up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله رازي PDF
QR code - رازي

رازي

شيميدانهاي نامي جهان اسلام

آغاز کيمياگري اسلامي با اسامي مرداني همراه است که احتمالا خود کيمياگر نبودهاند، اما با گذشت زمان و فرارسيدن قرن دهم ميلادي ، کيمياگران شهيري از ميان آنان برخاستند که علاوه بر تفکراتشان ، نوشتارهاي کاملا جديد و نويني خلق کردند.
● امام جعفر صادق عليه السلام (۱۴۸ ۸۲ ه . ق. ۷۷۰ ۷۰۵ م.)
محضر پر فيض حضرت امام صادق (ع) ، مجمع جويندگان علوم بود. با دانش پژوهي که به محفل آن حضرت راه مييافت از خرمن لايزال دانش او بهره مند ميشد. در علم کيميا ايشان نخستين کسي بودند که عقيده به عناصر چهارگانه (عناصر اربعه) آب ، آتش ، خاک و باد را متزلزل کردند. از فرمودههاي ايشان است که : «من تعجب ميکنم مردي چون ارسطو چگونه متوجه نشده بود که خاک يک عنصر نيست. بلکه عنصرهاي متعددي در آن وجود دارد.» ايشان هزار سال پيش از پرسينلي ، لاووازيه و … دريافته بود که در آب چيزي هست که ميسوزد (که امروزه آن را هيدروژن مينامند).
از امام صادق (ع) ، رسالهاي در علم کيميا تحت عنوان «رسالة في علم الصناعة و الحجر المکرم» باقيمانده که دکتر «روسکا» آن را به زبان آلماني ترجمه و در سال ۱۹۲۴ آن را تحت عنوان «جعفر صادق امام شيعيان ، کيمياگر عربي» در «هايدبرگ» به چاپ رسانده است. به عنوان مثال و براي آشنايي با نظرات حضرت صادق (ع) در شيمي ، خلاصهاي از بررسي دکتر «محمد يحيي هاشمي» را در ذيل درج ميکنيم:
از شرحي که امام صادق (ع) براي اکسيد ميدهد، چنين معلوم ميشود که اکسيد جسمي بوده که از آن براي رفع ناخالصي در فلزات استفاده شده است. ايشان تهيه اکسيد اصغر (اکسيد زرد) را از خود و آهن و خاکستر به کمک حرارت و با وسايل آزمايشگاهي آن دوره ، مفصلا شرح داده و نتيجه عمل را که جسمي زرد رنگ است، اکسيد زرد نام نهادهاند. اين شرح کاملا با فروسيانيد پتاسيم که جسمي است زرد رنگ به فرمول Fe(CN)۶] K۴] منطبق است و … . نتيجه عمل بعد از طي مراحلي ايجاد و تهيه طلاي خالص است. امروزه نيز از همين خاصيت سيانور مضاعف طلا و پتاس براي آبکاري با طلا استفاده ميشود.
● جابر بن حيان (۲۰۰ ۱۰۷ ه . ق ۸۱۵ ۷۲۵ ميلادي)
جابربين حيان معروف به صوفي يا کوفي ، کيمياگر ايراني بوده و در قرن نهم ميلادي ميزيسته و بنا به نظريه اکثريت قريب به اتفاق کيمياگران اسلامي ، وي سرآمد کيمياگران اسلامي قلمداد ميشود. شهرت جابر نه تنها به جهان اسلام محدود نميشود و غربيها او را تحت عنوان «گبر» ميشناسند.ابن خلدون درباره جابر گفته است:
جابربن حيان پيشواي تدوين کنندگان فن کيمياگري است.
جابربن حيان ، کتابي مشتمل بر هزار برگ و متضمن ۵۰۰ رساله ، تاليف کرده است. «برتلو» شيميدان فرانسوي که به «پدر شيمي سنتز» مشهور است، سخت تحت تاثير جابر واقع شده و ميگويد: «جابر در علم شيمي همان مقام و پايه را داشت که ارسطو در منطق .» جورج سارتون ميگويد: «جابر را بايد بزرگترين دانشمند در صحنه علوم در قرون وسطي دانست.» اريک جان هوليمارد ، خاورشناس انگليسي که تخصص وافري در پژوهشهاي تاريخي درباره جابر دارد، چنين مينويسد:
جابر شاگرد و دوست امام صادق (ع) بود و امام را شخصي والا و مهربان يافت؛ بطوري که نميتوانست از او جدا ولي بي نياز بماند. جابر ميکوشيد تا با راهنمايي استادش ، علم شيمي را از بند افسانههاي کهن مکاتب اسکندريه برهاند و در اين کار تا اندازهاي به هدف خود رسيد. برخي از کتابهايي که جابر در زمينه شيمي نوشته عبارتند از : الزيبق ، کتاب نارالحجر ، خواص اکسيرالذهب ، الخواص ، الرياض و … .
