up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله راه هاي تقرب جويي PDF
QR code - راه هاي تقرب جويي

راه هاي تقرب جويي

قرباني حقيقي

يکي از دغدغه هاي هميشگي انسان، عدم تسلط بر اموري چون مرگ، رخدادهاي طبيعي و مانند آن است. از اين رو بخش بزرگي از انديشه آدمي را به خود مشغول داشته تا راهکارهايي براي آن بيابد. همواره جلب منفعت و دفع مضرت، به عنوان مسئله انسان مطرح بوده است. بر اين اساس باتوجه به مرزهاي شناختي خود، ابزارها و وسايلي را مي يافته که بدان بتواند منافعي را جلب و ضررهايي را دفع کند.
يکي از ابزارهايي که آدمي براي مهار خشم طبيعت و رخدادهاي طبيعي و نيز جلب مهر و محبت آن، مورد استفاده قرار مي دهد، قرباني کردن است که در اشکال گوناگون ظهور و بروز کرده است و قرباني انسان از مهم ترين آن ها به شمار مي آيد. در آيات مربوط به حضرت اسماعيل(ع) به اين نکته به گونه اي اشاره و توجه داده شده است؛ زيرا وي معروف ترين و مشهورترين قربان تاريخ انساني است که به فديه قوچي عظيم از قرباني شدن رها گشته است. با اين همه در همين خاندان و آيين، نام قرباني هاي انساني ديگر نيز مطرح مي باشد که عبدالله بن عبدالمطلب پدر پيامبر گرامي(ص) و اباعبدالله الحسين(ع) نوه آن حضرت(ع) از نام آورترين آنان مي باشند. از اين رو خاندان ابراهيم و اهل بيت(ع) به داشتن ذبيح الله معروف هستند.
نويسنده در اين مطلب بر آن است تا اين مطلب را تبيين کند که قرباني حقيقي آن است که انسان با مهار کردن هواهاي نفساني خود به خدا تقرب جويد و صاحب ملکه تقوا شود. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.
● تجلي قرباني کردن در طول تاريخ
انسان ها از زماني که با مرگ و رخدادهاي طبيعي که بدان ختم مي شود، مواجه شدند، تلاش کردند تا به هر شکلي شده آن را مهار و مديريت کنند. لذا هر کسي بر پايه بينش و نگرش خود و جامعه اش به ابزاري متوسل شده است. هرچه بينش و نگرش مردم سطحي تر و ساده تر بود، رفتارها و واکنش هاي آنان نيز غيرمتعارف و براي مردمان امروز شگفت انگيز و افسانه وار بود.
برخي از انسانها با انديشه خود به وجود قدرت هاي طبيعي و ماوراي طبيعت پي برده و نام هايي چون فرشتگان و پريان بر آن ها نهادند و يا از طريق آموزه هاي وحياني و هدايتي پيامبراني که در صدر ايشان حضرت آدم(ع) نخستين بشر نشسته است، با خداوند يکتا و يگانه آشنا شدند و راه مقابله را براساس همان شناخت و بينش و نگرش خويش جست وجو کردند.
برخي از مردم باتوجه به وجود شرور بسيار، به اين معنا متوجه شده اند که قدرت شر بر خير چيره است و مي بايست پيش و بيش از توجه به خير، در برابر شر ايستاد و جلوي آن را گرفت؛ زيرا دفع شر به يک معنا مي تواند جلب همه منافع و خيرهاي هستي باشد؛ چون اين شر است که مانع از بهره مندي انسان از خير مي شود. بدين ترتيب حتي پرستش ابليس و اهريمن تنها براي مقابله با شرور آنان در برنامه آييني و عبادتي انسانها قرار گرفت و آنان حتي فرزندان خويش را براي مهار خشم اهريمن و ابليس قرباني کردند.
پذيرش وجود رب النوع به معناي اين است که نوعي از انواع موجودات هستي داراي پروردگاري غيرآفريدگار ايشان است. اين بدان معنا است که حتي اگر خداوند يگانه و يکتايي، آفريدگار جهان باشد، در عرصه پروردگاري و ربوبيت براي هر موجودي رب و پروردگاري است که مي بايست آن را احترام گذاشت و تقديس نمود و مهر و محبت وي را با پرستشي به خود جلب کرد. اين گونه شد که ارباب انواع، خدايگاني شدند تا مورد پرستش قرار گيرند و در مراسم آييني، قرباني براي جلب مهر و محبت وي اهدا شود.
