up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله رسوبگذاري PDF
QR code - رسوبگذاري

رسوبگذاري

رسوبگذاري يعني موادي که در اثر مراحل مختلف فرسايش ، خرد شده و در نتيجه عوامل مختلف ، حمل و نقل شده‌اند، بلاخره در محيطهاي مختلف رسوب مي‌کنند. بدين ترتيب اثر عومل خارجي که هموار کردن زمين است، در اين مرحله خاتمه مي‌يابد و به عبارت ديگر با پر شدن قسمتهاي گود زمين از رسوبات و فرسوده شدن قسمتهاي مرتفع ، اختلاف ارتفاع بين اين دو قسمت کم مي‌شود. رسوبگذاري در قاره‌ها
بطور کلي رسوبگذاري در قاره‌ها يا خشکيها و درياها در محيط‌هاي مختلفي صورت مي‌گيرد که در زير زمين مختصر به نحوه رسوبگذاري در هر يک از اين محيطهاي قاره‌اي و درياها مي‌پردازيم.
مناطق کوهپايه‌اي
در اين مناطق رسوبات در اثر خرد شدن کوه و فرو‌ريختن آن در دامنه کوهستانها تشکيل مي‌شود.
محيطهاي بادي
هر عاملي که باعث کاهش سرعت باد شود موجب مي‌شود، موادي که بوسيله باد حمل مي‌شوند رسوب کنند. مواد به صورتهاي مختلف بوسيله باد حمل مي‌شوند که سرعت حمل آنها نيز متفاوت است. مثلا موادي که به حالت جهش و غلتيدن حمل مي‌شوند، نسبت به موادي که به حالت شناور حمل مي‌شوند سرعت کمتري دارند و سريعتر از آنها ته نشست مي‌کنند.
محيطهاي رودخانه‌اي و جويبارها
موادي که بوسيله رودخانه‌ها حمل مي‌شوند، خواه و ناخواه پس از مدتي ، در اثر کاهش قدرت حمل و نقل رودخانه رسوب مي‌کنند. بطور کلي علل رسوب مواد در رودخانه را مي‌توان در دو عامل کاهش سرعت آب و کم شدن آب رودخانه خلاصه کرد.
رسوبگذاري بوسيله يخچالهاي طبيعي
مواد همراه يخچالها نيز بالاخره از آن جدا مي‌شوند و رسوب مي‌کنند. رسوبگذاري از يخچالها به دو حالت انجام مي‌گيرد. يکي اينکه رسوبات مستقيما از خود يخچال در اثر ذوب يخ جدا شده و ته نشست مي‌کنند و ديگري اينکه رسوبات توسط رودخانه‌هايي که از ذوب يخچالها تشکيل مي‌شوند، رسوب مي‌کنند.
رسوبگذاري در درياچه‌ها
بطور کلي رسوبگذاري در درياچه ها به صورت رسوبگذاري به صورت مواد آواري و رسوبگذاري شيميايي و بيوشيميايي تقسيم مي‌شود. در رسوبگذاري به صورت مواد آواري ، رسوبات دانه‌ريز مثل سيلت و رس به فرم معلق به نواحي مرکزي درياچه حمل مي‌گردد و در يک محيط آرام رسوب مي‌کنند. رسوباتي که به صورت شيميايي و بيوشيميايي تشکيل مي‌شوند به علت تغيير درجه حرارت ، شوري و يا غلظت آب و نيز فعاليت باکتريها و موجودات زنده در درياچه‌ها ايجاد مي‌شوند.
رسوبگذاري بوسيله آبهاي زير‌زميني
آب زير‌زميني نمکهاي مختلف را در خود حل و با خود حمل مي‌کند و اگر ضمن حمل ‌و نقل اين مواد ، شرايط مناسب جهت رسوب آنها فراهم شود، رسوب مي‌کنند. رسوبگذاري معمولا به طريقه شيميايي صورت مي‌گيرد. مثل رسوبگذاري در غارها و تشکيل استالا‌کميت و استالاکتيت.
رسوبگذاري در محيطهاي حد واسط
محيطهاي حد واسط ، محيطهايي هستند که حد فاصل محيطهاي دريايي و خشکي هستند و رسوبگذاري در اين محيطها به طرق مختلف صورت مي‌گيرد که در زير به صورت خلاصه به انواع رسوبگذاري در اين محيطها مي پردازيم.
رسوبگذاري در محيط‌هاي کرانه‌اي
