up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله زعفران PDF
QR code - زعفران

زعفران

پيشينه تاريخي زعفران

زعفران از گياهان بومي ايران است که سرزمين اصلي آن از زمان حکومت مادها در دامنه کوههاي الوند در همدان و حوالي آن بوده است. گفته مي شود ايرانيان نخستين قومي بوده اند که اين گياه ارزشمند را شناخته و به کشت و پرورش آن پرداخته اند. قديمي ترين اثري از زعفران که در تاريخ مدون ايران به چشم مي خورد اشاره ايست که آشيل نمايش نامه نويس سده هاي قبل از ميلاد يونان به رنگ زعفراني جوراب داريوش کبير مي نمايد.
به شواهد تاريخ در تمام دوره هاي هخامنشيان، اشکانيان و ساسانيان زعفران در غرب فلات ايران کشت مي شد و به مصرف مي رسيد. ولي با آغاز لشگرکشي اعراب سفر تاريخي خود را آغاز کرد.نخست راهي اصفهان گرديد و از آنجا به قم و طبرستان رسيد تا از هشتصد سال قبل که در شرق فلات ايران مامن امني جست و به آن طبيعت خشک و کم آب خو گرفت و بدست تواناي مردمان آن سرزمين از نسلي به نسل ديگر حفظ گرديد و براي امروز باقي ماند.
موارد عمده استفاده از زعفران در آن زمان به شرح زير بود:
▪ به عنوان يک ماده رنگي در حاشيه لباس بزرگان روم و ساير تزئينات رنگي به کار مي رفت.
▪ به عنوان عطر همراه با ساير عطرها در سالنها، دادگاهها، تاترها و حمامها مورد استفاده قرار مي گرفت.
▪ به عنوان دارو توسط پزشکان تجويز مي گرديد.
▪ در موارد خوراکي به خاطر عطر و طعم آن مورد استفاده واقع مي شد.
در ايران باستان نيز در مجالس جشن و سرور همراه با ديگر عطرها به کار مي رفت .به عنوان مواد آرايشي توسط همسر امپراتور و ساير بزرگان مورد استفاده قرار مي گرفت و براي تحفه و پيشکش در رديف زر و درهم بخشيده مي شد. در ايران رسم زعفران پاشي در مراسم استقبال از بزرگان و فاتحان معمول بود از آنجا که يونان، روم و مغولستان از دير باز در ارتباط و غالبا در ستيز بودند گفته مي شود که ايرانيان زعفران را به روم و يونان شناساندند. در حمله مغول به ايران زعفران به چين راه يافت. سپس از آندلس(اسپانيا) توسط اعراب و مسلمانان ايراني تبار در قرن دهم کشت و زعفران در اين کشور رواج يافت. در قرن هجدهم کشت زعفران در ناحيه WALDEN در انگلستان رواج يافت و امروزه اين محل به نام Saffron Walden معروف است.
به نظر مي رسد که در جريان لشگرکشي مسلمانان به کشمير کشت زعفران هندوستان نيز معمول شد زيرا که در منابع قبل از اسلام از کشت و توليد زعفران دراين کشور سخني به ميان نيامده است. در هندوستان از زعفران در مصارف خوراکي و آرايشي استفاده مي شده است و زنان هندي خالي زعفراني بر پيشاني مي گذارند.
در عصر هخامنشيان به کشاورزي و باغداري توجه خاصي مي شده و داريوش شخصا به کشت و کار گياهان علاقمند بوده است. در آن زمان کيميا گري و دارو سازي ترقيات زيادي کرده و از آنجمله معجوني براي رفع خستگي بزرگان مي ساختند که از زعفران و هل و دارچين با خواص مفرح و تقويت کننده تهيه شده بود. از زعفران در تهيه نوعي نان مخصوص براي درباريان استفاده مي شد.
در دوره پارتها ايران از نظر اقتصادي رابطه خود را با بابل، سوريه و فلسطين تقويت نمود و زعفران را به اين کشور ها صادر کرد.
