up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله زراعت گندم PDF
QR code - زراعت گندم

زراعت گندم

زراعت گندم آبي و ديم با استفاده از کود زيستي فسفاته بارور

مقدمه
گندم از اولين گياهاني است که به وسيله انسان زراعت شده است و مهم ترين گياه زراعتي بشمار مي رود. زيرا زراعت آن در مناطق مختلف و شرايط آب و هوايي متفاوت صورت گرفته و غذاي اصلي اغلب مردم جهان را تشکيل مي دهد. در ايران نيز توليد و سطح زير کشت اين گياه از اهميت ويژه اي برخودار است. عواملي نظير هزينه هاي پايين ، در آمد نسبتاً زياد ، استفاده از کاه آن جهت تغذيه دام و ... باعث شده است که اين محصول روز به روز بيشتر مورد توجه کشاورزان قرار گيرد . بنابراين توجه ويژه اي به تغذيه مناسب اين گياه جهت افزايش کمي و کيفي اين محصول و در نتيجه افزايش در آمد کشاورزان مي شود. از طرف ديگر براي جلوگيري از مصرف بيش از حد کود هاي شيميايي به خصوص کودهاي فسفاته و تاثيرات مخرب آنها ، توجه پژوهشگران به سوي استفاده از کودهاي زيستي جلب شده است. کود زيستي فسفاته بارور – 2 نيز از جمله اين محصولات است.
تغذيه گندم
نيتروژن ، فسفر و پتاسيم از عناصر پر مصرف براي گياه گندم مي باشند که بايستي براي رشد کافي در اختيار گياه قرار گيرند . در زراعت هاي آبي ، کودهاي فسفاته ، پتاسه و يک سوم تا يک دوم کودهاي ازته قبل از کاشت به زمين داده مي شود. بقيه کود ازته به عنوان سرک تا قبل از ساقه رفتن گندم، به مزرعه داده مي شود. در زراعت ديم در برخي نقاط نيمي از کود ازته را قبل از کاشت مي دهند، برخي تمام آن را بعد از سبز شدن به عنوان سرک مي دهند.
عنصر فسفر و اهميت آن در تغذيه گياه گندم
پس از نيتروژن ، عنصر فسفر يکي از عناصر پر مصرف براي گياه به شمار مي رود. اين عنصر در تمام فرآيندهاي بيوشيميايي ، سازوکارهاي انتقال انرژي و انتقال پيام ها دخالت مي نمايد. اين عنصر از اجزاي مهم تشکيل دهنده RNA ،DNA ، فسفوپروتئين ها، فسفوليپيدها ، کوآنزيم هاي DNA و PNAD و مولکول هاي حامل انرژي ADP ( آدنوزين دي فسفات ) و ATP ( آدنوزين تري فسفات ) به شمار مي رود.
با وجودي که فسفر خاک هاي مختلف از 400 تا 1000 ميلي گرم در کيلوگرم (ppm) گزارش شده است ( Rodriguez , 1999 ) ، ولي گياهان مي توانند اين عنصر را فقط به صورت آنيون هاي يک ظرفيتي H_2 〖PO4〗^(-1) يا دو ظرفيتي 〖HPO4〗^(-2) جذب نمايند که در اغلب موارد مقدار آنها در خاک بسيار پايين است. از نظر زراعي ، فسفر نقشي اساسي در توسعه ريشه ، رشد رويشي ، گلدهي ، ميوه دهي ،رسيدن محصول و افزايش کيفيت گياه دارد.
جذب فسفر همچنين اثر متقابل بر جذب و انتقال عناصر کم مصرف همچون روي و آهن دارد.فسفر داراي اثرات مثبتي بر رشد ريشه ها ، پنجه زني ، مقاومت گياه به سرماي زمستان ، خوابيدگي و زودرسي مي باشد. فسفر همچنين باعث افزايش جذب نيتروژن و بالا رفتن مقاومت گندم نسبت به بيماري هاي شده و کنترل کننده تاثير منفي نيتروژن اضافي است. مقادير بيش از حد فسفر باعث افزايش هيدروکربن ها ( نشاسته ) و کاهش ميزان پروتئين در دانه مي گردد. مصرف صحيح و به اندازه کودهاي فسفره در خاک و در نتيجه تامين ميزان مورد نياز گياه ، کاهش حساسيت غلات به درجه حرارت و محافظت از آن در برابر اثرات نامطلوب حرارت هاي پايين تر يا بالاتر از حد مناسب براي رشد و نمو را در پي دارد.
