up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله رشد ماهيها PDF
QR code - رشد ماهيها

رشد ماهيها

پرورش ماهي

رشد ماهيها : رشد ماهيان و عواملي که روند رشد تحت تأثير آنهاست براي پرورش دهنده ماهي ، در درجه اول اهميت قرار دارند ، زيرا حداکثر رشد ماهي در حداقل مدت زمان با حداقل مقدار غذا ، هدف اصلي اوست .
ماهي جانوري خونسرد است و جهت حفظ درجه حرارت بدن خود ، مجبور به صرف انرژي نيست ، بدين لحاظ ، يک ماهي نسبت به يک جانور خونگرم ، از لحاظ تبديل مواد غذايي به پروتئين بدن ، از کارآيي و استعداد بيشتري برخوردار است .
تغذيه ماهيان انرژي مورد نياز ماهي از غذا تأمين ميشود ، بهر حال اين انرژي در اصل از خورشيد توليد مي شود . انرژي خورشيد به وسيله گياهاني که براي ساختن کربوئيدرات ها، انرژي مصرف مي نمايند، به غذا تبديل مي گردد. جانوران اين گياهان را خورده و انرژي ذخيره شده را جهت انجام فعاليت هاي خود مورد استفاده قرار مي دهند ، بنابراين گياهان بعنوان توليدکنندگان اوليه مواد غذايي شناخته شده اند ، که اين مواد به صور ديگر تبديل مي گردد و سپس در اختيار ماهيان قرار مي گيرد. در زير بطور فشرده نيازهاي غذايي ماهيان مورد اشاره قرار مي گيرد.
ترکيبات معدني ماهيان از مواد معدني بيشماري استفاده مي نمايند که عناصر ذيل ضرورت بيشتري براي آنان دارد که عبارتند از : کلسيم ، فسفر ، سديم ، موليبدن ، کلر، منيزيم، آهن، سلينيوم، يد، منگنز، مس، کبالت و روي که عوامل ياد شده از طريق محصولات جنبي کشتارگاهها همچون پودر ماهي در اختيار ماهيان قرار مي گيرد.
ترکيبات آلي که خود شامل مواد زير هستند: پروتئين ها
پروتئين ها ترکيبات آلي پيچيده اي هستند که از واحدهاي اسيد آمينه ساخته شده اند و از طريق اسيدهاي ديواره روده به داخل خون جذب و يا جهت توليد انرژي مي سوزند. منابع گياهي و غالباً حيواني در تأمين پروتئين مصرفي ، در جيره غذايي مصرفي ، تغذيه مصنوعي پرورش دهندگان گنجانده مي شود. چربيها
اين مواد از واحدهاي اصلي به نام اسيدهاي چرب تشکيل مي شوند . اطلاعات در مورد جزئيات نياز ماهي به چربي در دست نيست، لذا در غذاهاي ويژه مصنوعي اهميتشان در درجه دوم قرار دارد. ئيدرات هاي کربن
اين مواد شامل گروه وسيعي از مواد شامل قندها، نشاسته ها و سلولز هستند، ساده ترين ئيدرات هاي کربن، قندها و پيچيده ترين آنها پلي ساکاريدها است . اين مواد غالباً در تغذيه مصنوعي ماهياني به کار مي رود که از طريق آنزيم آميلاز، قادر به بهره وري از محصولات گياهي هستند. ويتامينها : براي سلامت ماهي ضروري و شامل دو دسته اند
محلول در آب که شامل موارد زير هستند:
الف) تيامين که در غلات و حبوبات و سبزيجات و خميرترش (Yeast) و بافت حيواني يافت مي شود و کمبود آن باعث کمي رشد و تشنج ها است.
ب) پيريدوکسين، که در خمير ترش، غلات وحبوبات موجود است و کمبود آن کم خوني ماهي را به دنبال دارد.
ج) اسيد اسکوربيک که در سبزيجات و بافت حيواني موجود و کمبود آن باعث خونريزي بافتها مي شود.