زنان خوش پوش پارتي معجوني از نوعي شيره گياهي همراه با چربي تن شير و زعفران و شراب خرما تهيه کرده جهت آرايش استفاده مي نمودند. در دوره ساسانيان از زعفران علاوه بر مصارف خوراکي و درماني و آرايشي، در رنگ کردن ابريشم و پارچه و الياف فرش استفاده مي شده است. علاوه بر اين از زعفران در تهيه کاغذهاي رنگين استفاده مي شده و نامه هاي درباري بر کاغذهاي آغشته به گلاب و زعفران تحرير مي گرديده است. بنابراين ملاحظه مي گردد که زعفران در يک دوره طولاني ۲۵۰۰ ساله به عنوان يک عنصر رنگي و عطري در متن زندگي روزمره ايرانيان حضور دائم داشته و به همان بندها، پل ها، تخت جمشيدها و مسجد ها به صورت يک ميراث فرهنگي باقي مانده است. با اين تفاوت که ابنيه تاريخي آثاري جامدند و ثابت و اين يکي اثريست جاندار و متحرک که براي حفظ و بقاي خود سفري چند ساله و طولاني غرب به شرق را نيز متحمل گرديده است.
● ويژگيهاي گياهشناسي
بررسي ويژگيهاي گياه شناسي زعفران به شناخت بهتر علمي اين محصول پر ارزش کمک مي کند . زعفران داراي ويژگيهاي منحصر به فردي است که آنرا از ساير گياهان متمايز مي سازد. در زماني که کمتر از گل و گلزار اثري است و دست سرد طبيعت گرماي هستي هر گل و گياهي را گرفته است، گل زيباي زعفران نيمه شب از دل سرد زمين سر بر مي آورد و عطر گرم و نشاط آفرينش را نثار نسيم سرد صبحگاهي مي کند.
اين گياه در پاييز، قبل از آنکه برگ کند گل مي دهد و کم کم برگهاي سبز تيره اش بالا مي آيد و در کنار گلهاي زيباي بنفش رنگ جلوه اي از حيات به زمين بي رمق مي بخشد، بگونه اي که اين جلوه زيبا موجب مي شود انسان سوز زرماي پاييز را از ياد ببرد.
زعفران با اين همه شکوه و زيبايي گياهي است کم توقع و يا و ياور محرومان، زيرا در بين گياهان زراعي ايران مناسب ترين گياه براي نقاط محروم و دورافتاده کشور است. چرا که اغلب مناطق زعفران کاري کشور در فواصل زيادي از مرکز واقع شده و اين مناطق فاقد استعدادهاي صنعتي و توليدي ديگري مي باشند و چون در محدوديت شديد ادواري آب کشاورزي نيز بسر مي برد براي مناطق خشک و کم آب خراسان مرکز جنوبي محصولي استراتژيک محسوب مي گردد. ويژگيهاي خاص اين محصول عبارتند از : نياز به آب کم، امکان بهره برداري به مدت ۵ تا ۷ سال در يک نوبت کاشت، ماندگار بودن محصول به مدت طولاني، سهولت حمل و نقل، عدم نياز به تکنولوژي پيچيده در زمان کاشت،داشت و برداشت و آبياري آن در زمانهاي غير بحراني نياز آبي ساير گياهان.
زعفران ساقه حقيقي ندارد .داراي ساقه زيرزميني يا بنه معروف به پياز زعفران است. پياز زعفران مدور، سخت، گوشتدار و سفيد رنگ مي باشد. پوشش پيازها متشکل از اليافهاي طول موازي و برنگ قهوه اي است. قطعات پوششي از قاعده پياز مي رويند و در بالاي پياز به صورت قطعات باريکي در آمده از جوانه هاي راسي پياز محافظت مي کنند.