محيطهاي کرانه‌اي قسمتي از سواحل است که بين دو حد جزر و مد قرار دارد و رسوبگذاري در اين مناطق به صورت ته نشست اجزاي آواري صورت مي‌گيرد.
رسوبگذاري در محيطهاي کولابي
رسوبگذاري در اين محيطها به صورتهاي مختلف باعث تشکيل رسوبات مي‌شود در زير نحوه رسوبگذاري را در هر يک از رسوبات تشکيل شده در اين محيطها بررسي مي‌کنيم.
* رسوبات آواري : مثل ماسه ، سيلت و رس که توسط رودخانه وارد قسمت کولاب مي‌شود و در آنجا در اثر کاهش سرعت ، جريان رسوبگذاري صورت مي‌گيرد.
* کربناتها : در اثر فعاليت جانوران و گياهان و در نتيجه تصاعد دي‌اکسيد کربن ، کربناتها ايجاد مي‌شوند.
* رسوبات تبخيري : اين دسته رسوبات در کولابهايي رسوب مي‌کنند که آب شيرين وارده ، براي جبران آب تبخير شده کافي نيست و در نتيجه آنقدر شوري بالا مي‌رود که منجر به رسوبگذاري املاح مي‌شوند.
* رسوبات زيستي : در نتيجه فعاليت باکتريهاي غير هوازي موجود در کولاب ، سولفاتهاي موجود احيا و اسيد سولفوريک توليد مي‌شود که در مرحله بعد ، ممکن است منجر به رسوب سولفور آهن شود.
رسوبگذاري در دلتاها
هنگامي که رودخانه وارد دريا مي‌شود، سرعت آن بطور ناگهاني کاهش مي‌يابد و در نتيجه ، مقدار زيادي از مواد که توسط آن حمل مي‌شود، در مدخل دريا رسوب مي‌کند.
رسوبگذاري در محيط هاي دريايي
درياها مهمترين محيطهاي رسوبگذاري هستند و قسمت اعظم سنگهاي رسوبي در آنها تشکيل مي‌شود. رسوبگذاري در درياها را بطور کلي مي‌توان به رسوبگذاري مواد آواري و رسوبگذاري مواد غير آواري تقسيم کرد.
رسوبگذاري مواد آواري
موادي که توسط رودخانه‌ها و يا عوامل مختلف موادي که توسط رودخانه‌ها و يا عوامل مختلف حمل ‌و نقل به دريا وارد مي‌شوند. پس از گذشت زمان در اثر کاهش سرعت ، عمل رسوبگذاري صورت مي‌گيرد بدين صورت که ذر ات درشت تر در نزديکي ساحل و ذرات ريزتر در نواحي دورتر از ساحل رسوب مي‌کنند.
رسوبگذاري مواد غير آواري
منظور از رسوبگذاري مواد غيرآواري ، رسوبگذاري موادي است که به صورت محلول در آب دريا موجود است و شامل مواد زير مي‌باشد.
* رسوبگذاري شيميايي : رسوبگذاري در اين حالت در اثر تغيير شرايط شيميايي محيط صورت مي‌گيرد. از جمله اين شرايط مي‌توان تغيير PH و Eh محيط را نام برد.
* رسوبگذاري زيستي : رسوبگذاري در اثر فعاليت موجودات زنده صورت مي‌گيرد که از آن جمله مي‌توان طريقه تشکيل ريفها را نام برد.
رسوبگذاري تبخيري
هنگامي که قسمتي از دريا به عللي از آن جدا شود در اثر تبخير ، غلظت مواد موجود در آن بالا مي‌رود و اگر اين حالت تا مدتي ادامه پيدا کند، به حالت اشباع مي‌رسد که در نتيجه آن ، املاح مختلف ته نشست مي‌شوند. از جمله اين رسوبات مي‌توان از گچ و نمکهاي مختلف نام برد. رسوبات در محيطهاي دريايي
● خصوصيات محيطهاي دريايي
▪ وجود فسيلهاي جانوري و گياهي متعدد و گوناگون.
▪ عدم وجود ساختمانهاي خروجي (Emersion structures ) جز در مورد جزر و مدي يا اينترتايدان (Intertidal Zone)
▪ وجود شوري قديمي هميشگي (پايدار جز در مناطق کولابي و مردابي)
▪ وجود رسوبات شيميايي و بيوشيميايي (مخصوصاً کربناته) که بيشتر از رسوبات آواري و تخريبي هستند.
