up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله رزماري PDF
QR code - رزماري

رزماري

مروري جامع بر کليه خو اص پزشکي آکليل کوهي يا رزماري

برگ و سرشاخه هاي گلدار خشک شدۀ گياه Rosmarinus officinalis از خانوادۀ نعناعيان (Lamiaceae) است که حداقل داراي ۱ درصد (حجم وزن) روغن فرار مي باشد (۱و۲).
● نامهاي گياه:
▪ لاتين: Rosmarinus officinalis
▪ فارسي: رزماري، رومارن
▪ عربي: اکليل الجبل، حصالبان، حصالبان اکسير
▪ انگليسي: Rosemary, Common Rosemary, Moorwort , Herb of memory
▪ آلماني: Echter Rosmarin, Anthoskraut, krankrautblatter, kranzenkrautblatter
▪ فرانسه: Romarin, Rose marine, Herbe aux couronnes, Feuilles de Rosmarin
● ريخت شناسي
گياه معطر بوته اي و پايا، با شاخه هاي بالارونده، که ارتفاع آن به ۲ متر مي رسد. برگها باريک با انتهائي بدون نوک و سوزني شکل ، گلها به رنگ سبز تيره و به ندرت صورتي يا سفيدرنگ است (۶و۵).
● اندام داروئي
برگ و سرشاخه هاي گلدار گياه، اندام داروئي رزماري را تشکيل مي دهد (۱و۲).
▪ زمان جمع آوري: برگ و سرشاخه هاي گلدار گياه رزماري هنگام شروع باز شدن گلها و در فصول بهار و تابستان جمع آوري مي گردد (۷).
● دامنهٔ انتشار
پرورش گياه رزماري در بيشتر نواحي ايران معمول مي باشد (۱). پرورش دهندگان عمدۀ گياه رزماري را در دنيا کشورهاي شمال آفريقا خصوصاً مراکش و تونس و کشورهاي جنوب اروپا خصوصاً اسپانيا، فرانسه، ايتاليا، يوگسلاوي و آمريکا تشکيل مي دهند.
● سازگاري
رزماري در زمينهاي آهکي سبک و آفتابگير بخوبي رشد مي کند. معمولاً از اين گياه بعنوان پرچين هميشه سبز در باغات استفاده مي شود. گياه رزماري مقاومت بالايي به خشکي و شوري دارد (بيشتر از اسطوخودوس ) و شدت بالاي تابش خورشيد را بخوبي تحمل مي کند. از اين گياه در فضاي سبز استفاده مي شود.
● روش تکثير و کاشت
از طريق کاشت دانه هاي رسيده، قلمه زدن و خوابانيدن تکثير مي شود. بهترين روش تکثير اين گياه قلمه است. بدين طريق که در بهار يا پائيز سر شاخه هاي اين گياه را در ماسه کاشته و در محل مناسبي نگهداري مي کنند که پس از ۲ الي ۳ ماه قلمه ها ريشه دار شده و سپس آنها را به محل اصلي منتقل مي کنند. معمولاً فاصله کاشت بوته ها ۷۰ الي ۱۰۰ سانتي متر است و تراکم کشت آن در هکتار ۱۰۰۰۰ الي ۱۲۰۰۰ بوته در هکتار است.
براي کاشت اين گياه در زمين در پائيز شخم عميقي زده مي شود و کود حيواني و شيميايي بر حسب نياز با توجه به توصيه آزمايشگاه داده مي شود. روي اين گياه آفت و يا بيماري خاصي مشاهده نمي شود و حتي در زمينهاي آلوده به نماتد بخوبي رشد مي کند و محصول مي دهد (همچنين اسطوخودوس )
● کوددهي
در پائيز هر سال با استفاده از کودهاي حيواني به ميزان ۱۰ الي ۱۵ تن در هکتار انجام مي شود که بين رديف هاي کشت کودها به خاک داده مي شود و در فصل رشد تنها از کودهاي ازتي و يا کود کامل ( تمام عناصر ) جهت تکميل عناصر غذايي مورد نياز گياه در ۲ الي ۳ نوبت استفاده مي شود . معمولاً مزارع اسطوخودوس و رزماري بصورت جوي و پشته مي باشد که معمولاً بوته ها روي پشته ها کاشته مي شود . براي آبياري در جويها آب مي اندازند که به بوته ها آب نرسد .
● برداشت محصول
بهره برداري از اين گياه معمولاً از سال دوم آغاز مي شود و هنگامي برداشت انجام مي شود که گياه در حال گل دادن است . بايستي توجه داشت که سيستم هرس رزماري مانند اسطوخودوس است تا ساقه هاي زيادي توليد شده و موجب پر پشت شدن گياه شود . معمولاً برگها را پس از چيدن در سايه خشک مي کنند و اگر بخواهند از برگها اسانس بگيرند بايستي محصول برداشت شده را بلافاصله به محل تقطير يا کارخانه فرآوري حمل نمود. معمولاً از هر ۱۰۰ کيلو گرم سرشاخه گلدار ۱۰۰ الي ۲۰۰ گرم اسانس استخراج مي شود که از اين اسانس در عطر سازي، تهيه صابون، ادکلن و فرآورده هاي زيبايي استفاده مي شود .
● ترکيبات
