up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله زعفران PDF
QR code - زعفران

زعفران

زعفران گياهي با خواص فوق العاده

کاشت زعفران در ايران از قدمت ۱۰۰۰ساله برخوردار است . اين گياه رنگي و گرانبهاي چندين ساله ، بدون ساقه است و پياز دارد و چون درخاک کوير به عمل مي آيد، به طلاي سرخ و يا طلاي کوير شهرت يافته است . از هر ۱۵۰گل ، يک گرم زعفران و از حدود ۱۴۷هزار گل تازه ، يک کيلو زعفران خشک به دست مي آيد. زعفران به علت طعم و رنگ و عطر عالي ، کاربردهاي فراواني در توليد فرآورده هاي غذايي ، دارويي و شيميايي دارد و با توجه به محدوديت کشت و توليد، از فرآورده هاي گران قيمت به شمار مي رود. ايران با متوسط توليد ۱۰۰تن در سال ، در زمينه توليد زعفران مقام اول را دارد. اسپانيا با توليد متوسط ۲۵تن ، مقام دوم و کشورهاي هندوستان ، جزاير اسپرون روسيه ، سنگاپور، مالزي ، ژاپن ، تايوان ، چين ، فرانسه ، ايتاليا، آلمان ، استراليا و يونان با توليد متوسط ۲۵تن ، مجموعا مقام سوم را به خود اختصاص مي دهند. مرکز اصلي پرورش اين گياه ، مناطق کويري و کم آب جنوب خراسان و سابقه زعفرانکاري در اين منطقه ، به ۷۰۰سال پيش بازمي گردد. زعفران از محدود گياهاني است که در شرايط سخت زيستي پرورش مي يابد. با توجه به آن که جايگاه تاريخي زعفران در ايران بوده و منشا آن نيز ايران است ، اين گياه يکي از جذابيت هاي ويژه ايران به شمار مي آيد و اغلب گردشگراني که از کشورمان ديدن مي کنند، زعفران را به عنوان سوغات سفر به ديار خود مي برند و بدين ترتيب اين گياه در معرفي ايران نيز نقش بسزايي ايفا مي کند.
زعفران با نام علمي کرکوس ساتيوس Crocus Sativus از خانواده زنبقيان Iridaceae مي باشد. در برخي منابع، مثلا در دائره المعارف آمريکانا Americana Encyclopedia ذکر شده است که اين کلمه از کريکوس Corycus که نام منطقه اي در سيليسيا Cilicia واقع در شرق مديترانه مي باشد گرفته شده است. عده اي مبداء زعفران را ايالت قديم ماد ايران مي دانند، برخي از محققين نيز خاستگاه زعفران را در منطقه وسيعتري از کره زمين شامل يونان، ترکيه، آسياي صغير و ايران مي دانند.
ايرانيان ضمن صدور زعفران به بسياري از نقاط جهان باستان، خواص آن را به يونانيها، روميها، چينيها و اقوام سامي از جمله عربها معرفي کردند و شيوه زراعت آن را در سده هاي اول تا چهارم هجري به امم اسلامي پيرامون مديترانه آموختند. به اين ترتيب که نخستين زعفران زارها به وسيله ايرانيان تبعيد شده توسط معاويه در نواحي شام داير شدند، سپس کاشت زعفران در شمال افريقا و اندلس (اسپانياي اسلامي) وصقليه (سيسيل) رواج يافت و اقوام ايراني همچون رستميان و بنوطبري در انتقال فرهنگ زعفرانکاري مؤثر بودند.
مستندات تاريخي بيانگر اين واقعيت است که ايرانيان از روزگاران کهن به زر و زعفران علاقه و توجهي بليغ داشته اند به طوري که در جشن ها و سرور ها و مجالس بزم و نشاط مانند عروسي ها و اعياد، يا استقبال از بزرگان و زائران زر و زعفران نثار قدمها مي کردند. در برپايي با شکوهتر اين گونه آئين ها، ضمن آذين بندي و آينه بندان، سکه هاي زرين و سيمين را به همراه زعفران و گل و نقل بر سر عروس و داماد يا شخصيتهاي مورد نظر، و گاهي همه حاضران در اين گونه مراسم مي ريختند. در برخي ازمراسم زعفران را به تنهايي، يا همراه با مشک وعنبر و عود دود مي کردند و گلاب مي پاشيدند.
درعصرهخامنشيان زعفران براي تزئين گرده هاي نان ومعطر کردن خوراکها به کار مي رفته است. فرديناند يوستي ضمن شرح زندگاني داريوش نوشته است: ((شاه ايران تن خود را روغني معطر مي ماليد که عبارت بود از مخلوط روغن آفتاب گردان که در پيه شير پخته و با زعفران و شراب خرما تهيه ميشد)). در دوره پارتها زعفران ايران به يونان و روم مي رفت، بعدا چين هم از مشتريان زعفران ايران شد. در عصر ساسانيان کاشت زعفران در قم و بون نيز رايج گرديد و مرغوبيت محصول آنها شهرت يافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت کاغذهاي گران قيمت کاربرد پيداکرد، اما پيشتر از آن محلول زعفران به عنوان مرکب تحريراستفاده مي شد،وتا قرنها بعددرترکيب مرکبهاي تحرير مرغوب به کار مي رفته است. از انواع مرکب زعفراني کم رنگ و پر رنگ (از زرد کمرنگ تا قرمز خونين) براي نوشتن عنوان فرمانها و نامه هاي سلاطين و خليفگان و امرا، و همچنين در تحرير عنوانها و سرفصلهاي کتب و رسالات و نيز در تذهيب و تشعير ، و در تصوير ها و نقوش حواشي و متن استفاده مي شده است. افزون بر اينها در تحرير دعاهاي مقدس و همچنين تعويذ ها و طلسم هاي خاص بر روي کاغد و پارچه و گاهي کفن، مرکب زعفران به کار مي رفته است .
در منابع پهلوي زعفران با نام پارسي (کرکم) ثبت شده است. در يک ترجمه بندهش زعفران جزو اسپرغم ها يا عطرها يا گياهان خوشبوي به حساب آمده، و در ترجمه ديگري از اين کتاب، زعفران در شمار گياهان رنگ کننده پارچه ذکر شده است. کلمه زعفران يک واژهء عربي يا احتمالا معرب است که ريشه و وجه اشتقاق آن ناشناخته مانده، گو اينکه در منابع غربي براي اين کلمه و کلمه کرکم مبناي سومري عنوان شده است. اين نظر قابل تامل در صورتي به واقعيت نزديک است که مبدا سومريان از نواحي زعفران خيز ايران باشد، يا بتوان آنها را همان بوميان رانده شده از ايران زمين، پس از هجوم آرياهاي دامدار و شبان پيشه پنداشت.
در منابع لغت فارسي و عربي دهها کلمه به معني زعفران ثبت شده است. اما اين کلمات به ندرت در مآخذ و متون کهن فارسي به کار رفته است. مثلا کلمه کرکم در نوشته ها و سروده هاي فارسي در موارد بسيار اندک ذکر شده است، اما کلمه زعفران با همه خصلتها و خصوصيات و خواص نباتيش مورد توجه بسياري از ادبا و نويسندگان و شاعران قرار گرفته است، به طوري که با جرأت مي توان گفت کلمه زعفران و تعبيرات و تشبيهات مربوط به آن به اندازه اي که در منابع و متون و دواوين فارسي آمده در آثار مکتوب هيچ يک از السنه جهاني به کار نرفته است.
کشت زعفران در گذشته اي بسيار دور در غالب مناطق مرکزي ايران متداول بوده است. شهرت زعفران قم در زمان قبل از اسلام حکايت از پيشينه کشت اين گياه در ايران قديم دارد. در قرن دهم ميلادي کشت زعفران توسط اعراب (که خود اعراب نيز آن را از ايرانيان آموخته بودند) در اسپانيا متداول گرديد و متعاقب آن در قرن هجدهم در ناحيه اي به نام Walden در Essexانگلستان رواج داشته و امروزه اين محل به نام Saffron Walden معروف است .
به طوري که از نوشته هاي ادبي و پزشکي هندوستان برمي آيد ، زعفران از دير باز براي مردم آن سرزمين شناخته شده بوده است. همچنين زعفران نزد مردم مصر، يونان، کليميان، هندوها و مسلمانان از توجه خاصي برخوردار بوده است.