محلول در چربي که خود شامل ويتامين هاي A-D- KوE مي باشد الف) ويتامين A در روغن ماهي موجود و از طريق گنجاندن پودر ماهي در جيره غذايي تأمين مي شود. ب) ويتامينD از طريق تأثير نور ماوراء بنفش در پوست ماهي ساخته مي شود و کمبود آن اختلال در فرآيند استخوان سازي را باعث مي شود. ج) ويتامين E و K در بافت گياهي و سبزيجات موجود و کمبود آنان باعث کم خوني و اختلال در انعقاد خون مي گردد.
عوامل زير نيز در رشد ماهيان آب شيرين از اهميت برخوردارند : چه در آب شيرين و چه شور ماهي بدليل خونسرد بودن ، ميزان فعاليت بدنش با افزايش حرارت بسرعت زياد مي شود، لذا هرچه درجه حرارت بيشتر، انرژي بيشتري مورد نياز ماهي است . بطور معمول در نقاط گرمسير نسبت به نقاط سردسير رشد ماهيان آب شيرين بيشتر است.
جريان آب :ماهيان آب شيرين در صورتيکه در آبي با جرياني سريع نگهداري شوند، نسبت به موقعيکه در يک استخر بسر مي برند، مجبور هستند که براي شنا کردن و موضعگيري در مقابل جريان آب ، انرژي بيشتري مصرف نمايند.
اندازه بدن : ميزان سوخت و ساز يک ماهي کوچک بالاتر از ميزان مزبور در يک ماهي بزرگ است . بنابراين در عرصه تکثير و پرورش آبزيان، عملاً معلوم شده که ماهي کوچک ، برحسب واحد وزن بدن به غذاي بيشتر نياز دارد.
ساير عوامل: افزايش مستمر و ممتد فعاليت بدني يا سوخت و ساز ، نياز به انرژي يک ماهي را ترقي مي¬دهد. اينگونه افزايش عمدتاً نتيجه عواملي هستند که به عوامل فشار مشهورند که شامل ازدحام ، سطوح پائين اکسيژن ، آلودگي ، ميزان هاي آمونياک ، همگي عوامل فشار موجود در عرصه تکثير و پرورش محسوب مي¬گردند که ميزان نياز به انرژي را افزايش داده و قادرند بطور نامطلوبي بر ميزان رشد تأثير بگذارند.
استحصال تخم و بچه ماهي: در صنعت تکثير و پرورش آبزيان ، واژه تخم يا بچه ماهي به مراحل جواني حيوان مورد استفاده جهت ماهيدار نمودن استخرهاي پرورش ماهي اطلاق مي¬گردد. تهيه و تأمين بچه ماهي در زمينه پرورش ماهيان تحت تأثير وجود اختلافي مهم بين رفتار تخم ريزي گونه هاي مختلف ماهيان قرار دارد. به عبارت ديگر برخي از انواع ماهيان آب شيرين از روي ميل در استخرهاي پرورش ماهي تخم¬ريزي مي¬کنند و تأمين تخم به راحتي صورت مي¬گيرد و برخي در کارگاه تخم ريزي مي¬کنند.
بهترين نوع ماهي شناخته شده که به سهولت در استخر تخم¬ريزي مي¬نمايند ، ماهي تيلاپيا است. نوع ديگري از سيستم تکثير ماهياني که در آب شيرين استخرها به حد بلوغ و تخم¬ريزي و بهره¬برداري مي¬رسد ماهي قزل¬آلا است. البته وجه تمايز آن با ماهيان ديگر آب شيرين ، در استفاده از استخرهاي بتوني بوده که ويژه اينگونه ماهيان است. در صورت عدم استفاده از اين گونه استخرها لازم است در شرايط حوضچه تخم¬ريزي ماهيان قزل¬آلاي مولد از استخر برداشته و با استفاده از دست ، از طريق وارد آوردن فشار بر روي بدن ماهي تخم کشي صورت و سپس تخمهاي بارور شده را به خارج از حوضچه ( استخرهاي غيربتوني ) هدايت کرد.
آب:منشاء آب شيرين جهت پرورش ماهيان، بارندگي است که با توجه به موقعيت جغرافيايي و آب و هوايي محل تغيير مي¬کند. چشمه¬ها و چاهها در اثر نفوذ آب باران در زمين بوجود آمده¬اند که جهت پرورش و تکثير ماهيان مورد بهره¬برداري قرار مي¬گيرند. گاهي نيز از هرز آبهاي جمع شده در زمينهاي شيب¬دار با منشاء باران در تکثير و پرورش استفاده مي¬گردد. مردابها، درياچه¬ها و رودخانه¬ها منابع ذخيره هرز آبها هستند.