در راس پياز بستگي به شادابي و درشتي آنها از ۱ تا ۴ جوانه راسي مشاهده مي شود . وظيفه اين جوانه ها ايجاد گل و برگ مي باشد. چون به طور معمول جوانه هاي راس ايجاد برگ و گل مي کنند، پيازهاي جديد اغلب در بالاي پياز هاي قبلي و به تعداد کمتر در اطراف و قاعده پيازهاي قبلي به وجود مي آيند. به همين دليل با وجود اينکه پيازهاي در عمق نسبتا زيادي بين ۱۵ تا ۲۰ سانتي متر از سطح زمين کشت مي شوند ليکن هر ساله پيازهاي جديد به سطح خاک نزديکتر مي گردند. درشتي پيازهاي زعفران از يک نخود تا يک گردو و وزن آنها بين ۱ تا ۲۰ گرم مي باشد. پياز زعفران طعم سيب زميني خام دارد که ابتدا شيرين به نظر مي رسد وسپس به تلخي مي گرايد.
ريشه هاي زعفران افشان و کوتاه بوده و به خاک عميق و حاصلخيز و سبک براي رشد و نمو پياز و عملکرد بهينه نياز دارد.
گل زعفران نخستين اندامي است که در اوايل پاييز پديدار مي گردد. در سال نخست کشت به علت ضعف پيازهاي و عدم استقرار کامل آنها در خاک جوانه هاي گل توان لازم براي رويش ندارند و برگها هم ديرتر از معمول ظاهر مي شوند.
پوشش گل از سه کاسبرگ و سه گلبرگ بنفش رنگ تشکيل شده است. کاسبرگ ها و گل برگها همرنگ مي باشند به گونه اي که تشخيص کاسبرگها از گل برگ ها کار ساده اي نيست تعداد پرچمها سه و طول پرچمها دو برابر سباک است. سباک زعفران زرد رنگ مي باشد. تخمدان گل زعفران در داخل چمچه و در چند سانتي متري سطح خاک قراردادرد که در اوايل بهار به سطح خاک نزديک مي شود. خامه ميله باريک و بلندي است که از روي تخمدان بيرون آمده از داخل چمچه مي گذرد و در داخل گل به سه کلاله خوشرنگ قرمز عنابي ختم مي شود. طول خامه بين ۷ تا ۱۰ سانتي متر و طول هر رشته کلاله در حدود ۲ تا ۳ سانتي متر است . هر رشته کلاله بوقي شکل بوده که قسمت ازاد آن دهانه بوق را تشکيل مي دهد. دهانه بوق دندانه دار و پهن به عرض ۳ تا ۴ ميلي متر است قسمت مورد استفاده زعفران همين کلاله سه شاخه مي باشد که به هنگام برداشت ميله خامه نيز با آن همراه است.
برگها قاعدتا بعد از ظهور گلها ظاهر مي شوند، مگر آنکه در آبياري زعفران تعجيل شود، در اين حالت برگها ممکن است از گلها زودتر پديدار شوند.زعفران فاقد ساقه هوايي است از اينرو مزرعه زعفران به چمنزاري مي ماند که بوته هاي چمن به ارتفاع نسبتا زيادي روئيده باشند. برگهاي زعفران سرنيزه اي و باريک بوده و به طول ۳۰ تا ۴۰ سانتي متر مي رسند. رنگ روي برگها سبز تيره و رنگ زير سبز روشن است.
مجموعه برگها( ۱۰ تا ۱۱ برگ ) و گلهاي مربوط به يک جوانه راسي در داخل يک چمچه دو کفه اي سفيد رنگ قرار دارند. چمچه ها عهده دار وظيفه حفاظت از اندامهاي رويشي و زايشي مي باشند. چمچه ها نخستين اندامي هستند که سط خاک را مي شکافند و سر از خاک بيرون مي آورند. گلها پس از چند روز از درون چمچه ها به صورت غنچه بيرون مي آيند و با تابش نور خورشيد به گل تبديل مي شوند. پس از ظهور گلها برگها بتدريج ظاهر مي شوند. گاهي براي يک پياز به جاي يک مجموعه گل و برگ دو يا سه مجموعه گل و برگ ممکن است پديدار گردد.
