up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله رسوبات PDF
QR code - رسوبات

رسوبات

ذرات تشکيل دهنده رسوبات

ديدکلي
ذرات رسوبي ممکن است از تخريب سنگهاي آذرين ، دگرگوني و رسوبي يا در اثر انفجار آتشفشانها و يا به صورت ذرات جامد در حوضه رسوبي ، در اثر فعل و انفعالات شيميايي و بيوشيميايي ، تشکل گردند. هدف از ذرات رسوبي ، تمام ذراتي است که به صورت جامد بتوسط فرآيندهاي فيزيکي حمل و رسوب کرده‌اند.
ذرات تشکيل دهنده رسوبات به سه گروه اصلي تقسيم مي‌شوند، که شامل مواد زير مي‌باشند.
ذرات آواري
ذرات تشکيل‌دهنده اين گروه از تخريب سنگهاي موجود در سطح زمين حاصل شده‌اند. اين ذارت بايد داراي مقاومت مکانيکي و ثبات شيميايي زيادي در مقابل عمل هوازدگي باشند تا در رسوبات باقي بمانند، زيرا اگر مقاومت آنها کم باشد در منشا يا بعد از رسوبگذاري تجزيه و کانيهاي جديد به ويژه رسي را به وجود مي‌آورند ذرات آواري خود به دو دسته تقسيم مي‌شوند:
* ذرات آواري غير آلي : اين ذرات شامل ذراتي مانند کوارتز ، فلدسپات و خرده سنگها مي‌شود.
* ذرات آواري آلي : اين ذرات از تخريب و نقل و انتقال مجدد رسوبات کربن‌دار حاصل شده‌اند. براي مثال مي‌توان ذرات تخريبي آنتراسيت ، آمبر ، تکه‌هاي جامد واکس و کروژن را نام برد که اينها مواد هيدروکربوري غير قابل حل با ساختمان پليمري با زنجيره‌هاي بلند مي‌باشند.
ذرات جامد شيميايي و بيوشيميايي
اين ذرات از تخريب سنگهاي قديمي حاصل نشده‌اند و درون حوضه رسوبي بر اثر فعل و انفعالات شيميايي و بيوشيميايي تشکيل گرديده‌اند. اين گروه به خرده‌هاي اسکلتي ، دانه‌هاي غير اسکلتي کربنات کلسيم ، کانيهاي تبخيري که بطور فيزيکي حمل شده‌اند و گلاگونيت تقسيم مي‌شوند.
خرده‌هاي اسکلتي
ذرات اسکلتي در اثر فعاليتهاي متابوليکي موجودات زنده ترشح شده‌است. غالبا اين مواد از جنس کربنات کلسيم و سيليس هستند.
* خرده‌هاي اسکلتي کربنات کلسيم
در رسوبات عهد حاضر ذرات اسکلتي کربنات کلسيم از کانيهاي کلسيت و آراگونيت تشکيل شده‌اند که هر دو داراي فرمول شيميايي CaCO3 هستند، ولي سيستم کريستالوگرافي و ناخالصيهاي ديگر به ميزان کم باعث تمايز اين دو کاني از يکديگر شده ‌است. آراگونيت داراي سيستم ارتورومبيک بوده و از کربنات کلسيم خالص تشکيل شده‌است. کلسيت در کلاس رمبو هدرال و سيستم هگزاگونال متبلور شده و داراي مقداري منيزيم مي‌باشد.
* خرده‌هاي اسکلتي سيليسي
گروه اصلي تشکيل دهنده اين ذرات دياتومه‌ها و راديولاريت‌ها بوده و در درجه دوم ديانوفلاژلاتها (دسته‌اي از تاژک داران) و اسفنجها مي‌باشند. اگر چه خرده‌هاي اسکلتي سيليسي فراوان نيستند ولي در رسوبات عهد حاضر بطور موضعي در بعضي از مناطق تا حدود 40 درصد رسوبات کف درياها را تشکيل مي‌دهند. فراواني اين ذرات در کف درياها به سه فاکتور زير بستگي دارد:
o اولا با ميزان توليد پوسته‌هاي سيليسي
o ثانيا ، فراواني يا (نسبت) اين پوسته‌ها نسبت به مقدار ذرات آواري و کربناته موجود در درياها.
o ثالثا انحلال پوسته‌هاي سيليسي در کف اقيانوسها ، پوسته‌هاي سيليسي در مناطق عميق اقيانوس‌ها بويژه در مناطقي که آبهاي سطحي حاوي مقدار زيادي مواد غذايي باشند. در درياچه‌ها و بطور موضعي در بعضي نواحي کم‌ عمق دريا تجمع حاصل مي‌کنند.
دانه‌هاي غير اسکلتي کربنات کلسيم
اين دانه‌ها شامل پلت‌ها و پلوييدها ، اووييدها ، پيزوليت‌ها ، گريپستون‌ها و اينتراکلست‌ها مي‌باشند.
پلت‌ها و پلوييدها
پلت‌ها ، دانه‌هاي کروي يا بيضوي شکل کربنات کلسيم هستند که در اندازه ماسه و بدون ساختمان داخلي مي‌باشند. موجودات زنده براي بدست آوردن غذا مقداري از رسوبات دانه‌ريز کربنات کلسيم کف دريا را مي‌خورند و پس از گرفتن مواد آلي آنها اين ذرات را به هم متصل کرده و به صورت پلت از خود دفع مي‌کنند که اين گونه دانه‌ها را پلت‌هاي مدفوعي مي‌نامند. در سنگهاي کربناتي قديمي تشخيص پلت‌هاي مدفوعي از ساير دانه‌هاي مشابه خيلي مشکل است. بنابراين به دانه‌هاي پلتي که منشا آنها قابل تشخيص نباشد، پلوييد گفته مي‌شود. تمام دانه‌هايي که شبيه پلت هستند به طريق مدفوعي که در بالا ذکر شد، تشکيل نمي‌شوند.
اووييدها
واژه اووييد از کلمه يوناني اوون (oon) مشتق شده که به معني تخم‌مرغ يا شبيه تخم‌مرغ است. اين دانه‌ها کروي يا بيضوي شکل هستند و اندازه آنها کمتر از 2 ميليمتر است. اوويدها در مقطع داراي يک هسته‌اند که به توسط يک يا چندين لايه دايره‌اي متحدالمرکز احاطه مي‌شوند. هسته اين دانه‌ها ممکن است از خرده‌هاي اسکلتي ، پلت يا ذرات آواري از قبيل کوارتز تشکيل شده باشد. اگر چندين اووييد پهلوي يکديگر قرار بگيرد و به توسط چندين لايه احاطه گردد، اووييد مرکب به وجود مي‌آيد. رسوباتي که از اووييدها تشکيل شده‌است به نام اووليت ناميده مي‌شود.