مادۀ متشکلهٔ اصلي برگ و سرشاخه هاي گياه رزماري را روغن فرار تشکيل مي دهد فارماکوپهٔ گياهي بريتانيا ميزان روغن فرار رزماري را ۱% حجم در وزن ذکر کرده است، ولي ميزان روغن فرار اين گياه در نقاط مختلف دنيا بين ۵ ۰ تا ۵ ۲ درصد گزارش شده است (۲و۸).
عمده ترين ترکيبات موجود در روغن فرار گياه را ۱و۸ سينئول (۱,۸ cineol)، بورنئول (Borneol)، کامفر (Campher)، بورنيل استات (Bornyl acetate)، آلفاپي نن (&#۹۴۵; pinene) و –B پينن تشکيل مي دهند که بسته به شرايط جغرافيائي محل کشت گياه، ميزان و درصد هريک از اين مواد متغير مي باشد (۲و۸).
ساير ترکيبات طبيعي موجود در برگ و سرشاخه هاي گلدار رزماري شامل اين دسته ها مي شود:
فلاونوئيدها مانند جنکوانين (Genkwanin) و لوتئولين (Luteolin)، اسيدهاي فنلي مانند اسيد رزمارينيک (Rosmarinic acid)، دي ترپن ها، تري ترپن ها، تانن ها، مواد تلخ، رزين، ساپونين، پروتئين، چربي، کربوهيدرات، فيبر، برخي املاح و ويتامينها.
● خواص درماني
رزماري ضد نفخ ، ضد عفوني کننده ، سبب افزايش ترشحات شيره گوارشي و صفرا مي شود . اين گياه مدر مي باشد. اکثر گياهان دارويي از خانواده نعنائيان مي باشند. خانواده نعنائيان همه طبيعت گرم دارند. از اين گياه براي درمان روماتيسم و ميگرن استفاده مي شود و هم چنين رزماري باعث افزايش گردش خون در سطح بدن مي شود. براي جلوگيري از ريزش مو و درمان کم مويي مصرف مي شود. مصرف زياد آن براي خانم هاي باردار مضر مي باشد. در تهيه ادکلن و خوشبو کننده در شامپوها، کرم ها و صابون و لوازم آرايشي و بهداشتي مصرف مي شود . اکليل کوهي يا رزماري گياه پرخاصيتي است و براي کساني که مبتلا به کم خوني هستند يا دوره نقاهت را مي گذرانند،ِ دم کرده آن توصيه شده است.رزماري در موارد رماتيسم، نقرس و سنگ کليه موثر است.
همچنين مصرف اين گياه براي کساني که به سرفه، سياه سرفه، آسم و تپش قلب گرفتار هستند يا حالت عصبي، اضطراب و بي خوابي دارند يا مبتلا به ميگرن از نوع عصبي هستند، توصيه شده است. رزماري التيام زخم هاي سوختگي را تسهيل کرده و ورم هاي دهان را به صورت محلول غرغره درمان مي کند.
● آثار فارماکولوژيکي
آثار ضد ميکروبي گياه و روغن فرار رزماري و تعدادي از مواد مؤثره اين گياه عليه ميکروبهاي زير تأييد گرديده است (۱۱). استافيلوکوکوس اورئوس، استافيلوکوکوس آلبوس، ويبريوکلرا، اشرشياکلي، لاکتوباسيلوس برويس، پسودوموناس فلورسنس، رودوتورولا گلوتينيس، کورينه باکتريا. آثار آنتي اکسيداني فراکسيون هاي مختلفي از گياه رزماري نيز در شرايط برون تني و درون تني بررسي و تأييد شده است. در برخي از اين موارد، آثار فوق با آثار آنتي اکسيدان هاي شناخته شده اي نظير (Botylated Hydroxyanisole) BHA و (Botylated Hydroxytoluene) BHT) برابري مي نمايد (۱۲و۱۵).
روغن فرار رزماري اثر مشخصي بر روي عضلۀ صاف ايلئوم خوکچه هندي دارد که اين اثر مربوط به بورنئول موجود در روغن فرار بوده که در شرايط آزمايشگاهي بعنوان يک آنتاگونيست استيل کولين عمل مي نمايد. همچنين در مطالعۀ ديگري اثر شل کنندگي روغن فرار رزماري بر روي اسفنکتر اودي (oddis sphincter) خوکچۀ هندي که قبلاً با مورفين منقبض شده بخوبي مشهود بوده است (۱۳و۱۱). آثار ضد التهاب، ضد کمپلماني، آنتي اکسيداني و آنتي گونادوتروپيک اسيد رزمارينيک که يکي از مواد متشکلۀ اصلي گياه رزماري مي باشد نيز به اثبات رسيده است (۱۱و۴).
بر اثر مصرف خوراکي و يا استنشاق روغن فرار گياه رزماري در موش، تحريک فعاليت لکوموتور ديده شده است که اين اثر را به ۱و۸ سينئول مربوط مي دانند. اثر مهارکنندگي عصارۀ گياه رزماري عليه فعاليت آنزيم اوره آز و اثر فلاونوئيد ديوسمين موجود در رزماري در کاهش شکنندگي مويرگي از ساير خصوصيات مهم فارماکولوژيک گياه محسوب مي شوند (۱۱).
● ساير آثار مهم رزماري و مکانيسم اثر:
