up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله رودخانه ها PDF
QR code - رودخانه ها

رودخانه ها

جايگاه و اهميت رودخانه ها در حيات آبزيان

رود خانه ها بعنوان بخشي از ثروتهاي طبيعي و ملي کشورمان از اهميت خاصي برخوردارند ، رودخانه ها داراي آبزيان مي باشند که ازنظراقتصادي اهميت جهاني دارند و جرء ذخاير موروثي کشور به شمار مي آيند ، حفظ و حراست از بقاء رودخانه ها و ماهيان آن جهت استفاده آيندگان يک وظيفه همگاني است ولي متأسفانه به جهت شرايط بوجود آمده ازجمله ساخت سدهاي آبي و ورود فاضلاب هاي شهري و صنعتي و سموم کشاورزي رودخانه ها را از ساختار طبيعي خارج ساخته است ، و اکوسيستم آن را برهم زده و ذخاير آبزيان را بشدت تهديد و از بين برده است ، نهايتا براي حفاظت از آن ضمن تلاش مضاعف مي بايست فرهنگ سازي در اين زمينه در سطح وسيعي از جامعه انجام بگيرد .
● جايگاه و خصوصيات رودخانه ها :
رودخانه ها شاخص زيستگاه هاي آبهاي جاري هستند که در مقابل آبهاي ساکن همانند درياچه ها و آبگيرها قرار دارند ، رودخانه ها درطي ساليان متمادي در مقايسه با درياچه ها کمتر توانستنه اند ارزشهاي زيستگاهي خود را به اثبات برسانند و از نظر حفاظت جايگاه مطمئني براي خود دست و پا نمايند .
خصوصيات ويژه رودخانه ها همانند ناآرامي ، پويايي ذاتي و دامنه گسترده آنها که از کوهستانها تا دشتها ادامه مي يابد امکان حفاظت ، کنترل ، نظارت ، و تحديد حدود آنها را حتي در گستره قلمرو ملي بعنوان يک زيستگاه بسيار دشوار مي سازد . رودخانه ها شريانهاي هر کشور محسوب ميگردد .
بهمين دليل حفاظت و بهره برداري خرد مندانه از آنها نياز به دليل و برهان زيادي ندارد تغيير ويژگيهاي بيوفيزيکي و عملکرد رودخانه ها در طول مسير گسترده خود از مبداء تا مقصد از آنها زيستگاه هاي متنوع و منحصر بفرد و پيچيده بوجود آورده است که تنها از طريق تبيين فاکتورهاي اقليمي ، توپوگرافي و زمين شناسي در مقياس گسترده تر از مسير بستر جريان آنها قابل توضيح و تفسير است .
رودخانه ها جدا از تغييرات طبيعي امروزه تحت تأثير فعاليتهاي مؤثر انسانها ، درمعرض دگرگونيهاي عميق قرار گرفته است .
مهار رودخانه ها از طريق احداث سد ها ، بهره برداري از شن وماسه و آلودگيهاي ناشي از تخليه فاضلابهاي شهري و پسابهاي کشاورزي هريک به شکلي در دگرگوني محيط زيست رودخانه ها مؤثرند ، پيامدهاي سوء .
جبران ناپذير اين گونه فعاليتها مي تواند براي انسان بسيار خطرآفرين باشد زيرا حيات اقتصادي و اجتماعي هر کشور ازجمله صيد و صيادي وابسته به رودخانه ها است .
متأسفانه فقدان اطلاعات و شناخت کافي از عواقب بهره برداري بي رويه و دخالتهاي انساني غير مسئولانه از يک سو و عدم وجود دستورالعملهاي شفاف و ضوابط مشخص دراين خصوص از سوي ديگر باعث شده است که هر روز که ميگذرد بر ميزان صدمات وارده بر رودخانه ها افزوده شود در نهايت مطلوبيت زيستگاهي خود را از دست مي دهد .
● ارزش زيستگاهي رودخانه ها :
رودخانه ها بر طيف گسترده اي از حشرات آبزِي ، ماهيان ، پرندگان آبزي يا پرندگان كنارآن و پستانداران زيستگاه وي‍ژه ا‍‍ي بشمار مي رود .روابط اكولوژيك بين آنها به گونه اي است كه بقاء يكديگر را تضمين مي نمايند .
هريك از زيستمندان رود خانه ها تمام يا بخش‍ي از دورۀ زيستي خويش را در آن مي گذرانند . برخي نيزبطورغير مستقيم به آن وابسته اند ، حشرات نابالغ از يك روزه ها تا زمان بلوغ در آب زندگي مي كنند ، تخم خود را در آب مي گذارند وپس از رشد و تبديل شدن به حشره كامل بعنوان غذاي ماهيان در سطحي ديگر وارد زنجيره غذايي مي شوند و برخي نيزمانند ماهيان تمام دوران زندگي خود را درداخل آب سپري مي كنند .
مصب بسياري از رودخانه ها محل تخمريزي و پرورشگاه ماهيان مهم اقتصادي و تجاري محسوب مي گردد ، لذا بنحوي با دخالتهاي انساني از مهاجرت ماهيان به اين زيستگاه ممانت بعمل آيد ، بدون ترديد خسارات جبران ناپذيري نظير آسيب پذيري خزانه ژني جمعيت ماهيان بومي روي خواهد داد ، كه تكثير مصنوعي و رها سازي محصول اين عمليات هرگز قادر به بازسازي و قوام ساختار جمعيتي اين ماهيان نخواهند بود .
بدنبال شكل گيري جوامع انساني در كنار رودخانه دفع زباله و فاضلاب و پسابهاي كشاورزي به اين زيستگاه امر بديهي بنظر مي رسد ، اما بايد اذعان نمود كه توان خود پالايي رود خانه ها در طول تاريخ بشدت كاهش يافته و ديگر قادر نيستند همانند گذشته مواد زايد ريخته شده را تجزيه و هضم نمايند و اكسيژن محلول در آنها كاهش يافته و حتي برخي از ماهيان در اثر شدت آلودگي و دخالتهاي انساني رو به نابودي نهاده اند .
● فاکتورهاي ضروري جهت حفظ شرايط زيستگاهي رودخانه ها :
▪ جلوگيري از رهاسازي گونه هاي غير بومي در رودخانه ها براي حفظ گونه هاي بومي
▪ اعمال مقررات جدي در رعايت استانداردهاي مواد خروجي كارخانه ها و تصفيه آنها براي رهاسازي در رود خانه ها
▪ انجام ارزيابي پيامد هاي زيست محيطي هر گونه فعاليتي كه احتمال مي رود بر رودخانه ها تأثير سوء بگذارند ، انجام اين ارزيابي در مورد برخي از فعاليت ها نظير سدها ضرورت بيشتري مي يابد.
▪ جلوگيري از كاربري اراضي براي استفاده هاي زيان آور در حريم رود خانه ها
▪ حفظ كناره هاي رودخانه ها و رويش هاي گياهي تثبيت كنند ديواره ها
▪ تهيه ضوابط و مقررات استاندارد براي بهره برداري از شن و ماسه در بستر رود خانه ها
▪ جلوگيري از دفع مواد زايد و سموم شيميايي در مناطقي كه احتمال مي رود شيرابي مواد زايد به رودخانه ها وارد شود يا در اثر بارندگي سموم شيميايي شسته شده و به داخل آن راه مي يابد.
رودخانه ها اكوسيستم هاي مجزا و ايزوله نبوده بلكه با محيط پيرامون خود ارتباط پيوسته اي دارد . رود خانه ها در بستر حوضه اي قرار دارند كه تمام آب آن را جذب و دريافت مي نمايند ، به همين دليل چنانچه رودخانه ها از خاك حاصل از فرسايش آبي حوضه ي آبخيزها انباشته گردد شرايط زيستي آنها بشدت دگرگون ميگردد ( افزايش كدورت ، كاهش اكسيژن ، آسيب رساني به آبزيان بويژه ماهيان ) به همين دليل براي حفظ محيط زيست رودخانه ها لازم است پوشش گياهي حوضه هاي آبخيز بنحوه مطلوبي حفظ گردد .
▪ گنجاندن موضوعات حفاظت از محيط زيست بويژه رودخانه ها در سرفصل دروس مدارس وبرگزاري بازديد هاي علمي در فصول مختلف از رودخانه ها بمنظور آشنايي دانش آموزان با شرايط موجود .
▪ حفاظت مستمر و مؤثر از رودخانه ها در ايام رهاسازي بچه ماهيان
▪ ممنوعيت كامل صيد غير مجاز ماهيان در ايام مهاجرت تخمريزي ماهيان به رودخانه ها با هماهنگي ارگانهاي ذيربط و مشاركتهاي فعال مردمي
● نتيجه گيري :
تبديل شكل احياء و بازسازي ، حفظ زيستگاه است ، هيچگونه تضميني براي موفقيت تلاشهاي احياء وجود ندارد و هزينه احياء بسيار بيشتر از هزينه حفظ زيستگاه است . دور اند يشانه ترين رويكرد بحداقل رساندن ميزان خطراتي است كه زيستگاه ها را تهديد ميكنند و اين كار با تضمين حفظ و حراست كافي زيستگاهي عملي است .