براي يک استخر پرورش ماهي ، نيازمند يک مقدار آب اوليه جهت آبگيري متناسب با حجم مورد نياز استخر هستيم. مقدار آب مورد نياز براي پرورش ماهي در آبهاي شيرين از مجموع عوامل زير تعيين مي¬گردد:
الف) حجم استخر در شروع دوره پرورش ماهي
ب ) تلفات نفوذي در طول دوره پرورش ماهي
ج ) تلفات تبخيري در طول دوره پرورش ماهي
در صورتيکه کل آب شيرين مورد استفاده جهت پر کردن استخر در مواقعي از سال براي تأمين آب استخر کافي نباشد، ساختن يک مخزن ذخيره آب، پرورش دهندگان را قادر خواهد ساخت تا در مواقع پر آبي ، آب را جهت زمان خشکسالي و کم آبي ذخيره و استفاده نمايند. اگر استخر به شکل مربع مستطيل باشد با در هم ضرب کردن دو ضلع و ارتفاع کل آب مورد نياز برآورد مي¬شود. ارتفاع × عرض × طول که تعيين ارتفاع از طريق تخمين ميانگين عمق آب صورت مي¬گيرد که بصورت ارتفاعات مختلف سطح استخرقابل استحصال است .
کارگاههاي پرورش ماهي:
مديريت اينگونه استخرها مستلزم تأمين آب کافي و هنر ايجاد شرايط مطلوب محيطي لازم براي حداکثر رشد و حداقل ميزان مرگ و مير جمعيت ماهيان موجود در استخر است. ورود آب به استخر از طريق يک ورودي تحت کنترل انجام مي¬گيرد که هدف از آن تأمين جريان مرتب و قابل تنظيم آب ممانعت از فرار ماهيان و جلوگيري از ورود گونه¬هاي نامطلوب به داخل استخر مي¬باشد. اين آب از طريق يک خروجي قابل کنترل به نام مانک (Monk) از استخر خارج مي¬گردد و به توليد کننده امکان مي¬دهد که هرگونه لايه آب موجود در کف استخر را که احتمالاً کيفيت آن پايين آمده و بايستي با آب تازه تعويض گردد را تخليه سازد.
دستورالعمل¬هاي عمومي در رويه پرورش ماهيان آبهاي شيرين: در اين خصوص پرورش دهندگان ماهي مي¬توانند از محيطهاي آبي و تسهيلاتي استفاده کنند که براي پرورش کپور و ديگر گونه¬هاي ماهي آبهاي شيرين مناسب¬ترند ، تا براي ماهيان قزل¬آلا، و فنون اين کار در حال حاضر کاملا مرسوم و رايج است. ايجاد استخرهاي ماهي در اصل رويه¬اي از آب¬زدايي و کنترل منظم مناطق باتلاقي با استفاده از سدهاي ساده که به تدريج استخرهايي مناسب توليد ماهي در کنار آن ايجادشد، ريشه گرفته است. از لحاظ فني کليه گونه¬هاي ماهي آب شيرين را ميتوان پرورش داد و اين بسته به انتخاب بازار است. در ذيل برخي از مسايلي که در رويه¬هاي پرورش و تکثير ماهيان آب شيرين بايد بدانها توجه داشت مد نظر قرار مي¬گيرد:
ضد عفوني استخر : استخرها که در اندازه¬هاي متفاوتي هستند ( از 100 متر مربع براي تخم¬ريزي گرفته تا بيش از 10 هکتار براي پرورش ماهيان استخرهاي نمونه يا در زمين حفر ميشوند و يا بوسيله پشته¬هاي خاکي ساخته ميشوند که در هر حال بايد قابل زهکشي باشند و اين کار معمولاً بوسيله سيستم ( مانک ) صورت مي¬گيرد . بهترين و ارزانترين روش ضد عفوني استخرها خنگ گذاشتن و به آيش در آوردن آن است .