۱ جلوگيري از ريزش مو و تقويت آن: ترپن ها و ترپنوئيدهاي موجود در رزماري باعث ديلاتاسيون عروق، بهبود گردش خون محيطي و تغذيه بهتر فوليکول مو ميشوند. در انسان، مصرف موضعي اسانس رزماري گردش خون را بهبود ميبخشد که به علت اثرات مشخص تحريکي روي پوست است. در يک مطالعه دو سو بيخبر تصادفي شاهد دار، ۸۴ بيمار مبتلا به طاسي منطقه اي (Alopecia areata) در ۲ گروه مورد (۴۳ نفر) و کنترل(۴۱ نفر) مورد بررسي قرار گرفتند. گروه مورد شبي ۱ بار؛ به مدت حداقل ۲ دقيقه مخلوط اسانس ها بخصوص رزماري در پايه روغنهاي حامل جوجوبا و دانه انگور را روي پوست سر ماساژ دادند. گروه کنترل شبي ۱ بار؛ به مدت حداقل ۲ دقيقه فقط مخلوط روغنهاي حامل جوجوبا و دانه انگور را روي پوست سر ماساژ دادند. موفقيت روند درماني با بررسي تصاوير سريال بطور جداگانه بوسيله دو متخصص پوست پيگيري شد. دوره درمان ۷ ماه بود و در ماه سوم و هفتم وضعيت بهبودي بررسي گرديد. درجه بهبودي با استفاده از ۲ روش درجه بندي ۶نقطه اي(۶ point scale) و تجزيه و تحليل کامپيوتري حدود نواحي مبتلا به طاسي مشخص گرديد. براساس نتايج حاصله، ۱۹ نفر (۴۴%) از بيماران گروه مورد و ۶ نفر (۱۵%) از بيماران گروه کنترل بهبودي را نشان دادند . (p=۰.۰۰۸). در ارزيابي تصاوير؛ ميزان بهبودي در گروه مورد نسبت به گروه کنترل قابل توجه بود.(p=۰.۰۵) محققين نتيجه گرفتند که استفاده از رزماري درمان مطمئن و موثر براي طاسي منطقه اي و درمان با اين اسانس ها بطور قابل توجهي موثرتر از روغن هاي حامل به تنهايي است.
۲ درمان شوره سر: رزماري از طاسي زودرس جلوگيري ميکند و غالباً در ترکيب با براکس(borax) براي پيشگيري از شوره سر به کار مي رود. رزماري يک گياه عالي براي مو محسوب ميشود و با تحريک گردش خون پوست به برطرف شدن شوره سر و بهبود رشد و حالت موها کمک ميکند.
● عوارض جانبي
مصرف داروئي موضعي گياه و يا کاربرد فرآورده هاي آرايشي بهداشتي حاوي رزماري در برخي از افراد حساس، گهگاه ايجاد قرمزي پوست، درماتيت، حساسيت پوستي و حساسيت به نور ايجاد مي کند (۱۱و۱۰).
● موارد احتياط
رزماري در دوران بارداري، شيردهي و در بيماران صرعي و فشار خون بالا بهتر است بکار نرود (۲و۱۱). روغن رزماري داراي ۲۰۱۰ درصد کافور مي باشد که اگر به مقدار زياد مصرف شود مي تواند موجب تشنجات صرع مانند شود.
● موارد استعمال در پزشکي گذشته
در طب گذشته از رزماري به صورت خوراکي بعنوان مدر و ضدنفخ و به صورت موضعي بعنوان ضد التهاب و ضد درد استفاده مي کرده اند (۱). طي صدها سال از رزماري در مراقبت از پوست و مو استفاده شده و يکي از اجزاء ادکلن real و جزء اصلي آب تقطيري تهيه شده از الکل رقيق و گلهاي رزماري است که نوعي مخلوط قابض گياهي در حامل سرکۀ سيب مي باشد و به پاکسازي، تقويت و سم زدائي پوست بويژه پوست هاي چرب و مستعد آکنه کمک نموده و به داشتن اثرات فوق العاده در ايجاد جواني مشهور است. رزماري براي آبکشي موهاي تيره و مالش دادن پوست سر مورد استفاده قرار مي گيرد که براي تأمين سلامت موها و جلوگيري از ريزش بيش از حد آنها بويژه متعاقب بيماريها واقعاً ارزشمند است. رزماري به برگرداندن رنگ به موهاي خاکستري و حتي درمان طاسي مشهور است.
● شامپو رزماري پرمون
رزماري با نام علمي Rosmarinus officinalis گياه بوته اي هميشه سبز مديترانه با تقويت وبهبود گردش خون موجب برافروختگي وتحريک در سطح پوست سر گرديده وگفته مي شود با ايجاد اکسيژن بيشتر در خون پياز مو را تقويت نموده ودر درمان ريزش مو د ر مراحل ابتدائي پيشگيري موثر است. در فارما کوپه گياهي انگليس (BHP ۱۹۹۶ ) اين گياه به عنوان ضد انگل وضد ميکروب مطرح شده است که مي تواند به علت حضور
موادي مانند فوانوئيدها ،ترکيبات فنلي ، دي وتري ترپن ها باشد. اين مواد به عنوان ماده مؤثر در پيشگيري ورفع پوسته و شوره سر نيز مفيد مي باشند. عصاره رزماري موجود در اين شامپو به دو طريق بيوشيميائي در پديده رفع آلو پسيا عمل مي نمايد.
۱) محافظت از غشا ء سلولهائي که در معرض تهاجم راديکالهاي آزاد حاصل از اکسيداسيون قرار دارند.
۲) مهارکننده فعاليت آنزيم ۵ آلفا ردوکتاز (Type I) مرتبط با تشکيل DHT در فوليکول مو که مستقيماً در آلوپسيا دخالت دارد.
شامپو رزماري پرمون با ايجاد گردش خون در سطح پوست موجب جوانتر شدن و شادابي موهايتان گرديده وضامن سلامت پوست وگيسوان شماست.