علايم کمبود فسفر در گياه گندم
تيره شدن رنگ اندام هاي هوايي، کاهش سرعت رشد، کلروز تدريجي برگ ها که از قسمت نوک برگ شروع گشته و منتشر مي گردد، از علايم کمبود فسفر در گندم به شمار مي رود. در کمبود شديد فسفر ، برگ ها ساقه ها و به خصوص اطراف رگبرگ ها ارغواني شده و سرانجام به رنگ بنفش در مي آيد . در اين حالت اندازه سنبله ها کوچکتر از حد معمول خواهد شد.
تثبيت فسفر در خاک
فسفر به صورت ترکيبات آلي و معدني در خاک وجود دارد. قسمت آلي از بقاياي گياهي ، جانوري و ميکروبي تشکيل مي گردد که شامل فسفوليپيدها ، اسيد نوکلئيک و ترکيباتي مانند اسيد فيتيک مي باشد ومقدار آن به شدت وابسته به تجزيه ميکروبي و معدني شدن مواد آلي است. قسمت معدني بيشتر شامل ترکيبات کلسيم ، آهن و آلومينيم مي باشند که به اشکال مختلفي در طبيعت وجود دارند.
يون فسفات بسته به درجه قليايي بودن خاک به اشکال مختلف در خاک يافت مي شود که برخي از اين اشکال به ترتيب کاهش حلاليت عبارتند از : ترکيبات مونو ، دي و تري کلسيم فسفات و انواع آپاتيت . گاهي فسفر در اشکال سيليکات هاي آهن و آلومينيم ( مثل کائولينايت ) نيز يافت مي شود. در خاک هاي نواحي نيمه خشک ، کربنات کلسيم به مقدار فراوان يافت مي شود. در اين خاک ها ، فسفات جذب سطوح کربنات کلسيم مي گردد.
در خاک هاي اسيدي مقادير بالايي از آهن ، آلومينيوم و منگنز به شکل محلول وجود دارند که با يون فسفات ترکيب شده و آن را به شکل غير محلول در مي آورند. لازم به ذکر است که اکسيد هيدروژن غير محلول آهن، آلومينيوم و منگنز نيز با آنيون يک ظرفيتي ترکيب شده وتبديل به شکل غير محلول مي گردد. يکي از عوامل مهم که بر تثبيت فسفر تاثير مي گذارد، بافت خاک است. به طور مثال ، تثبيت فسفر در خاک هاي رسي نسبت به خاک هاي شني بيشتر است. اندازه ذرات کودهاي شيميايي نيز در تثبيت فسفر تاثير دارد، به عبارت ديگر ، هر چه اندازه ذرات کود بزرگتر باشد، ميزان تثبيت فسفر موجود در آن بيشتر خواهد بود. علاوه بر اين ، ظرفيت تثبيت فسفر در خاک هاي مختلف با توجه به خصوصيات فيزيکي ، شيميايي ، زيستي ، اقليم و مديريت زراعي متغير است. به طور کلي ، بيش از 80 درصد کود مصرفي جذب گياه نمي شود که يا در خاک تثبيت مي شود و يا به آب هاي راکد و جاري نفوذ مي نمايد و باعث آلودگي محيط زيست مي گردد.
قابليت در دسترس بودن فسفر بستگي به عوامل زيادي چون PH ، تهويه خاک ، رطوبت ، دما، ميزان مواد آلي ، مقدار آهن ، آلومينيم و منگنز محلول و غير محلول ، نوع ماده حاوي اين عنصر ، فعاليت ريزسازواره ها و روش هاي زراعي دارد.
خسارات ناشي از مصرف کودهاي شيميايي فسفاته
ترکيبات فسفره بر خلاف ترکيبات نيتروژني تقريبا نامحلول هستند و بنابراين انتشار آنها در خاک بسيار کند است. به همين دليل استفاده بي رويه کشاورزان از کودهاي فسفاته در دهه هاي گذشته موجب تجمع ترکيبات آن در خاک شده است. در اغلب اراضي زراعي ، تجمع فسفر موجب بروز مشکلاتي در جذب عناصر کم مصرف مي شود.علاوه برآن ، شستشوي فسفر به آب هاي زيرزميني و راکد موجب خسارات جبران ناپذير اکوسيستمي مي شود به طوري که آلودگي فسفر و فلزات سنگين همراه آن ( مانند کادميم ، اورانيوم و بور ) به عنوان يک خطر زيست محيطي در دهه هاي اخير به شدت موجب جلب توجه بوم شناسان جهان شده است.