وي به آزمايش بسيار علاقمند بود. از اين رو ، مي توان گفت نخستين دانشمند اسلامي است که علم شيمي را بر پايه آزمايش بنا نهاد. جابر نخستين کسي است که اسيد سولفوريک يا گوگرد را از تکليس زاج سبز و حل گازهاي حاصل در آب بدست آورد و آن را زينت الزاح ناميد. جابر اسيد نيتريک يا جوهر شوره را نيز نخستين بار از تقطير آميزهاي از زاج سبز ، نيترات پتاسيم و زاج سفيد بدست آورد.
رازي ، ابوبکر محمد بن زکريا (۳۱۳ ۲۵۱ ه . ق ۹۲۳ ۸۶۵ م.)
زکرياي رازي به عنوان يکي از بزرگترين حکيمان مسلمان شناخته شده و غربيها او را به نام «رازس» ميشناسند. رازي در علم کيميا ، روش علمي محض را انتخاب کرده و بر خلاف روشهاي تمثيلي و متافيزيک ، به روشهاي علمي ارزش زيادي قائل شده. رازي موسس علم شيمي جديد و نخستين کسي است که «زيست شيمي» را پايهگذاري نموده است. دکتر «روسکا» شيميدان آلماني گفته است: «رازي براي اولين بار مکتب جديدي در علم کيميا بوجود آورده است که آن را مکتب علم شيمي تجربي و علمي مي توان ناميد.
مطلبي که قابل انکار نيست اينست که زکرياي رازي پدر علم شيمي بوده است.» کتابهاي او در زمينه کيميا در واقع اولين کتابهاي شيمي است. مهمترين اثر رازي در زمينه کيميا کتاب «سرالاسرار» است. ظاهرا رازي ۲۴ کتاب يا رساله در علم کيميا نوشته که متاسفانه فقط معدودي از آنها بدست آمده و در کتابخانههاي مشهور دنيا نگهداري ميشود. وي نخستين بار از تقطير شراب در قرع و انبيق مادهاي بدست آورد که آن را الکحل ناميد که بعدها به هر نوع ماده پودري شکل حتي به جوهر هم داده شد، از اين رو آن جوهر را جوهر شراب نيز ناميدند. گفته ميشود که رازي کربنات آمونيوم را از نشادر و همچنين کربنات سديم را تهيه کرده است.
● ابن سينا ، حسين (۴۲۸ ۳۷۰ ه . ق ۱۰۳۶ ۹۸۰ م.)
ابن سينا ملقب به شيخ الرئيس ، بزرگترين فيلسوف و دانشمند اسلامي و چهرهاي بسيار موثر در ميدان علوم و فنون است. غربيها وي را به نام «اوسينيا» ميشناسند. ابن سينا ، رنجي براي کيمياگري و ساختن طلا نکشيد؛ زيرا او به استحاله باور نداشت و صريحا تبديل فلزات به يکديگر را ناممکن و غير عملي ميدانست.
ابو علي سينا از ادويه منفرد ، ۷۸۵ قلم دارو را به ترتيب حروف ابجد نام برده و به ذکر ماهيت آنها پرداخته و خواص تاثير آن داروها را شرح داد. وي ضمن توصيف اين مواد ، آگاهيهاي جالبي در زمينه «شيمي کاني» به خوانندگان ميدهد و ميگويد از ترکيب گوگرد و جيوه مي توان شنگرف تهيه کرد. وي نخستين کسي است که خواص شيميايي الکل و اسيد سولفوريک را از نظر دارويي شرح داد.
● بيروني ، ابوريحان محمد (۴۴۲ ۳۶۲ ه . ق ۱۰۵۰ ۹۷۲ م.)
کاني شناس و دارو شناس جهان اسلام و يکي از بزرگترين دانشمندان اسلام است که با رياضيات ، نجوم ، فيزيک ، کاني شناسي ، دارو سازي و اغلب زبانهاي زنده زمان خود آشنايي داشته است. يکي از آثار مهم بيروني در شيمي کتاب الجواهر وي است که در بخشي از آن ، نتايج تجربي مربوطه به تعيين جرم حجمي امروزي آنها تفاوت خيلي کم دارد و يکي از کاربردهاي مهم وي به شمار ميرود که در علوم تجربي ، انقلابي بزرگ به وجود آورد. براي تعيين جرم اجسام ، ترازويي ابداع کرد.
بيروني همچنين در کتاب الجماهير (در شناسايي جوهرها) به معرفي مواد کاني به ويژه جواهرات گوناگون پرداخت. بيروني ، چگالي سنج را براي تعيين جرم حجمي کانيها به ويژه جوهرها و فلزها نوآوري کرد که در آزمايشگاه امروزي کاربرد دارد.