رزماري، برگ و سرشاخه هاي گلدار خشک شدۀ گياه Rosmarinus officinalis از خانوادۀ نعناعيان (Lamiaceae) است که حداقل داراي ۱ درصد (حجم وزن) روغن فرار مي با ...

رزماري، برگ و سرشاخههاي گلدار خشک شدۀ گياه Rosmarinus officinalis از خانوادۀ نعناعيان (Lamiaceae) است که حداقل داراي ۱ درصد (حجم وزن) روغن فرار ميباشد ...

شکل دارويي: قطره ۳۰ ميلي ليتري موارد مصرف: - جلوگيري از ريزش موي سر و تقويت آن - جلوگيري از ريزش ابرو و تقويت آن - درمان شوره سر(Anti-dandruff) اجزاء ...

خلاصه اين تحقيق مطالعاتي با هدف شناخت بهترين روش کشت جهت افزايش توليد در هکتار و نيز نحوه تکثير قلمه به روشهاي مختلف که در ايستگاه گياهان دارويي مرکز ...

رزماري (رومارن - اکليل کوهي) Rosmarinus officinalis Rosemary Lamiaceae معرفي و گياهشناسي رزماري گياهي است چندساله و به فرم بوته اي که در تمامي فصل هاي ...

بسياري از گياهان به دليل زيبايي که در فرم رنگ شاخ و برگ در فصول مختلف، شکل و رنگ گل ها، تنه آنها وجود دارد و نيز به دليل توليد اکسيژن، کاهش آلودگي، تع ...

هماور از ديرباز براي درمان زخمهاي سطحي و کاهش التهاب رگ به رگ شدنها و استخوانهاي شکسته مورد استفاده قرار مي گرفته است. آلانتوين ، که براي درمان زخمها ...

دانلود نسخه PDF - رزماري