▪ وجود پيوستگي افقي لايه‌ها در زير توده وسيع و دائمي آب.
▪ وجود واحدهاي رسوبي عموما کم عمق ، فراوانتر بودن چينه بندي‌هاي متقاطع (Cross bedding) صفحه‌اي و افقي نسبت به انواع انحنادار و مقعر.
▪ فقدان تقريبا کامل رنگ قرمز در رابطه با اکسيدهاي آهن موجود در محيط به استثناي رسوبات قرمز رنگ گلي (Red clay) و داديولاريت‌هاي مربوط به اعماق بيشتر از رسوبگذاري کربنات کلسيم.
▪ رخساره‌هاي محيط دريايي (Marin Facies) :
شناسايي رخساره‌هاي دريايي مستلزم شناخت محيطهاي مختلف تشکيل آنها در درياهاست.
● اساس تقسيم بندي محيطهاي دريايي
▪ تقسيم بندي محيطهاي دريايي از نظر شکل شناسي
فلات قاره :
کرانه درياها معمولا از يک قسمت کم و بيش مسطح يا داراي شيب ملايم به طرف دريا تشکيل مي‌گردد که به آن فلات قاره مي‌گويند.
شيب قاره :
دنباله فلات قاره که داراي شيب تند بوده و به اعماق دريا منتهي مي‌گردد اصطلاحا آن را شيب قاره مي‌گويند.
● تقسيم بندي محيطهاي دريايي از نظر عمق
▪ منطقه ساحلي بين جزر و مد (Intertidal) :
در اين منطقه تغييرات سطح آب معمولا بين جزر و مد است.
▪ منطقه کم عمق (Littoral Zone) :
اين منطقه بين ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ متر و از نظر بعضي زمين شناسان تا ۴۰۰۰ متر عمق واقع بوده و شيب قاره را شامل مي‌گردد.
▪ منطقه بسيار عميق (Abyssal Zone) :
اين منطقه شامل قسمتي از درياست که عمق آن بيشتر از ۳۰۰۰ متر تا ۴۰۰۰ مي‌باشد.
● تقسيم بندي محيطهاي دريايي از نظر نوع رسوبات
تقسيم بندي محيط دريايي از نظر نوع رسوبات مبتني بر نزديکي يا دوري رسوبات از کرانه دريا بوده و به محيطهاي مختلفي چون محيط ساحلي (اينترتايدال) ، محيط ساب تايدال يا نريتيک ، محيط همي پلاژيک و محيط هولوپلاژيک تقسيم مي‌شود.
▪ يط اينترتايدال :
اين منطقه بين جزر و مد دريا محصور است و رسوبات آن مخلوطي از رسوبات زميني (Terigenous) و دريايي بوده و شامل قطعه سنگها ، قلوه سنگها ، ماسه‌ها ، گلها و رسوبات آلي مي‌باشد.
▪ محيط نريتيک (Neritic) يا ساب تايدال :
رسوبات اين محيط از حد جزر تا عمق ۲۰۰ متر گسترش دارد و فلات قاره را مي‌پوشاند. رسوبات از نوع مواد درشت دانه تا ريز دانه همراه با بقايا و صدف جانوران دريايي معمولا فراوان مي‌باشد.
▪ محيط همي پلاژيک يا مزوپلاژيک :
رسوبات اين محيط بين ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ متر قرار داشته يعني کف منطقه باتيال و محدوده فلات شيب (Continental slope) را شامل مي‌گردد که در برخي حوضه‌ها تا ۴۰۰۰ متر نيز مي‌رسد. اين محيط داراي رسوبات شيميايي و در بخش کم عمق‌تر همراه با عناصر تخريبي زميني دانه ريز با کمي از بقاياي جانوران پلانکتون مي‌باشد.
به عنوان مثال گلهاي آبي رنگ از نوع رسوبات همي پلاژيک هستند که حاوي روزنه داران پلانکتون مي‌باشند، ميزان آهک در اين گلها به ۳۵% مي‌رسد. در اين منطقه حمل مواد تخريبي زميني به علت دانه ريز بودن به حالت معلق انجام مي‌گيرد.
▪ گلهاي مرجاني :
نتيجه تجمع قطعات اسکلتي مرجانهاي مخلوط با قطعات جلبکهاي آهکي هستند، همچنين خرده‌هاي صدف نرم تنان ، خارپوستان و روزنه داران در رسوبات اين محيط ديده مي‌شوند.