پيزوليت
پيزوليت‌ها دانه‌هاي کروي يا بيضوي شکلي هستند که اندازه آنها بيشتر از 2 ميليمتر است. اين دانه‌ها از يک هسته با دواير متحدالمرکزي در اطراف آن تشکيل شده است. اختلاف بين اووييد و پيزوليت ، علاوه بر اندازه آنها چگونگي تشکيل نيز مي‌باشد. بطور معمول دو نوع پيزوليت شناخته شده است. پيزوليت جلبکي که به نام آنکگوليت و پيزوليت کاليچي که به پيزوليت وادوز موسوم است. وادوز عبارت از منطقه‌اي است که در نواحي خشک بالاي سطح ايستايي قرار دارد.
گريپستون‌ها
اين دانه‌ها به شکل خوشه‌اي است و در اثر پيوستن خرده‌هاي اسکلتي ، اووييدها و پلت‌ها ‌توسط سيمان به يکديگر تشکيل شده‌اند. اين دانه‌ها در محيط‌هايي که براي مدت کوتاهي آشفته بوده و سپس براي مدت طولاني آرام مي‌باشد، تشکيل مي‌گردند. زيرا اين ثبات يا آرامش محيط لازم است تا سيمان در بين دانه‌ها رسوب کرده و آنها را به هم متصل نمايد و در مواقع طوفاني بخشي از اين رسوبات شکسته شده و به شکل دانه‌هاي خوشه انگوري ديده مي‌شود. جلبکهاي سبز - آبي نيز کمک فراواني به تشکيل سيمان مي‌نمايد. گرچه اين دانه‌ها منطقه وسيعي را در باهاما مي‌پوشانند. ولي در ساير محيط‌هاي عهد حاضر ، که رسوبات کربناتي تشکيل مي‌گردد، فراوان نيستند. به ‌علاوه در سنگهاي آهکي قديمي غالبا يافت نمي‌شوند.
اينتراکلست‌ها
واژه اينتراکلست به دانه‌هايي اطلاق مي‌شود که از نظر اندازه در حد ماسه يا بزرگتر و از نظر بافتي شبيه خرده سنگها در سنگهاي آواري است. اين دانه‌ها در اثر شکسته شدن مواد سختي قبلا در حوضه رسوبي تجمع حاصل کرده‌اند، تشکيل مي‌شوند. اينترا (Intra) به معني داخل است که در اينجا منظور درون حوضه رسوبي است و کلسيت (Clast) به معني شکسته مي‌باشد. اين دانه‌ها غالبا زاويه‌دار و اندازه انها از 2 ميليمتر بيشتر است. دانه‌هاي اينتراکلست به علت داشتن لبه‌هاي نيز قطع شده از گريپستونها قابل تشخيص است.
کانيهاي تبخيري که بطور فيزيکي حمل شده‌اند.
در بعضي مناطق مانند پلاياها پس از رسوبگذاري کانيهاي تبخيري ، باد ممکن است ذرات ژيپس را برداشته و پس از حمل و رسوبگذاري تشکيل تپه‌هايي از اين ذرات را بدهد. براي مثال تپه‌هاي مجاور پلاياها در غرب ايالت تگزاس در آمريکا و ژيپس تشکيل شده‌اند، را مي‌توان نام برد. همچنين ذرات اووييدي سنگ نمک ، امروزه در درياي بحرالميت يا درياي مرده تشکيل مي‌شود. بطور کلي کانيهاي تبخيري به شکل دانه فراوان نيست و در رسوبات قديمي بطور پراکنده و کمياب است.
گلاکونيت
اين دانه‌ها در اندازه ماسه ، به شکل کروي يا تخم‌مرغي و به رنگ سبز در رسوبات دريايي يافت مي‌شوند. اين دانه‌ها ممکن است در داخل حجره فرامينيفرها تشکيل گردند و زماني که پوسته اهکي آنها حل و از بين بروند شکل قالب داخلي موجود را حفظ کرده و به شکل ذره‌اي آزاد مي‌شوند. گلاکونيت در رسوبات دريايي به مقدار کم يافت مي‌شود ولي در بعضي از مناطق مانند نواحي ساحلي نيوجرسي و جنوب شرقي انگلستان اين ذرات فراوان مي‌باشند، زيرا تخريب مکانيکي بر روي سنگهاي قديمي حاوي گلاکونيت باعث گرديده است تا مقدار زيادي از ذرات گلاکونيت از محل اصلي خود کنده شده و پس از حمل در نواحي فوق تجمع حاصل نمايند.
ذرات پيروکلاستيکي يا آذرآواري
اين ذرات در اثر انفجار اتشفشانها تشکيل شده‌اند. ذرات پيروکلاستيکي شامل خرده‌سنگها ، کريستالهاي منفرد و قطعات شيشه‌هاي ولکانيکي مي‌باشند. خرده‌سنگها مي‌توانند از سنگهاي منجمد شده در دهانه آتشفشان يا هر نوع سنگ ديگري که بوسيله گازها يا لاوا به سطح زمين آورده شده‌اند تشکيل گردند. کريستالهاي منفرد ، کريستالهايي هستند که قبلا در داخل ماگما تشکيل گشته و در اثر انفجار به سطح آورده شده‌اند. قطعات شيشه از منجمد شدن يون‌هاي لاوا که زمان کافي براي تشکيل نداشته‌اند تشکيل مي‌شود. اين سه گروه ذرات را به ترتيب به نام سنگي ، کريستال و ويتريک نيز مي‌نامند.
ذرات پيروکلاستيکي به سه طريقه حرکت مي‌کنند.
* به صورت ذرات گرم يا داغ در سطح زمين جريان پيدا مي‌کنند مانند جريانهاي خاکستر آتشفشاني.
* به صورت ذرات معلق در ارتفاع کم در هوا پراکنده مي‌شوند.
* به صورت ذرات معلق در استراتوسفر در ارتفاع زياد پرتابده و حرکت مي‌نمايند. بطور کلي اين رسوبات بيشتر در مناطق فعال تکتونيکي (خشکي و دريا) بويژه در نواحي جزاير قوسي تشکيل مي‌گردند.