● نيازهاي اقليمي
از آنجا که بستر اصلي فعاليتهاي کشاورزي بويژه عوامل محيطي سازنده آن تشکيل مي دهد. تشخيص و تعيين هر کدام از عوامل موجود در مجموعه عوامل سازنده بستر فعاليتهاي ياد شده که اثرات مستقيم و يا غير مستقيم خود را در شکل گيري فعاليتها وارد مي کند بسيار ضروري است. ماهيت ترکيب محيط و پتانسيل آن مساعد بودن يا نامساعد بودن محيط را براي گياه زعفران نشان مي دهد.
▪ اقليم
اقليم هواي غالب در يک محل در دراز مدت است که باعث ايجاد يک منطقه اقليمي به خصوصي مي شود. منطقه اقليمي نتيجه ترکيب فعاليتهاي متقابل عواملي چون حرارت، رطوبت، فشار و باد است. در هر منطقه اقليمي گياهان مي رويند که ويژگيهاي اقليم را منعکس مي کنند. هر نوع اقليم متناسب با ويژگيهاي خود محيط مطلوبي را عرضه ميکند و در اين اقليم هر گياهي که با طبيعت خود سازگار ببيند به زندگي و توسعه ادامه مي دهد. بدليل اهميت اقليم و نقش موثر آن در توليد عملکرد و کيفيت زعفران به شرح عوامل موثر در آم مي پردازيم:
▪ دما
زعفران گياهي است نيمه گرمسيري و مناطقي که داراي زمستانهاي ملايم و تابستانها گرم و خشک باشند براي کشت زعفران مناسب هستند. گياه زعفران برعکس بسياري از گياهان داراي رژيم حرارتي متفاوتي است و معمولا آغاز فعاليت اين گياه با شروع فصل سرما همراه است. مهمترين عامل در تنظيم گلهاي پياز زعفران مي باشد و تغييرات دماي روزانه به عنوان عامل محيطي نشان دهنده زمان گلدهي است. گلدهي زعفران در دماي پايين انجام مي شود و بهترين و مطلوبترين دما ۹-۱۵ درجه سانتيگراد براي تمايز گلها است. حداکثر دماي قابل تحمل براي اين گياه بين ۴۰-۲۵ درجه سانتيگراد مي باشد. عمل گلدهي زعفران ارتباط نزديکي با رژيم و حرارت روزانه دارد. در اين ميان حرارت نوري در روز و حرارت شبانه اهميت ويژه اي دارد و تعيين کننده زمان گلدهي است مثلا اگر در اوايل پاييز دماي هوا بطور منظم و مداوم کاهش مي يابد و اگر قبل از دو هفته به اينکه دما به زير ۱۵ درجه سانتيگراد برسد مزرعه زعفران آبياري گردد دوران گلدهي آغاز شده و بر اساس شدت و ضعف دما زمان و دوران گلدهي نيز تغيير مي کند. ولي اگر برعکس درجه حرارت نا منظم باشد، فعاليت گلدهي پياز زعفران مختل شده و چه بسا قبل از ظهور گل برگها بيرون بيايد که باعث ايجاد مشکلات براي برداشت و همچنين پايين آمدن کيفيت زعفران مي گردد.
▪ خاک
به علت اينکه پياز زعفران مدتي نسبتا طولاني ( معمولا بين ۷-۵ سال ) در زمين مي ماند خاک زمين بايد سبک يا ترکيبي از شن و رس باشد تا پياز بتواند در اين مدت علاوه بر تامين مواد غذايي در مقابل شرايط خاص منطقه نيز مقاومت کنند. از نظر نوع خاک گياه زعفران بيشتر زمين هاي شيرين حاصلخيز و با بافت متوسط ( لومي، ليموني، شني و رسي ) و آهک دار که PH آنها بين ۸-۷ باشد را بر زمين هاي شور و فقير و مرطوب و سبک ( شني و شني رسي ) و اسيدي ترجيح مي دهد. زعفران در زمينهايي که داراي قلوه سنگ و يا علفهاي هرز يا مواد عالي پوسيده نشده باشد محصول خوبي نمي دهد.خاک زعفران همچنين بهتر است زياد حاصلخيز نباشد چون در خاکهاي غني از مواد غذايي رشد رويشي افزايش يافته و از رشد زايشي کاسته مي گردد.
