحال و عفونت دستگاه ادراري
همچنين تحقيقات فراوان انجام شده نشان مي دهد که ترکيبات موجود در زعفران در درمان برخي از انواع سرطانها در حيوانات آزمايشگاهي تاثير داشته است.
بنابراين مشاهده مي کنيم که بدليل ويژگيها و خواص منحصر بفرد زعفران، امروزه از آن در صنايع غذايي، دارويي، بهداشتي، آرايشي و عطرسازي استفاده قابل توجهي مي شود.

همچنين تحقيقات فراوان انجام شده نشان مي دهد كه تركيبات موجود در زعفران در درمان برخي از انواع سرطانها در حيوانات آزمايشگاهي تاثير داشته است. بنابراين ...

● گل زعفران زعفران با نام عمومي saffron و نام علمي crocus sativus گرانبها ترين گياه زراعي موجود در روي كره زمين است و تنها گياهي است كه واحد خريد و فر ...

● گل زعفران زعفران با نام عمومي saffron و نام علمي crocus sativus گرانبها ترين گياه زراعي موجود در روي كره زمين است و تنها گياهي است كه واحد خريد و فر ...

زعفران گياهي است با نام علمي Sativus Crocus از خانواده زنبق (lridaceae) . اين گياه چند ساله ، داراي پياز کوچک ، تقريبا کروي ، و پوشيده شده از غشاي قهو ...

مشکلات دنياي ماشيني باعث شده که روزبه روز افسردگي بيشتر شود. متاسفانه اين پديده به صورت خفيف، متوسط يا شديد، نه تنها در افراد مسن و ميانسال بلکه در بس ...

معرفي و آشنايي با خواص دارويي: پيشگفتار: استفاده از گياهان به عنوان دارو براي پيشگيري و درمان بيماري ها از روزگاران كهن مورد توجه متخصصان طب سنتي قرار ...

بهترين و منطقي ترين روش اين است که ابتدا طبع و مزاج خود و پس از آن غذاي مصرفي روز مره و مناسب خويش را بشناسيم تا دچار بيماري و کسالت نشويم. در حالت طب ...

هر ساله شرکت هاي دارويي، داروهاي جديدي را به پزشکان معرفي مي کنند. اين داروها مي توانند باعث بهبود بيماري ها شوند يا دردهاي مختلف را تسکين دهند. در سا ...

دانلود نسخه PDF - زعفران