رازيانه گياهي است معطر ، علفي و دوساله که ارتفاع آن تا 2 متر مي رسد ساقه آن داراي شيارهاي هم دريف و موازي مي باشد برگهاي آن نازک و نخي مانند شود است . ...

از حسن تصادف ايام است که بلافاصله پس از زادروز حکيم ابوعلي سينا که در اول شهريور به روز پزشک نامگذاري شده است، زادروز حکيم زکرياي رازي در پنجم ش ...

ترازيابي دقيق | Precise Leveling ترازيابي دقيق ترازيابي دقيق با استفاده از دوربين هاي ترازياب ويژه از جمله متداول ترين روشها دراجراي طرحهاي عمراني و ت ...

● ديد کلي هيدرازين به فرمول N۲H۴ ، در صنعت کاربرد فراواني دارد. اما همانند هر ماده شيميايي ديگري ، کار با آن مستلزم رعايت اصول ايمني و آزمايشگاهي است. ...

اگر سري به سوپرمارکت ها بزنيد حتما در قفسه مربوط به چاي، انواع خشک، تي بگ و حتي ساير دمنوش ها را خواهيد ديد. امروزه توليد چاي کيسه اي و انواع گياهان م ...

آغاز كيمياگري اسلامي با اسامي مرداني همراه است كه احتمالا خود كيمياگر نبوده‌اند، اما با گذشت زمان و فرارسيدن قرن دهم ميلادي ، كيمياگران شهيري از ميان ...

آغاز كيمياگري اسلامي با اسامي مرداني همراه است كه احتمالا خود كيمياگر نبوده‌اند، اما با گذشت زمان و فرارسيدن قرن دهم ميلادي ، كيمياگران شهيري از ميان ...

بازار وکيل شهر شيراز يکي از مشهورترين بازارهاي سنتي و تاريخي ايران است. اين بازار که به فرمان کريم خان زند (۱۱۷۲ - ۱۱۹۳ ه.ق) ساخته شده، اکنون در مرکز ...

دانلود نسخه PDF - رازي