تخم¬ريزي: بطور معمول ماهيان آب شيرين در دماي حدود 22 درجه سانتيگراد تخم ريزي ميکند و استخرهاي تخم¬ريزي در آغاز ماه مه ، هنگامي که حرارت آب به سرعت زياد ميشود ، آماده مي¬گردند . در استخرها بذر علف افشانده ميشود يا گياهان ديگر امکان رويش مي¬يابند ، بطوري که رستني¬هاي مناسب موجود باشد ، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اکثر اوقات سال ، خالي هستند اما درست قبل از تخم¬ريزي از آب پر مي¬شوند و فرصت گرم شدن مي¬يابند. آنها تنها وقتي مورد استفاده قرار مي¬گيرند که درجه حرارت آبشان بالاي 18 درجه سانتيگراد باقي بماند . ماهي¬هاي توليد مثل کننده آب شيرين در دسته¬هايي شامل 2 نر و يک ماده انتخاب ميشوند. نرها به سادگي شناسايي ميشوند. به اين ترتيب که وقتي که حفره شکمي آنها به آرامي فشار داده شود، اسپرم از منفذ آن خارج ميشود. ماده¬¬ها در اين زمان به واسطه حفره شکمي متورم و منفذهاي برجسته قابل تشخيص¬اند ماهي کپور معمولاً در 4 سالگي بالغ ميشود ، گر چه نرهاي آن ميتوانند زودتر بالغ شوند. دسته¬هاي ماهيان بلافاصله بعد از آب¬گيري استخر ، وارد آن ميشوند و تخم¬ريزي بعد از حدود 36 ساعت صورت ميگيرد. ماده¬ها روي گياهان مرکز استخر تخم مي¬ريزند و هر ماهي حدود 000ر100 تخم به ازاء هر کيلوگرم از وزن بدن توليد مي¬کند. ماهي¬هاي توليد مثل کننده را پس از تخم¬ريزي بلافاصله از استخر بيرون مي¬آورند تا تخمها را نخورند.
مراحل لاروي : معمولاً تخم ماهيان آب شيرين از جمله کپور پس از گذشت 100 درجه روز (يعني 4 روز در دماي 25 درجه سانتيگراد) سرباز مي¬کند. لاروها به طول 5 ميليمتر هستند و تنها يک کيسه غذايي کوچک با خود همراه دارند. هنگام آماده سازي استخر تخم¬ريزي يا نزديک به اين زمان ، استخرهاي نوزاد پروري بزرگتر از استخرهاي تخم¬ريزي هستند و بايد حدود 2 1 متر عمق داشته باشند. اين استخرها اختصاصاً براي توليد لارو بکار مي¬روند و بايد تنها حاوي مواد غذايي در چنان اندازه و کيفيتي باشند که مناسب تغذيه لاروها باشند. براي پرورش پلانکتون¬هاي حيواني غذايي در استخرها کود آلي يا شيميايي مي¬پاشند. انتخاب بين کودهاي آلي و غير آلي صورت مي¬گيرد و کودهاي آلي طبيعي مورد استفاده معمولاً از کودهاي حيواني نظير کود گاو يا اسب هستند . اين مواد را ميتوان به ميزان 1 کيلوگرم در متر مربع بصورت جامد يا مايع ، ترجيحاً در حالت تجزيه کامل که سطح آمونيم به حداقل مي¬رسد بکار گرفت. ( سطح آمونيم بسته به طبيعت خاک استخر و سطح موجود مواد تغذيه¬اي در استخر کاملاً متغير است). هنگام کودپاشي دقت زيادي بايد مبذول داشت تا کود بيش از حد افزوده نشود و حالت بي¬اکسيژني رخ ندهد. به جاي کوددهي گسترده و يک جا، چه بهتر که اين کار طي چندين نوبت هر چند هفته يک بار در طول تابستان صورت گيرد.
کودهاي غير آلي را ميتوان به جاي کود آلي بکار برد. کودهاي آلي مواد تغذيه¬اي جلبکي را در سطح قابل پيش¬بيني¬تري فراهم مي¬نمايند. در استخرهاي عادي که داراي مقدار مناسبي خاک در کف هستند ، احتمال دارد که فسفر ، مواد مغذي را محدود کند که براي جلوگيري از اين وضع ، از سوپر فسفات¬ها استفاده مي¬گردد. شکل رايج¬تر کودپاشي ، استفاده از ترکيب نيتروژن، فسفر و پتاسيم به نسبت 10÷10 ÷ 10 به ميزان 10 کيلوگرم در هکتار ، کمي ديرتر در سال ميتوان بکار گرفت. پس از آنکه کود آلي يا شيميايي افزوده شد و پلانکتون کافي در استخر بوجود آمد لاروهاي تازه سر از تخم درآورده به آن وارد مي¬شوند. رشد در اين زمان سريع است و لاروها را بايد به منظور جلوگيري از کاهش ميزان رشد که در اثر ازدحام بي¬رويه ايجاد مي¬شود ، پراکنده و کم جمعيت کرد. بطور معمول لاروها را براي بقيه فصل در استخر نگاه ميدارند. همچنين ممکن است در صورت کند بودن ميزان رشد ( که از طريق نمونه برداري با تور کنترل ميشود) ، از تغذيه کمکي استفاده گردد. در صورتيکه درجه حرارت مناسب باشد، ممکن است ماهيان کليه غذاهايي را که بطور طبيعي توليد شده مصرف کنند. غذاهاي گندله¬اي شکل که توسط کارخانجات تجارتي توليد ميشوند معمول ترين غذاي ماهيان آب شيرين از جمله کپور هستند. اين مواد از لحاظ غذايي متناسب با نيازهاي ماهي ساخته شده¬اند و ميتوان آن را با دست به آنها داد، يا به کمک ابزار اتوماتيک يا تغذيه کننده¬ها مورد استفاده قرار داد. در صورتيکه هوا به اندازه کافي گرم باشد ميتوان بطور واقع¬بينانه انتظار داشت که تا پايان تابستان وزن ماهيان 50 تا 100 گرم باشد. در اينجا بايد بر اهميت بالا بودن دماي محيط تأکيد کرد، زيرا پايين بودن درجه حرارت سبب ميشود که آهنگ رشد کند يا نابود گردد. حداقل دما براي رشد مناسب ، 18 درجه سانتيگراد است، در حالي که دماي 25-23 درجه سانتيگراد ايده¬آلي را براي تبديلات غذايي و رشد بوجود مي¬آورد. اهميت درجه حرارت به قدري است که استفاده از صفحات خورشيدي ، تونلهاي پلي تيني گلکاري شده يا ايجاد پوشش بر روي استخر ، به منظور افزايش درجه حرارت براي بالا بردن آهنگ رشد ، باز هم اقتصادي و بصرفه است.
کنترل بيماري : کنترل بيماري تا حد زياد مسئله¬اي است مربوط به بهداشت استخر. استخرها حتي¬الامکان بايد در طول زمستان ، خشک نگه داشته شوند و با آهک زنده ، فرمالين يا سود سوزآور ضد عفوني گردند. ماهيان توليد مثل کننده هميشه بايد از بچه ماهيها و ماهيان در حال رشد بزرگ¬تر و جدا نگاه داشته شوند. ماهيان بايد بخاطر انگل¬ها يا ساير علائم بيماري بطور مکرر در فصل رشد و ترجيحاً حداقل ماهي يک بار بطور کامل معاينه شوند و اگر بيماري آنان محرز گرديد، سريع و بطور موثر درمان شوند. دقت در انتخاب ماهيان توليد مثل کننده اهميت فراواني دارد تا در درجه اول موجب انتقال بيماري به مزرعه نشوند.
کنترل شکارچيان : کنترل شکارچيان ( عمدتاً پرندگان و حشرات آبزي) ، بيشتر با پيشگيري از ورود آنان تا نابود ساختن آنها بايد فراهم گردد. گرين هاوس¬ها واقعاً در مقابل شکارچي مقاوم هستند. مسئله عمده ديگر بويژه در اواخر فصل که گرماي آب بيشتر و محصول ماهي موجود در آب بالاست. آلودگي استخر بوسيله خود ماهيان مي¬باشد. در اين حالت اکسيژن مورد نياز ضايعات دفع شده از ماهي ، و همچنين مصرف اکسيژن توسط ماهيان در حال رشد ، سبب کاهش ميزان اکسيژن محيط مي¬گردد. براي مقابله با اين موضوع ميتوان آب را در طول شب که ميزان اکسيژن در پايين¬ترين حد خود است ، هوا داد ، يا آب آن را بطور دائم عوض کرد، گرچه مورد اخير با اتلاف حرارت آب همراه است.