▪ رطوبت
آب مورد نياز گياه عمدتا از طريق ريزشهاي جوي ،آبياري و غيره تامين مي گردد. آب قسمت اصلي بافت گياه را تشکيل مي دهد و در فرايندهاي فتوسنتزي و هيدروليک نظير هضم و جذب نشاسته به مانند يک عامل شيميايي عمل ميکند.
▪ نور
معمولا گياهان دارويي بويژه زعفران داراي موادي هستند که آنها را صاحب عطر و طعم کرده است براي آنکه آفتاب شديد به آنها نتابد و رنگ و مواد معطر آن متصاعد نشود زعفران را قبل از طلوع آفتاب برداشت مي کنند تا عطر و طعم آن تحت شعاع آفتاب قرار نگيرد و محفوظ بماند. چنانچه عمليات جمع آوري گلها در زماني که آفتاب داغ است انجام گيرد باعث لکه دار شدن آنها خواهد شد، به همين خاطر گلها بايد در اوايل صبح قبل از اينکه آفتاب ببينند برداشت شوند. زمان برداشت روي ميزان کيفيت گلها تاثير دارد. بگونه اي که از سپيده دم صبح تا طلوع آفتاب بالاترين کيفيت را دارد و در طول روز در اثر تابش آفتاب از ميزان کيفيت گل کاسته مي شود به طوريگه برداشت گل در ساعات آخر روز کمترين کيفيت را دارد.
▪ نزولات جوي
گياه زعفران بيشترين تطابق را با الگوي بارندگي مناطق مديترانه اي دارد . مکانهايي که ۴۰۰-۳۰۰ ميلي متر بارندگي دارند و در طول فصل زمستان پوشيده از برف مي باشند براي کشت زعفران مناسب هستند . در مناطق کوهستاني علاوه بر اينکه از نزولات جوي بيشتري برخوردار هستند وضعيت و جهت ناهمواري هاي باعث مي شود زعفران دامنه هايي را که آفتابگير نيستند و کمتر در معرض تابش خورشيد قرار دارند را ترجيح دهد. فعاليت اين گياه با شروع بارندگي هاي پاييزه آغاز و با اتمام بارندگي هاي بهاره خاتمه مي يابد در نتيجه بارندگي يا به عبارتي نزولات جوي بيشترين تاثير را بر رشد اين گياه دارد .
بارش باران در فصل تابستان که پياز در خواب است و همچنين در زمان گلدهي براي زعفران مضر است . اما پس از پايان اين گلدهي تا زمان زرد شدن برگ زعفران بارش نزولات جوي مفيد است بويژه اينکه از اواسط زمستان بدليل بالا رفتن دما پياز مادري تجزيه شده و پيازهاي جوان روي آن شکل مي گيرد. اين پيازها در ابتدا فاقد ريشه بوده لذا مواد غذايي مورد نياز خود را از طريق برگ که آب و موارد الي ( املاح معدني باران ) همراه با دي اکسيد کربن از طريق عمل فتوسنتز بعضي مواد نشاسته اي را در خود ذخيره کرده جذب مي کند و باعث رشد و حجيم شدن پيازهاي جوان مي گردد.
▪ وضعيت زمين
يکي ديگر از عوامل محيطي که در توليد عملکرد و کيفيت زعفران موثر است وضعيت زمين از قبيل توپوگرافي ،شيب، وضعيت، جهت ناهمواري و ... مي باشد. هر چه ارتفاع مزارع زعفران از سطح دريا بيشتر باشد کيفيت و عملکرد محصول نيز بيشتر است . شايد زعفران قئنات و مناطق کوهستاني بدليل اينکه ارتفاع بالايي دارند از مرغوبيت و کيفيت بالايي برخوردار است . زعفران معمولا نواحي سرد و با ارتفاع ۲۳۰۰-۱۳۰۰ متر از سطح دريا را ترجيح مي دهد.