با نگاهي به اديان و مذاهب جهاني، مي توان اين معنا را به دست آورد که قرباني انسان به عنوان يک عامل و ابزار مهم جلب محبت و مهر پرستش شونده همواره مورد توجه و اهتمام بوده است؛ زيرا انسان ها با قرباني کردن يک فرد بويژه کودکان خردسال و پاک اين معنا را مورد تاکيد قرار مي دادند که از نظر ايشان، خدايگان و پروردگاران از ارزش و اهميت بيش تري برخوردارند و حاضرند براي رضايت و خشنودي آنها حتي از خون فرزندانشان بگذرند و آن را در راه خشنودي پرستش شوندگان و رضايت آنان، بر زمين بريزند و به ايشان نثار و هديه کنند.
در معابد بسياري از امت ها و ملت هاي تاريخي از هند و چين گرفته تا خاورميانه و مصر و اروپا و حتي در آفريقا و آمريکا و استراليا مي توان اجساد قربانياني را يافت که براي پرستش شوندگان هديه شده و قرباني گشته اند. در پرو و مکزيک و هند و مصر و چين و انگلستان و فرانسه و مانند آن مي توان اين معابد و اجساد را به فراواني يافت. بنابراين تفاوتي ندارد که از چه آيين و مذهب انساني باشد؛ زيرا همگي اين باور را پذيرفته اند که يکي از اشکال و ابزارهاي دفع خشم و جلب مهر خدايگان و پرستش شوندگان، قرباني کردن انسان بويژه کودکان است.
در جهان امروز نيز هر از گاهي اخباري درباره قرباني انسان به پيشگاه بتان در معابد به گوش مي رسد که حکايت از ديرپايي و ماندگاري اين آيين بشري دارد.
● مبارزه با قرباني کردن انسان
قرآن هنگامي که از نخستين قرباني انسان ها براي خداوند يکتا و يگانه گزارش مي کند، به اين نکته توجه مي دهد که اين قرباني که براي تقرب به خداوند از سوي بشر اهدا مي شود، غير انسان بوده است. به اين معنا که هابيل و قابيل قرباني را به پيشگاه خداوند هديه مي دهند که از يکي پذيرفته و از ديگري پذيرفته نمي شود: «و داستان دو پسر آدم را به درستي بر ايشان بخوان، هنگامي که هر يک از آن دو، قرباني اي پيش داشتند. پس، از يکي از آن دو پذيرفته شد و از ديگري پذيرفته نشد.» (مائده آيه ۲۷)
در اين آيه و آيات پس از آن هيچ سخني از قرباني انسان به ميان نيامده که به پيشگاه خداوندي اهدا شود. بنابراين اگر براساس گزارش خداوند در قرآن بپذيريم که اين حکايت نخستين قرباني و تقرب جويي بشر از طريق هديه دادن بوده است، بايد بپذيريم که اولين قرباني کنندگان، انساني را قرباني نکرده بودند؛ زيرا آنان تنها انسان هاي آن روزگار به غير از پدر و مادرشان آدم و حوا بوده اند.
بنابراين مي توان گفت که آيين قرباني کردن، يک رسم الهي و وحياني بوده است. که نخستين بار توسط فرزندان حضرت آدم(ع) انجام گرفته است.
اما در طول تاريخ به عللي آيين قرباني کردن همانند بسياري از آيين هاي ديگر دچار تحريف و تغيير شد و به وسوسه هاي ابليسي، قرباني کردن انسان نيز در آيين قرباني گنجانيده شد، چنان که به وسوسه هاي ابليسي پرستش خدايگان ديگر و پروردگاران و ارباب انواع نيز افزوده شده و بتان جايگزين خدا گرديدند.
در گزارش هاي قرآني سخني از قرباني کردن انسان براي خدا و يا هر معبود و پرستش شونده ديگري جز در داستان قرباني اسماعيل(ع) نيامده است. در آيات سوره صافات از جمله آيه ۱۰۲آمده است: «و وقتي با او به جايگاه «سعي» رسيد، گفت: «اي پسرک من! من در خواب چنين مي بينم که تو را سر مي برم، پس ببين چه به نظرت مي آيد؟» گفت: «اي پدر من! آنچه را مأموري بکن. ان شاءالله مرا از شکيبايان خواهي يافت.»
در اين آيه و آيات پس از آن سخن از قرباني کردن حضرت ابراهيم(ع) فرزندش اسماعيل(ع) براي خداوند به ميان آمده است. اين اولين و آخرين گزارشي است که در قرآن از قرباني کردن انسان گفته شده است. به نظر مي رسد که حضرت ابراهيم(ع) نيز در ميان پيامبران اولين کسي باشد که به اين کار اقدام کرده باشد و حضرت اسماعيل(ع) نيز نخستين ذبيح الله باشد؛ زيرا پيش از آن هيچ يک از پيامبران از سوي خداوند ماموريت نيافته بودند تا به عنوان يک آيين مذهبي توحيدي و الهي فرزند خويش را قرباني کنند.