▪ گلهاي آهکي :
نوعي از رسوبات همي پلاژيک هستند که نسبت درصد کربنات کلسيم آنها زياد است.
▪ گلهاي آتشفشاني :
نتيجه آتشفشانهاي زيردريايي و از نوع خاکسترهاي آتشفشاني هستند احيانا در اين منطقه وجود دارند.
منطقه آبيسال (Abyssal Zone) يا محيط يوپلاژيک (Eupelagic) :
معمولا رسوبات عميق تر از ۲۰۰۰ متر در آن قرار دارد. اين رسوبات از نوع رسوبات شيميايي بوده و بطور فراوان داراي آثار و بقاياي جانوران پلاژيک هستند.
● رسوبات فسيل دار منطقه آبيسال
رسوبات آهکي بسيار دانه ريز (Micrite) حاوي فرامينيفرهاي پلاژيک مانند گلوبي ژرينا (Globigerina) يا سنگهاي سيليسي راديولردار از رسوبات اين منطقه است که گاه نسبت درصد گلوبي ژرين و يا رايولر در آنها به ۹۰% مي‌رسد. ذرات رسي به حالت کلوئيدي و معلق در آبهاي اين منطقه وجود دارند و به علت وزن مخصوص کمتري که دارند در شرايطي که آب دريا کاملا آرام و جريانهاي دريايي وجود نداشته باشد به آرامي رسوب مي‌کنند .
▪ انواع آنها عبارتند از :
لجنهاي آهکي ( Calcareous ooze ) :
اين لجنها اصولا از نوع رسوبات آلي بوده، يا اينکه صدف آهکي ارگانيسمهاي پلاژيک قسمت مهمي از اين رسوبات را تشکيل مي‌دهند.
لجنهاي سيليسي (Siliceous ooze) :
شامل لجنهاي حاوي پوسته راديولاريا (Radiolaria) و لجنهاي دياتومه‌دار هستند. نسبت درصد هر يک از موجودات (راديولر يا دياتومه) در اين لجنها از ۲۰% تا ۷۰% تغيير مي‌کند.
رخساره‌هاي پلاژزيک (Pelagic Facies) :
اين رخساره‌ها در مناطق عميق درياها گسترش دارد و فاقد عناصر تخريبي بوده ولي حاوي بقاياي موجودات پلاژيک است. رخساره‌هاي پلاژيک را بر حسب عمق محيط و اينکه مواد تخريبي داشته يا نداشته باشد، تقسيم بندي مي‌شوند.
رخساره‌هاي محيط باقي پلاژيک و آبسيوپلاژيک :
داراي رسوبات شيميايي و بسيار دانه ريز بوده ، نسبت درصد موجودات پلاژيک آنها زياد است.
رخساره‌هاي محيط اپي و فروپلاژيک :
نسبت درصد کمي عناصر تخريبي دارد. از رخساره هاي اين محيطها مي‌توان آهکهاي مارني يا گلهاي گلوبي پرين‌دار را که گاهي تا ۹۰% گلوبي ژرين دارد، نام برد. همچنين گلهاي راديولردار و گلهاي دياتومه‌دار جزو اين رخساره‌ها به شمار مي‌روند.
تناوب سنگهاي منطقه آبيسال :
در اين منطقه ، گاه تناوب سنگهاي سرپانتين و پريدوتيت در قاعده و سپس روي آن گابرو و دايکهايي که ترکيب بازالتي دارند و گدازه بالشي (Pillow Lawa) مشاهده مي‌شود که روي آنها رسوبات پلاژيک که اغلب چرتهاي راديولار است قرار مي‌گيرند. اين تناوب قسمتي از پوسته اقيانوسي و مقداري از قسمت بالاي قشر فانتل است که باهم در حين تصادم صفحات قاره‌اي تلفيق و مخلوط شده‌اند.
● منطقه هادال (Hadal zone)
از عمق ۶۰۰۰ متر بيشتر بوده و شامل گودال کف اقيانوسي (trench) هم مي‌شود. اگرچه نور در اين منطقه به هيچ وجه نفوذ نمي‌کند، ولي موجودات زنده‌اي در اين منطقه وجود دارند. آثار موجودات به صورت کانالهاي حفرشده بوسيله موجودات در اين منطقه مشاهده شده است که احتمالا ممکن است از نواحي کم عمق به اين منطقه آورده شده باشند.

