up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله رودخانه PDF
QR code - رودخانه

رودخانه

انواع فرايندهاي رودخانه اي

آبهاي جاري را مي توان مهمترين عامل تغيير دهنده خشکيهاي سطح زمين دانست. تغييرات ناشي از آبهاي جاري از سه طريق ، فرسايش ، حمل و رسوبگذاري صورت مي گيرد. هر قطره باران داراي مقداري انرژي جنبشي است و بوسيله آن در لحظه برخورد به زمين مي تواند موجب سست کردن و پراکندن ذرات خاک شود. سست شدن ذرات خاک مقدمه فرسايش بعدي است. آب باران پس از مرطوب نمودن سطح زمين و قبل از آنکه به مجاري معيني بپيوندد، به شکل يک قشر نازک يا تعداد زيادي جويبار بسيار کوچک در سطح زمين جاري مي شود.
اين جريانهاي کوچک که بطور کلي به آنها «آبهاي هرز» گفته مي شود، مي توانند ذرات ريز و در حد لاي و رس را ، که بوسيله ضربات باران در محل خود سست شده اند، بشويند و حمل کنند. فرسايشي که بر اثر آبهاي هرز در سطح زمين ايجاد مي شود «فرسايش ورقه اي» نام دارد. فرسايش ورقه اي نقش بسيار مهمي در تخريب خاک بازي مي کند.
● فرسايش
رودخانه در ضمن حرکتش باعث فرسايش بستر خود مي شود و دائما آنرا عميقتر و وسيعتر مي کند. عمل فرسايش رودخانه به صورتهاي مختلفي انجام مي شود.
● سايش
ذرات و قطعات موجود در آب رودخانه ، در حين حرکت با غلطيدن و ضربه زدن ، به تخريب و کندن بستر خود مي پردازند. از طرف ديگر ضمن اين عمل و همچنين اصطکاک با يکديگر ، خود نيز خرد و ساييده و گودتر مي شوند. آبهاي جاري ، با ذرات همراه خود عامل نيرومندي در تخريب بستر رود هستند. قدرت فرسايش آبهايي که فاقد مواد معلق اند بسيار کم است. از طرفي ، قدرت سايش رودخانه رابطه مستقيم با جريان آب دارد.
● کندن مستقيم مواد
آبهاي جاري ، حتي اگر حاوي مواد معلق نباشند، مي توانند بر اثر عمل هيدروليکي موجب فرسايش بستر خود شوند. کنده شدن ذرات و حمل يا رسوبگذاري آبها بستگي مستقيم با سرعت جريان آب دارد. به علاوه ، جريانهاي آشفته با ضربه زدن به ديواره هاي رودخانه مي توانند مستقيما به فرسايش آنها بپردازند.
● انحلال
آبهاي جاري در ضمن حرکت ، سنگهاي بستر خود را تجزيه يا حل مي کنند. برخي از مواد موجود در آب رودخانه باعث تشديد عمل انحلال آنها مي شود. مقدار مواد محلول در يک رودخانه بستگي مستقيم با وضعيت زمين شناسي و نوع آب و هواي منطقه دارد.
● حمل
مواد موجود در رودخانه به ۳ صورت حمل مي شوند.
۱) بار محلول
به موادي اطلاق مي شود که بصورت محلول در آب رودخانه حمل مي شود.
۲) بار معلق
به ذرات ريزي اطلاق مي شود که به صورت معلق در آب رودخانه حمل مي شوند.
۳) بار بستري
به آن دسته از ذرات و دانه ها گفته مي شود که به علت بزرگي خود در کف بستر رودخانه يا مجاور آن و بر اثر غلطيدن ، لغزيدن يا جهيدن حرکت مي کنند. نوع حرکت مواد جامد به يکي از دو شکل بار بستري و يا بار معلق ، بستگي به اندازه و جرم دانه ها و سرعت جريان آب دارد. ازدياد دبي و سرعت جريان آب ، هر دو در بالابردن ظرفيت حمل رودخانه موثرند. بنابراين در مواقع سيلاب ، رودخانه مي تواند قطعات بزرگتر و رسوبات بيشتري را حمل کند.
● رسوبگذاري
اگر به هر دليلي سرعت رود کاهش پيدا کند آنچه را که ديگر قادر به حملش نيست در بستر خود به جا خواهد گذاشت. بطور خلاصه نحوه عمل يک رودخانه در فرسايش ، حمل يا رسوبگذاري مواد به دو عامل سرعت جريان آب و اندازه دانه ها بستگي دارد. حمل نهايي ته نشين شدن قسمت اعظم موادي که بوسيله بستر رودخانه ها حمل مي شوند، اقيانوسهاست. ولي رودخانه بخشي از رسوبات خود را ، که ممکن است موقتي باشد، در خشکي بر جاي مي گذارد. اين گونه رسوبات را بطور کلي «آبرفت» مي نامند.
● اشکال و پديده هاي رودخانه اي
اشکالي که بر اثر فرسايش و رسوبگذاري در طول مسير يک رود گذارده مي شود بسيار متنوع است که عمده ترين آنها عبارتند از:
دره رود
مهمترين پديده فرسايشي ناشي از عملکرد رودخانه ايجاد «دره» است. شکل مقطع يک دره و سرعت فرسايش آن به عوامل مختلفي چون شرايط اقليمي ، جنس ، وضعيت زمين شناسي ، پوشش گياهي ، سرعت ، شيب و مقدار آب رودخانه و مقدار موادي که بوسيله رودخانه حمل مي شود، بستگي دارد. مقطع يک دره ممکن است متقارن يا نامتقارن باشد.
نيمرخ طولي رود
شيب يک رودخانه در طول بستر آن ثابت نيست و اين تغيير را مي توان از روي «نيمرخ طولي» آن مطالعه کرد. نيمرخ طولي عبارت از يک منحني است که در آن ارتفاع رودخانه در محور قائم و فاصله افقي در روي محور افقي با مقياس معيني نشان داده مي شود. بطور کلي در ابتداي يدايش رودخانه فرسايش قائم آن زياد است و به علاوه ظرفيت حمل رودخانه بيش از مقدار موادي است که در اختيارش قرار مي گيرد. ولي به تدريج بار رسوبي رودخانه افزايش مي يابد تا جايي که مقدار موادي که دريافت و حمل مي کند در حد ظرفيتش خواهد بود. در اين حال دوره فرسايش قائم و سريع رودخانه به پايان مي رسد و فرسايش آن بيشتر از نوع جانبي مي شود. رودخانه را در چنين وضعي اصطلاحا رودخانه در حال تعادل مي گويند.
نيمرخ طولي يک رودخانه در حال تعادل مقعر است و شيب آن از بالاي رود به طرف پايين رود کاهش مي يابد. هدف نهايي عوامل فرسايش ، از جمله رودخانه ، اين است که سطح زمين را تا حد سطح دريا فرسايش دهند. البته نقش فرسايشي و هموارکنندگي فرايندهاي بيروني معمولا توسط فرآيندهاي دروني خنثي مي شود. وضعيت تدريجي تغيير سطح زمين را از يک حالت برجسته نسبت به سطح دريا تا نزديک شدن به سطح مبنا با مفاهيمي چون «جواني» ، «بلوغ» ، «پيري» نيز مي توان بيان کرد. در مرحله جواني ، ناهمواريهاي سطح زمين ، فرسايش قائم رود ، شيب نيمرخ طولي آن و مقدار آبشارها و تندابها زياد است.
دره رودخانه باريک و پرشيب و تعداد شاخه هاي فرعي کم و اندازه آنها کوچک است. در مرحله بلوغ از شيب نيمرخ رود کاسته شده اغلب آبشارها از بين مي روند و ضمن پهن تر شدن دره ، دشت سيلابي و مثانورها آغاز به تشکيل مي کند. در مرحله پيري فرسايش قائم در مقايسه با فرسايش جانبي ناچيز است. دشت سيلابي به همراه مثانورها و درياچه هاي هلالي وسعت مي گيرند، در اين مرحله سطح زمين کم و بيش هموار و مسطح است و هوازدگي تا عمق زيادي نفوذ کرده است.
● آبرفتها
نتيجه نهايي فرسايش و حمل مواد توسط رودخانه ، برجاي گذاشته شدن لايه هايي از رسوبات منفصل است. اين رسوبات اگر در خشکيها برجاي گذارده شوند «آبرفت» ناميده مي شوند. آبرفتها پرمصرف ترين مصالح ساختماني اند. قسمت اعظم حجم بتن و آسفالت از مصالح خرده سنگي است که محل تامين اغلب آبرفتهاي رودخانه اي است.