به نظر مي رسد که آيين قرباني کردن فرزند و يا انسان در اين دوره و پيش از آن در ميان ديگر اقوام رسم بوده است که با واکنش حضرت ابراهيم(ع) و يا حتي اسماعيل(ع) که خود قرباني مي باشد مواجه نمي شود و حتي حضرت اسماعيل(ع) پذيرش کامل خود را از فرمان خداوندي ابراز مي کند.
آن چه در اين آيات و آيات ديگر قرآن به دست مي آيد، اين معناست که خداوند با برنامه اي کامل و عيني مي کوشد تا قرباني کردن انسان را به طور ريشه اي حل کند و تغيير دهد. از اين رو در ادامه گزارش قرآن آمده است که آن حضرت(ع) پس از بستن قرباني و کشيدن کارد بر گلوي فرزند، ماموريت مي يابد که قوچي بزرگ را جايگزين سازد و آن را به عنوان فدا و جايگزين قرار دهد. اين گونه است که حکم قرباني کردن انسان، به شکل نمادين نقد و تحليل مي شود و جايگزين مناسبي براي آن قرار داده مي شود. (صافات آيات ۱۰۲ تا ۱۰۷)
● جايگزين هاي واقعي
از نظر خداوند، قرباني انسان به شکل آييني امري نادرست و باطل است؛ زيرا هدف از قرباني به معناي تقرب جويي به خداوند است و اصولا قرباني کردن انساني ديگر، هرگز نمي تواند هدف آفرينش انسان را برآورده سازد؛ زيرا هدف و فلسفه آفرينش انسان، دست يابي انسان به مقام خلافت الهي از طريق تقرب جويي و متاله شدن با انجام عبادتهاي واقعي يعني اطاعت از همه آموزه هاي وحياني و عقلاني و مخالفت با هواهاي نفساني و وسوسه هاي ابليسي است. اين در حالي است که قرباني کردن انساني ديگر، خود مانع از تقرب جويي و رشد انسان قرباني شونده مي شود که خود مخالف هدف آفرينش و فلسفه آن است.
از سويي ديگر، قرباني کردن انسان ديگر، عامل هيچ رشد و بالندگي در انسان قرباني کننده نمي شود؛ زيرا هدف از قرباني تقرب به خداوند با بهره گيري از تقواست. از اين رو در همه آيات مربوط يا مرتبط با قرباني، سخن از تقوا و پذيرش قرباني به علت آن مي باشد؛ چنان که در آيه ۲۷ سوره مائده به صراحت آمده است: «خداوند تنها از متقين قرباني را مي پذيرد.» در آيه ۳۷ سوره حج آمده است: «گوشت و خون آنها قربانيها هرگز به خدا نمي رسد وليکن پرهيزگاري شما به او مي رسد. بدين گونه آنها چهارپايان را براي شما رام کرد تا خداي را به پاس آنکه شما را راه نمود به بزرگي ياد کنيد و نيکوکاران را مژده ده.»
بنابراين هدف از قرباني کردن تنها دست يابي به قرب و تقرب الهي است. بر اين اساس مي بايست ابزارها و وسايل مناسب آن را جست. از اين رو خداوند فرمان مي دهد که: «اي کساني که ايمان آورده ايد، از خدا بترسيد و به او تقرب جوييد و در راهش جهاد کنيد، باشد که رستگار گرديد» (مائده آيه ۳۵)
راه هاي تقرب جويي
دو راه اساسي براي تقرب جويي به خداوند وجود دارد که راه نخست از طريق تقوا و تزکيه به دست مي آيد. به اين معنا که انسان مي بايست خود را از همه پلشتي هاي اعتقادي و عملي دور نگه دارد و در سپري از تقوا خود را محافظت نمايد و سپس با تزکيه و خودسازي، هواهاي نفس را مطيع عقل و وحي نمايد و اجازه ندهد تا وسوسه هاي ابليسي و خواسته هاي نفساني وي را مطيع خود سازد. لذا آن چه مهم و اساسي در هر عمل تقرب جويي است، تقوا و تزکيه است. بر اين اساس درباره قرباني هاي چارپايي که حاجيان به درگاه خداوند هديه مي کنند اين معنا مورد توجه و تأکيد قرار گرفته است که هرگز گوشت و خون آن ها به خداوند نمي رسد و آن چه به خدا مي رسد و موجب تقرب جويي بشر مي شود، همان تقوايي است که از اين طريق به دست مي آورند. (حج آيه ۳۷)