نياز انسان به آب باعث شده تا اکثر تمدن هاي بشري در کنار رودخانه ها شکل بگيرند. انسان هاي اوليه با زندگي در کنار رودخانه ها بطور فطري و تجربي آموخته بو ...

يك موهبت بزرگ كوه ها ، اين است كه آب شيرين و در نتيجه زندگي را بر گستره كوه و دشت روان مي سازند . اگر كشور ما كوه نداشت ، دور بودن آن از جريان هاي هوا ...

علل اصلي خرابي بسياري از پلها قبل از پايان عمرشان، عدم توجه به معيارهاي هيدروليکي در طراحي، و اجراو نگهداري از آنهاست. ظرفيت گذر سيلاب از پل پايداري ب ...

آبهاي جاري را مي توان مهمترين عامل تغيير دهنده خشکيهاي سطح زمين دانست. تغييرات ناشي از آبهاي جاري از سه طريق ، فرسايش ، حمل و رسوبگذاري صورت مي گيرد. ...

آبهاي جاري را ميتوان مهمترين عامل تغيير دهنده خشکيهاي سطح زمين دانست. تغييرات ناشي از آبهاي جاري از سه طريق ، فرسايش ، حمل و رسوبگذاري صورت ميگيرد. هر ...

آمازون، نام جنگل بسيار بزرگي در امريکاي جنوبي است. جنگلهاي باراني آمازون در تمام فصول سال داراي هوايي گرم با رطوبتي بسيار زياد مي باشند. متوسط درجه حر ...

● چاه دو نوع چاه داريم ، عميق و نيمه عميق ۱) چاه نيمه عميق چاهي است که معمولاٌ با دست آنرا حفر مي کنند و مقني ها در احداث اين نوع چاهها از تجربيات زيا ...

● مقدمه: منشا سوختهاي گازي متفاوت است. برخي به طور طبيعي وجود دارند و برخي ديگر از تغيير شکل سوختهاي مايع و يا جامد تهيه مي شوند. سازنده ي اصلي مفيد آ ...

دانلود نسخه PDF - رودخانه ها