● گونه هاي موجود در ايران
گونه هاي زعفران موجود در ايران شامل موارد ذيل مي باشند:
۱) زعفران آلمه ( زرد ):
ارتفاع اين گياه ۱۰-۵ سانتي متر گلهاي زرد به همراه ۳-۱ برگها اين گياه در بهار گل مي دهد گاهي از درون برف گلهاي زرد زيباي خود را نمايان مي سازد.
▪ پراکنش: اين گياه از منطقه آلمه رباط قره بين جنگل گلستان و پارک ملي گرگان جمع آوري شده و در ارتفاعات ۱۹۰۰-۱۶۰۰ متر مشاهده شده است و گياه اندميک ايران است.
۲) زعفران سفيد ( دو گله ):
رنگ گلها سفيد و پوشش آنها داراي رگه هاي بنفش مي باشد. کلاله ها با رنگ زرد نارنجي بندرت سفيد مي باشد تعداد برگها ۹-۳ عدد،سبز مايل به خاکستري هستند که همراه گلها ظاهر مي شوند. بنه اين زعفران به خاطر داشتن پوشش فيبري به شکل دواير متحدالمرکز از ساير گونه ها قابل تشخيص است.
▪ پراکنش : در تپه هاي سنگي و پر خاک و خاشاک در ارتفاعات ۲۷۰۰-۸۰۰ در شمال، گرگان پارک گلستان، گنبد کاووس، مرند، تبريز، اروميه، کرمانشاه در اسفند تا ارديبهشت ماه ديده مي شود.
۳) زعفران بنفش:
ارتفاع اين گياه ۸-۶ سانتي متر، گلها ۳-۱ عدد، برگها ۷-۴ عدد که به طور همزمان در بهار ظاهر مي شوند. رنگ گلها بنفش يا سفيد ميباشد.
▪ پراکنش: در مناطق استپي و خشک شمال خراسان مانند بجنورد، شمال غربي قوچان کوههاي کوپه داغ از ارتفاع ۲۳۰۰-۱۲۰۰ ديده مي شود اين گياه اندميک ايران است.
۴) زعفران خزر :
ارتفاع اين گونه ۱۲-۱۰ سانتي متر بوده رنگ گلها سفيد يا بنفش ياسي و در گلوگاه زرد مي باشند تعداد گلها ۲-۱ عدد تعداد برگها ۶-۲ که گلها و برگها همزمان با هم در پاييز ظاهر مي شوند.
▪ پراکنش: در چمنزارها جنگل گلستان، درياي خزر در مناطق فرح اباد ساري آمل، دامنه هاي کم ارتفاع البرز در منطقه سفيد رود لاهيجان و رشت مشاهده مي شوند و در زمينهاي پست و کم ارتفاع از ۱۳۰۰-۰ مي رويد. اين گياه اندميک ايران است.
۵) زعفران زيبا:
ارتفاع اين گياه ۱۲ سانتي متر بوده همچنان که نام لاتين اين گياه به معني زيبا مي باشد حقيقتا گياه زيبايي با گلهاي آبي سوسني داراي رگه هاي تيره و خامه ۳ شاخه اي به رنگ نارنجي روشن است و در ماههاي مهر و آبان گل مي دهد. ميوه و برگها در فصل بهار ظاهر مي شوند.
پراکنش : در چمنزارهاي ضلع شمالي کوههاي البرز، گرگان، پارک گلستان، فيروزآباد، کلاردشت گيلان، آذربايجان، اردبيل، در ارتفاعات ۱۸۰۰-۱۲۰۰ متر مي رويد.
۶) زعفران جو قاسم :
تعداد برگها ۱۴-۹ عدد، گلهاي ۵-۲ عدد.زمان گلدهي در اوايل فصل پاييز مي باشد. بنه هاي اين زعفران را در گلپايگان در فصل بهار جمع آوري کرده و سرخ مي کنند و يا در شير جوشانده براي خوردن مصرف مي کنند. بنه آن در محل به جو قاسم معروف است.