همچنين تحقيقات فراوان انجام شده نشان مي دهد كه تركيبات موجود در زعفران در درمان برخي از انواع سرطانها در حيوانات آزمايشگاهي تاثير داشته است. بنابراين ...

● گل زعفران زعفران با نام عمومي saffron و نام علمي crocus sativus گرانبها ترين گياه زراعي موجود در روي كره زمين است و تنها گياهي است كه واحد خريد و فر ...

● گل زعفران زعفران با نام عمومي saffron و نام علمي crocus sativus گرانبها ترين گياه زراعي موجود در روي كره زمين است و تنها گياهي است كه واحد خريد و فر ...

زعفران گياهي است با نام علمي Sativus Crocus از خانواده زنبق (lridaceae) . اين گياه چند ساله ، داراي پياز کوچک ، تقريبا کروي ، و پوشيده شده از غشاي قهو ...

زعفران از گياهان بومي ايران است که سرزمين اصلي آن از زمان حکومت مادها در دامنه کوههاي الوند در همدان و حوالي آن بوده است. گفته مي شود ايرانيان نخستين ...

زعفران که به گل سلامتي، سلطان ادويه ها و طلاي سرخ معروف است، ارزشمندترين رستني ايران و نشات گرفته از دامنه هاي الوند مي باشد. کشت زعفران در ايران به س ...

● گل ساق عروس Echeveria glauca گل ساق عروس از خانواده GRASSULACEAE است. خاک مناسب براي کاشت اين گل، مخلوطي از خاک باغچه، کود دامي پوسيده، ماسه شسته و ...

بسياري از گياهان به دليل زيبايي که در فرم رنگ شاخ و برگ در فصول مختلف، شکل و رنگ گل ها، تنه آنها وجود دارد و نيز به دليل توليد اکسيژن، کاهش آلودگي، تع ...

دانلود نسخه PDF - زعفران