رنگ رسوبات ممکن است اوليه يا اصلي و يا ثانويه باشد. رنگهاي اوليه رنگي است که رسوبات در موقع پوشيده و مدفون شدن در زير رسوبات بالايي دارد و رنگ ثانويه ...

نگاه اجمالي رنگ رسوبات ممکن است اوليه يا اصلي و يا ثانويه باشد. رنگهاي اوليه رنگي است که رسوبات در موقع پوشيده و مدفون شدن در زير رسوبات بالايي دارد و ...

قبل از بررسي رسوبات بادي در تعريفي از فرسايش داريم: فرسايش خاک يعني کنده شدن و انتقال خاک از محلي به محل ديگر. که ممکن است توسط آب يا باد صورت گيرد. پ ...

پس از کم شدن سرعت باد (قدرت کم باد) موادي که بوسيله آن حمل مي شوند بتدريج به ترتيب درشتي و ريزي به روي زمين مي نشينند. باد باعث جورشدگي ذرات مي شود. م ...

مناطق قطبي بخش مهمي از سيستم آب و هوايي زمين را تشكيل مي دهند و مي توانند تغييرات زيادي را بر آب وهواي كل جهان كه در اثر انباشته شدن گازهاي گلخانه يي ...

بررسي آتشفشان ها در ايران نشان مي دهد ايران داراي پنج آتشفشان دماوند ، سبلان ، تفتان ، بزمان و سهند است که از اين تعداد سه آتشفشان بزمان، تفتان و دماو ...

سنگ آهک کربنات کلسيم CaCO۳ به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي شود اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي , آهک ماسه اي و دولوميت يافت مي گردد ناخالصيهاي ...

رودخانه رسوباتي را که با خود حمل مي کند، در بسترش يا در زمان طغيان در محدوده بلافصل آن بر جاي مي گذارد. رسوبات بر جاي گذرده شده توسط رودخانه در خشکيها ...

دانلود نسخه PDF - رسوبات