معرفي کودهاي زيستي
کودهاي زيستي، حاوي ريزسازواره هاي مفيد در تغذيه گياه مي باشند که مي توانند مشتمل بر گروه هاي مختلف از قبيل باکتري ها، قارچ ها، اکتينوميست ها و مانند آن باشند. امروزه استفاده از اين کودها در جهت گام برداشتن به سوي کشاورزي پايدار و استفاده از اثرات مفيد آنها رو به افزايش است.
کودهاي زيستي فسفاته
در طبيعت گروهي از ريزسازواره هاي حل کننده فسفات وجود دارند که با رهاسازي تدريجي يون فسفات، نياز به کودهاي فسفاته شيميايي را کاسته و کارايي آنها را بالا مي برند. اين ريزسازواره با استقرار در منطقه ريزوسفر، از ترشحات ريشه استفاده نموده و با تغيير PH و يا ترشح آنزيم ها، شرايط را براي تبديل فسفر نامحلول به شکل قابل استفاده گياه فراهم مي سازند. يکي از سازوکارهاي تبديل فسفات به شکل معدني و محلول ، ترشح اسيدهاي آلي مانند اسيدهاي استيک ، پروپيونيک ، لاکتيک ، گليکوليک ، فوماريک و سوکسينيک است. نقش اين اسيدها ، کاهش PH به صورت موضعي است را در پي دارد. سازوکار ديگر ، ترشح آنزيم هاي فسفاتاز توسط ميکروارگانيسم ها و تجزيه ترکيبات فسفاته آلي و حتي معدني است.
کود زيستي فسفاته بارور – 2
کود زيستي فسفاته بارور – 2 حاصل پژوهش 8 ساله گروهي متشکل از 24 نفر پژوهشگر در جهاد دانشگاهي واحد تهران مي باشد. از آنجايي که اقليم هاي مختلف ممکن است اثرات مختلفي بر رشد و فعاليت باکتري هاي حل کننده فسفات داشته باشد، تلاش هايي براي جداسازي سويه هاي بومي که با شرايط دلخواه زيست محيطي سازگار هستند، انجام شد که نتيجه آن معرفي کود زيستي بارور – 2 بود. اين کود، حاوي دو نوع باکتري حل کننده فسفات از گونه هاي باسيلوس لنتوس ( سويهP5 ) و سودوموناس پوتيدا ( سويهP13 ) مي باشد که به ترتيب با استفاده از دو سازوکار ترشح اسيدهاي آلي و اسيد فسفاتاز باعث تجزيه ترکيبات فسفره نامحلول و در نتيجه قابل جذب شدن آن براي گياه مي گردند. طي پژوهش هاي پنج ساله، ابتدا جدا سازي باکتري هاي حل کننده فسفر از خاک هاي مناطق مختلف کشور انجام شد. سپس اين باکتري هاي تحت آزمايش هاي متعددي مانند بررسي مقاومت به تنش هاي محيطي ( دما، شوري ،PH هاي مختلف ) و رقابت با ريزسازواره هاي ديگر قرار گرفتند. نتايج حاکي از اين بود که اين باکتري ها قادرند دامنه وسيعي از PH بين 5 تا 11 ، دماي بالا تا 42 درجه سانتي گراد و شوري تا 5 3 درصد را به خوبي تحمل نمايند. وجود چنين مشخصه هايي باعث شده است که بتوان اين کود زيستي را در طيف گسترده اي از خاک هاي ايران و براي محصولات گوناگون به کار برد.
مزاياي بارور – 2
1 – سازگاري با اقليم کشور ايران :
جداسازي سويه هاي باکتر از خاک هاي ايران و آزمايش متعدد انجام شده بر روي آنها نشان مي دهد که بارور – 2 با شرايط محيطي بومي مزارع کشور سازگار است.
2 - توانايي حل کنندگي فسفات بالا :
در فرمولاسيون اين کود سويه هايي از باکتري هاي ترشح کننده اسيد و باکتر هاي ترشح کننده آنزيم هاي فسفاتاز استفاده شده است.روش هاي غربالگري براي جداسازي اوليه و آزمايش هاي مقايسه اي متعدد نشان مي دهد که سويه هاي باکتري به کار رفته بيشترين قدرت حل کنندگي فسفات از ترکيبات معدني و آلي فسفره را دارند.