راه ديگري که مي توان با آن به تقرب خدا دست يافت، جهاد و جانفشاني است؛ زيرا انساني که به جهاد مي رود هر آن ممکن است شهيد شود و جان و خونش در راه خداوند بر زمين ريزد. چنين شخصيتي در حقيقت خود را قرباني کرده است.
اگر انسان واقعاً مي خواهد قرباني کند نخست بايد هواهاي نفس خويش را بکشد و با تزکيه و خودسازي پا بر هواها و خواسته هاي نفساني گذارد. کسي که نمي تواند از خواسته هاي نفساني بگذرد چگونه مي تواند مدعي تقرب و متاله و خدايي شدن گردد؟
اگر کسي از خود گذشت و هواهاي نفساني را با تزکيه و تقوا و خودسازي در زير اطاعت عقل و وحي درآورد، آن گاه مي تواند در جهاد اصغري نيز جانفشاني کند و از جان بگذرد. بي گمان جانفشاني و شهادت راهي به سوي ذبيح الله شدن است.
● امام حسين(ع)، ذبيح الله
امام حسين(ع) کسي است که جانش را در طبق اخلاص نهاد و خود را به قربانگاه و مسلخ عشق الهي برد. او به جاي آن که ديگران را قرباني نمايد، خود را قرباني کرد. البته در اين راه فرزندان و کودکان و دوستان و ياران باوفاي وي نيز قرباني شدند ولي آن حضرت(ع) به جاي آن که در مسلخ مني بر آيين ابراهيمي گوسفندي را قرباني کند، خود را به مسلخ طف و کربلا رسانيد و خود را قرباني راه خدا و آيين ابراهيمي توحيد و ولايت کرد.
هر انساني نسبت به فرزند خويش ولايت دارد، چنان که بر جان خويش ولايت دارد. ولايت چون از محبت است همواره بر مدار هدايت و کمال مي باشد. ولي الله واقعي کسي است که جانش را در راه فرزند و امت فدا کند و اين گونه محبت خويش را نشان دهد. او با آن که فرمانروا و حاکم فرزند و امت است، ولي به ولايت حبي و اطاعتي مي کوشد تا ايشان را حفظ کند و به کمال رساند. لذا خود را فداي فرزند و امت مي کند. اما آن کسي که فرزند و امت را فداي خود مي کند تا خود تقرب جويد از ولايت بهره اي نبرده است؛ از اين رو فرمان جهاد به معناي فرمان قرباني کردن همه خواسته ها و عشق ها از جمله عشق به خود و جان است.
حضرت اسماعيل(ع) اين گونه است که ذبيح الله مي شود؛ زيرا جانش را در طبق اخلاص نهاد و تقديم خداوند کرد و خداوند نيز فديه او را به ذبح عظيم جايگزين ساخت. از اين رو وي را به صادق الوعد مي ستايد. صادق الوعد کسي است که به وعده خود وفا کند و آن را تصديق نمايد. آن حضرت(ع) نيز چون به پدر وعده مي دهد که در برابر تيغ آرام گيرد اين گونه صادق الوعد شد.
از مؤمنان کساني هستند که جان بر کف نهاده و به جهاد اکبر و اصغر مي روند و بر وعده و پيماني که با خداي خويش بسته اند وفادارند. از اين دسته مي توان به امام حسين(ع) و يارانش اشاره کرد؛ زيرا آن حضرت(ع) هنگامي که خبر شهادت مسلم بن عقيل(ع) در کوفه را شنيد، اين آيه را خواند: «از مؤمنان مرداني هستند که به پيماني که با خدا بسته بودند وفا کردند، بعضي بر سر پيمان خويش جان باختند و بعضي چشم به راهند و هيچ پيمان خود دگرگون نکرده اند.»
آن حضرت(ع) خود را جزو منتظراني مي شمارد که در انتظار شهادت و جانفشاني هستند و خود را ذبيح الله و قرباني فرمان هاي الهي مي داند، چنان که مسلم و ديگر شهيدان را کساني مي داند که در اين راه خود را قرباني کرده و به رستگاري رسيده اند.
آن حضرت(ع) اين گونه مي کوشد تا مسير درست قرباني را نشان دهد و بيان دارد که قرباني کردن تنها کشتن چارپايي در مسلخ مني نيست بلکه مي بايست انسان در مسلح عشق، هواهاي نفساني خويش را به قربانگاه برد و آن گاه به تيغ جهاد در راه خدا، شربت شهادت بنوشد و خود را قرباني آرمان هاي الهي کند؛ زيرا آن چه موجب تقرب است و به خداوند مي رسد همان اعتقادات و نيات پاک و رفتارهاي صالح و نيکي است که در جهاداکبر نفس و جهاد اصغر ميدان رزم بروز و ظهور مي يابد.