ويتامين ها وموادمعدني : هرچند درضمن فرايند حرارتي ، پاره اي از ويتامين هاي موجود درشير كاهش مي يابند ، اما بعضي از اين تركيبات به وسيله باكتري هاي ماس ...

بلورهاي نيم رسانا که براي ساخت قطعات الکترونيکي و مدارهاي مجتمع استفاده مي شوند، بايد به صورت دقيق رشد داده شده و ناخالصيهاي آنها جدا گردد. در زير به ...

هورمون رشد (growth hormone) ، يک پلي پپتيد متشکل از ۱۹۲ اسيد آمينه است که در ساختمان آن دو پيوند دي سولفور وجود دارد. هورمون رشد در گونه هاي مختلف متف ...

هورمون رشد (growth hormone) ، يک پلي‌پپتيد متشکل از 192 اسيد آمينه است که در ساختمان آن دو پيوند دي‌سولفور وجود دارد. هورمون رشد در گونه‌هاي مختلف متف ...

ماهي يک مهره دار خونسرد و آبشش دار است که در آب زندگي مي کند. ماهيها (با بيش از ۲۷۳۱۵ گونه) يک گروه نزديک نيا (پارافيلتيک Paraphyletic) هستند و به سه ...

ماهي دم شمشيري در راسته Cyprinodontiformes يا کپور ماهيان دندان دار و خانواده Poeciliidae و زير خانواده Poeciliinae قرار دارد. ● مفهوم نام ماهي نام عل ...

ارزش غذايي جانوران آبزي باعث افزايش مصرف آنها شده است که در اين ميان شاه ميگوي آب شيرين خرچنگ دراز آب شيرين جايگاه ويژه اي داشته و به دليل داشتن خصو ...

بدليل اثر ضد انعقادي هيرودين (Hirudin) بزاق زالو، امروزه در تحقيقات جديد ثابت شده است که پس از عمل جراحي آنژيوپلاستي قلب و بطور کلي در بيماري هاي کرون ...

دانلود نسخه PDF - رشد ماهيها