نياز انسان به آب باعث شده تا اکثر تمدن هاي بشري در کنار رودخانه ها شکل بگيرند. انسان هاي اوليه با زندگي در کنار رودخانه ها بطور فطري و تجربي آموخته بو ...

يك موهبت بزرگ كوه ها ، اين است كه آب شيرين و در نتيجه زندگي را بر گستره كوه و دشت روان مي سازند . اگر كشور ما كوه نداشت ، دور بودن آن از جريان هاي هوا ...

علل اصلي خرابي بسياري از پلها قبل از پايان عمرشان، عدم توجه به معيارهاي هيدروليکي در طراحي، و اجراو نگهداري از آنهاست. ظرفيت گذر سيلاب از پل پايداري ب ...

آبهاي جاري را ميتوان مهمترين عامل تغيير دهنده خشکيهاي سطح زمين دانست. تغييرات ناشي از آبهاي جاري از سه طريق ، فرسايش ، حمل و رسوبگذاري صورت ميگيرد. هر ...

مقدمه آبهاي جاري را مي‌توان مهمترين عامل تغيير دهنده خشکيهاي سطح زمين دانست. تغييرات ناشي از آبهاي جاري از سه طريق ، فرسايش ، حمل و رسوبگذاري صورت مي‌ ...

آمازون، نام جنگل بسيار بزرگي در امريکاي جنوبي است. جنگلهاي باراني آمازون در تمام فصول سال داراي هوايي گرم با رطوبتي بسيار زياد مي باشند. متوسط درجه حر ...

● چاه دو نوع چاه داريم ، عميق و نيمه عميق ۱) چاه نيمه عميق چاهي است که معمولاٌ با دست آنرا حفر مي کنند و مقني ها در احداث اين نوع چاهها از تجربيات زيا ...

بزرگترين جريان آب شيرين در رودخانه آمازون در آمريکاي جنوبي جريان دارد. اين رودخانه از ناحيه اي به وسعت ۷ ميليون کيلومتر مربع (۷ ۲ ميليون مايل مربع) مي ...

دانلود نسخه PDF - رودخانه