رسوبگذاري يعني موادي که در اثر مراحل مختلف فرسايش ، خرد شده و در نتيجه عوامل مختلف ، حمل و نقل شده اند، بلاخره در محيطهاي مختلف رسوب مي کنند. بدين ترت ...

رسوبگذاري يعني موادي که در اثر مراحل مختلف فرسايش ، خرد شده و در نتيجه عوامل مختلف ، حمل و نقل شده‌اند، بلاخره در محيطهاي مختلف رسوب مي‌کنند. بدين ترت ...

ديد کلي نحوه حرکات ذرات رسوبي در محيطهاي آبي و بادي بسيار شبيه به يکديگر مي‌باشند. در محيطهاي بادي ذرات دانه درشت در حد ماسه به صورت کششي و ذرات دانه‌ ...

ديد کلي فرآيند بيولوژيکي که موجب تشکيل رسوبات مي‌گردند، عمدتا از فرآيندهاي بيوشيميايي ناشي شده اند که توسط موجودات زنده انجام مي‌گيرد. برخي از ذرات رس ...

● تئوري ژئوسنكلينال تئوري ژئو سنكينال براي اولين بار در سال ۱۸۵۹ توسط هال ارائه شد. وي در هنگام مطالعه بر روي رسوبات پالئوزوئيك تحتاني كوههاي آپالاش ا ...

تکتونيک و رسوبگذاري حوضه هاي رسوبي يا در روي صفحات يا پليت ها ويا در حاشيه آنها قرار دارند. حوضه هاي رسوبي اصلي به سه دسته ، حوضه هاي درون پليت، حوضه ...

آشنايي با سنگ هاي کربناته و رده بندي سنگ هاي اهکي: سنگ آهک کربنات کلسيم(CaCO3) به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي‌شود. اين سنگ بيشتر به صورت آه ...

آبهاي زيرزميني بطور طبيعي ، و بطور کلي تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوي نقاط پست حرکت مي کنند. حرکت افقي آب در زير زمين اغلب بسيار آهسته تر از رود ...

دانلود نسخه PDF - رسوبگذاري