3 – کلني شدن با ريزوسفر گياه
آزمايش ها نشان مي دهند باکتري هاي موجود در کود زيستي بارور – 2 هميار ريشه گياهان بوده و در زمين هاي زراعي به خوبي با ساير باکتري ها به ويژه باکتري هاي مضر رقابت مي کند.
4 – افزايش عملکرد:
آزمايش هاي آماري صورت گرفته در سال هاي مختلف بر روي محصولات زراعي مختلف، افزايش عملکرد 10 تا 54 درصد را نشان مي دهد. به طور خاص ، ميانگين افزايش عملکرد گندم آبي 12 91 درصد و گندم ديم 7 9 درصد بوده است . به طوري که ميانگين برداشت با استفاده از کود شيميايي فسفاته در گندم آبي 4423 کيلوگرم در هکتار و در گندم ديم 9 1343 کيلوگرم بوده است. در حالي که ميانگين برداشت با استفاده از کود زيستي فسفاته بارور – 2 در گندم آبي 4826 کيلوگرم در هکتار و در گندم ديم 5 1474 کيلوگرم در هکتار بوده است . ( جدول 1 و 2 )
جدول شماره يک http: elistiyen.googlepages.com jadval1.jpg
جدول شماره دو http: elistiyen.googlepages.com jadval2.jpg
مطالعات در بيش از 800 مزرعه نمونه نشان مي دهد مصرف کود زيستي بارور – 2 باعث افزايش سود به طور ميانگين 826150 ريال در هکتار در گندم آبي و 267730 ريال در هکتار در گندم ديم نسبت به مصرف کود شيميايي فسفاته مي شود. مشاهدات کشاورزان نشان مي دهد ريشه توسعه بيشتري دارد و تعداد پنجه ها نيز بيشتر مي شود. علاوه بر آن ، گندم حاصل از نظر بهداشتي سالم تر بوده و تشويق کشاورزان به مصرف کود زيستي بارور – 2 باعث حفظ محيط زيست از طريق کاهش تجمع فسفات و عناصر سنگين همراه کودهاي شيميايي ( مانند کادميم ، اورانيوم و بور ) مي گردد.
5 – کاهش مصرف کود شيميايي فسفاته :
با مصرف کود زيستي فسفاته بارور – 2، استفاده از 20 تا 50 درصد مقدار توصيه شده مي رشد.
6- کاهش بيماري ها
در منابع متعددي اثر باکتري سودوموناس پوتيدا در کاهش بيماري هاي باکتريايي و قارچي خاک زي ذکر شده است. در عمل ، مشاهدات تيم پژوهشي و همچنين کشاورزان حاکي از کاهش قابل توجه اين بيماري ها در اثر استفاده از کود زيستي فسفاته بارور – 2 بوده است.
7- سازگاري با ساير کودها و سموم :
آزمايش ها نشان مي دهد تاثير متقابلي بين اين کود و ساير کودها و سموم در بازار فعلي وجود ندارد. به هر حال ، براي اجتناب از آثار سوء ناشي از فشار اسمزي بر باکتري هاي موجود در اين کود، توصيه مي شود از مخلوط کردن آن به ويژه با سموم تا حد امکان پرهيز شود.
8 – حفظ خصوصيات ژنتيکي :
روش به کار گرفته شده براي توليد اين کودها ، پايداري ژنتيکي باکتري هاي مفيد موجود درآن را تضمين مي کند.
9 – پايداري در هنگام انبارداري :
براي سهولت توزيع و دسترسي مصرف کننده ، فرمولاسيون کود زيستي بارور – 2 به نحوي است که حداقل شش ماه پايداري آن تضمين مي گردد فرمولاسيون هاي جديدتر در حال تحقيق مي باشند.
10 - روش مصرف آسان :
از نظر ماهيت ، کود هاي زيستي متفاوت از کودهاي شيميايي هستند و نياز به ادوين روش مصرف خاص براي آنها احساس مي شود. کود زيستي بارور – 2 به صورت پودر مرطوب در شرايط استريل بسته بندي شده است. بهترين روش هاي مصرف که از جمع بندي نتايج آزمايش هاي متعدد به دست آمده اند، در قسمت بعد آورده شده اند. به کار بردن صحيح اين روش ها از جمله کاهش مصرف کود شيميايي فسفاته به ميزان حداقل 520 درصد موکداً توصيه مي شود .