● سابقه فنچهاي راه راه فنچ راه راه با نام علمي poephila يکي از پرندگان کوچک با طول متوسط ۹ سانتيمتر بومي چمنزارهاي استراليا مي باشد. با توجه به اينکه ...

●سابقه فنچهاي راه راه فنچ راه راه با نام علمي poephila يكي از پرندگان كوچك با طول متوسط ۹ سانتيمتر بومي چمنزارهاي استراليا مي باشد. با توجه به اينكه ك ...

نارسايي يک عدسي در رساندن پرتوهاي محوري از يک نقطه شي به نقطه متناظرش در فضاي تصوير ابيراهي کروي ناميده مي‌شود. هنگام شکست نور در سطح کروي پخشيدگي يا ...

کهکشان آندرومدا يکي از نزديکترين کهکشان ها به کهکشان راه شيري است. اين کهکشان همچنين تنها کهکشاني است که با چشم غير مسلح در نيمکره شمالي زمين ديده مي ...

● نگاهي اجمالي هرگاه از يک سيم پيچ که داراي هسته آهني است، جريان الکتريکي عبور کند، هسته سيم پيچ آهنربا مي شود. از اين خاصيت براي قطع و وصل مدارها است ...

● نگاهي اجمالي هرگاه از يک سيم پيچ که داراي هسته آهني است، جريان الکتريکي عبور کند، هسته سيم پيچ آهنربا مي‌شود. از اين خاصيت براي قطع و وصل مدارها است ...

خرافه چيست؟ منظور ما از خرافه هر حرف، کار، سنت و رسمي است که دليل عقلي و يا نقلي معتبر نداشته باشد. به عبارت ديگر خرافه گفتار رفتار و انديشه ايست که د ...

يكي از مهم ترين مسائل انسان شناسي اين است كه آيا گرايش ها و بينش هاي انسان محصول تعاملات او با خارج است يا ريشه آن گرايش ها و بينش ها در خمير مايه آدم ...

دانلود نسخه PDF - راه هاي تقرب جويي