▪ پراکنش: در مناطق کرمانشاه، آذربايجان، گلپايگان، فيروزآباد، در ارتفاعات ۲۳۰۰-۱۳۰۰ مي رويد.
۷) زعفران زاگرسي :
ارتفاع اين گياه ۱۰ سانتي متر .گلهاي آن داراي رنگهاي متنوع از سفيد تا آبي سوسني پررنگ مي باشد و معمولا در سطح خود رگه هايي به رنگ ارغواني تيره تر داشته و قاعده داخل آنها به رنگ سفيد تا زرد ديده ميشود. گلها ۳-۱ عدد در پايين ظاهر ميشوند. برگها گاهي همزمان با گلدهي ظاهر شده و ۴-۳ عدد ميباشند.
▪ پراکنش : غرب آذربايجان بين خوي و جلفا، شيرکوه اروميه بين خوانسار و. اصفهان، خرم اباد، ملاير، اراک، سفيد دشت در ارتفاعات بين ۳۵۰۰ و ۱۲۰۰ مي رويد.
۸) زعفران گيلان :
گلهاي پاييزي منفرد و لوله گلپوش ۴-۳ سانتي متر طول دارد . برگها در فصل پاييز بعد از گلدهي ظاهر مي شوند.
▪ پراکنش : در غرب آذربايجان بين راه خلخال به اسالم در انتهاي جنگل و در ارتفاعات ۲۴۰۰ متري مشاهده شده است. اين گياه اندميک است.
۹) زعفران کوهستاني الاتاويکوس:
محل رويش شرق درياي خزر در منظقه بين تاشکند و کوههاي تين شان در غرب جمهوري خلق چين و در مناطق کوهستاني پوشيده از برف در ارتفاعات ۲۳۰۰-۱۸۰۰ متري .
۱۰) زعفران کوهستاني کرل کوي اي:
محل رويش شمال شرق ايران ،فيض آباد افغانستان، چترال پاکستان و تاشکند.
۱۱) زعفران خوراکي : که در مناطق مختلف ايران کشت مي شود.

همچنين تحقيقات فراوان انجام شده نشان مي دهد كه تركيبات موجود در زعفران در درمان برخي از انواع سرطانها در حيوانات آزمايشگاهي تاثير داشته است. بنابراين ...

● گل زعفران زعفران با نام عمومي saffron و نام علمي crocus sativus گرانبها ترين گياه زراعي موجود در روي كره زمين است و تنها گياهي است كه واحد خريد و فر ...

● گل زعفران زعفران با نام عمومي saffron و نام علمي crocus sativus گرانبها ترين گياه زراعي موجود در روي كره زمين است و تنها گياهي است كه واحد خريد و فر ...

زعفران گياهي است با نام علمي Sativus Crocus از خانواده زنبق (lridaceae) . اين گياه چند ساله ، داراي پياز کوچک ، تقريبا کروي ، و پوشيده شده از غشاي قهو ...

کاشت زعفران در ايران از قدمت ۱۰۰۰ساله برخوردار است . اين گياه رنگي و گرانبهاي چندين ساله ، بدون ساقه است و پياز دارد و چون درخاک کوير به عمل مي آيد، ب ...

زعفران که به گل سلامتي، سلطان ادويه ها و طلاي سرخ معروف است، ارزشمندترين رستني ايران و نشات گرفته از دامنه هاي الوند مي باشد. کشت زعفران در ايران به س ...

● گل ساق عروس Echeveria glauca گل ساق عروس از خانواده GRASSULACEAE است. خاک مناسب براي کاشت اين گل، مخلوطي از خاک باغچه، کود دامي پوسيده، ماسه شسته و ...

بسياري از گياهان به دليل زيبايي که در فرم رنگ شاخ و برگ در فصول مختلف، شکل و رنگ گل ها، تنه آنها وجود دارد و نيز به دليل توليد اکسيژن، کاهش آلودگي، تع ...

دانلود نسخه PDF - زعفران