11 - حمل و نقل آسان :
توليد کود زيستي بارور – 2 در بسته هاي صد گرمي باعث شده است تا هزينه هاي حمل و نقل و انبارداري به مراتب کاهش پيدا کند.
نحوه استفاده از کود زيستي فسفاته بارور – 2
با توجه به امکانات موجود ، سطح زير کشت و نحوه کشت در هر منطقه ، روش هاي زير براي استفاده از اين کود در زراعت گندم و جو توصيه مي گردد. لازم به ذکر است که روش ها به ترتيب اولويت استفاده و اثر بخشي ذکر شده اند.
روش اول
بذر هاي گندم مورد نياز براي يک هکتار را با مقدار کمي آب مرطوب ساخته و با محتواي يک بسته 100 گرمي کود زيستي بارور – 2 به خوبي مخلوط نماييد. در صورتي که کشت بذر مرطوب به آساني امکان پذير نباشد، اجازه دهيد بذرها در سايه به حد کافي خشک شوند. سپس بذرها را به صورت دستي يا به وسيله بذر کار کاشته و در اسرع وقت آبياري را آغاز کنيد.
روش دوم
يک دستگاه سم پاشي دستي را به خوبي بشوييد . سپس هر بسته 100 گرمي کود بارور – 2 را با حدود 5 ليتر آب به خوبي حل کنيد. محلول حاصل را با پارچه اي صاف نموده و داخل سم پاش بريزيد. بذرهاي مورد نياز را روي پلاستيک پهن کنيد و محلول مزبور را روي آن بپاشيد . با وسيله اي مانند بيل بذرها را زيرو رو کنيد تا به خوبي به کود بارور – 2 آغشته شود. در صورت نياز ، همانند روش اول بذرها را خشک کنيد و پس از کشت آنها، در اسرع وقت اولين آبياري را انجام دهيد .
روش سوم
هنگام اولين آبياري پس از فصل سرما يا يک ماه پس از کشت بهاره ، کود زيستي بارور – 2 را در يک بشکه آب حل کنيد و آن را در مسير آبياري قرار دهيد. هنگامي که آب به انتهاي زمين رسيد ( اواسط آبياري ) ، شير بشکه يا منفذ آن را باز کنيد تا محلول حاوي بارور – 2 به تدريج وارد آب شده و به همه کرت ها و رديف ها برسد.
لازم به ذکر است که تجربيات قبلي نشان مي دهند مصرف بارور – 2 به روش 1 و 2 محصول بيشتري را به همراه خواهد داشت . اما اگر در اولين آبياري پس از زمستان يک بار ديگر به روش سرک ( روش 3 ) کود زيستي بارور – 2 مصرف شود. افزايش محصول باز هم بيشتر مي شود
چنانچه از روش 3 استفاده کرده ايد ، بهتر است يک بار در اولين آبياري کود زيستي فسفاته بارور – 2 را استفاده کنيد و 40 تا 50 روز بعد اين کار را دوباره تکرار کنيد.
دستورات عمومي
1 – همان طور که در دستور العمل روي بسته هاي کود زيستي بارور – 2 آمده است، اين کود در حضور مقادير معيني از کود شيميايي فسفاته باعث افزايش عملکرد محصول مي گردد. همچنين ، کاربرد مقادير زيادتر و يا عدم استفاده از فسفر باعث کاهش اثر بخشي بارور – 2 مي شود.
2 – کود زيستي فسفاته بارور – 2 حاوي باکتري هايي است که با ترشح اسيدهاي آلي و آنزيم فسفاتاز باعث رها سازي فسفات از ترکيبات معدني آلي آن مي شوند، بنابراين لازم است :
الف . بسته هاي کود در دماي 4 تا 30 درجه نگهداري شود.
ب . حتي الامکان از تابش مستقيم آفتاب و يا انجماد اين کود بپرهيزيد.
3 – کود زيستي فسفاته بارور – 2 در شرايط استريل بسته بندي شده است ، بنابراين سعي کنيد تمام محتوي هر بسته را ظرف يک روز مصرف کنيد.
4 – بجز کود شيميايي فسفاته ، ساير کودهاي شيميايي و سموم طبق معمول استفاده شود.

گندم گذشته از جنبه تجارتي مهم آن در دنيا، سلاحي کارآمد در مناسبات سياسي و جهاني است که روز به روز بر اهميت کاربردي آن افزوده مي شود. با اينکه جمعيت اي ...

گندم گذشته از جنبه تجارتي مهم آن در دنيا، سلاحي کارآمد در مناسبات سياسي و جهاني است که روز به روز بر اهميت کاربردي آن افزوده مي شود. با اينکه جمعيت اي ...

● گندم ▪ کشت گندم در ابتداي هر کشتي بايد زمين را آماده نماييم . نکته مهم در آماده سازي بستر بذر با توجه به اينکه گندم به نشست خاک در بعد از رويش فوق ا ...

کمبود پس مانده هاي گياهي،کلوخه و زبر خاک بر سطح خاک مي تواند يک تهديد فرسايش بادي خطرناک را بوجود آورد و مطرح سازد. سيستم خاکورزي حفاظتي در پاسيفيک نو ...

● واژگان فيزيولوژي گياهي: علم مطالعه ي ساختارهاي گياهي. اکولوژي: بوم شناسي مطالعه ي محيط زندگي. ژنتيک: شاخه اي از علم زيست شناسي است که درباره ي انتق ...

● معرفي گونه کنترل گر بيولوژيک گونه خانواده راسته بلدرچين قرقاول ماکيان سانان Coturnix coturnix Phasianidae Galliformes بلدرچين معمولي يک ...

پس از پايان کليه عمليات مربوط به تهيه زمين, کاشت و داشت گياه زراعتي, زمان برداشت فرا مي رسد. برداشت عملي است حساس که اگر به طور صحيح انجام نشود زحمات ...

● روش مصرف كود : تمام كود فسفر ، پتاسه و ازته قبل از كاشت به وسيله كودپاش سانتريفوژ يا دست پاش و يا به صورت نواري در عمق مناسب( ۲۰ تا ۲۵ سانتي متر)توز ...

دانلود نسخه PDF - زراعت گندم