up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله راديو نجوم PDF
QR code - راديو نجوم

راديو نجوم

کارل جانسکي (Karl Jansky) ، مهندس جواني که در آزمايشگاههاي تلفن بل (Alexander Graham Bell Phon) کار مي کرد، مشغول مطالعه صداهاي تيز و مزاحمي بود که هميشه همراه گيرنده هاي راديويي است. وي به صداي بسيار ضعيف و بسيار پيوسته اي برخورد کرد که نمي توانست از هيچ يک از منابع معمولي سرچشمه گرفته باشد. جانسکي سرانجام نظر داد که اين صدا ناشي از موج راديويي است که از فضاي خارج مي رسند.
در ابتدا به نظر مي رسيد که علامتهاي راديويي که از فضا در جهت خورشيد مي رسند، قويترند. اما روز به روز جهت قويترين علامتها به کندي تغيير مکان مي داد و از خورشيد دور مي شد و دايره اي را در آسمان مي پيمود. جانسکي تا سال ۱۹۳۳ نظر داد که موج راديويي از راه شيري ، و به خصوص از جهت صورت فلکي قوس ، به طرف کهکشان مي آيند. به اين ترتيب راديو نجوم يا راديو آستدونومي پا به عرصه وجود گذاشت.
● دلايل بي رغبتي به راديو نجوم
اختر شناسان بلافاصله بعد از پيدايش راديو نجوم ، به اين علم گرايش پيدا نکردند، زيرا موانع جدي بر سر راه وجود داشت. تصويرهايي که به دست مي آمد واضح نبود، بلکه فقط تصويرهايي تکان خورده بر روي نقشه اي بود که به آساني قابل توجيه نبود. مهمتر از همه آنکه موج راديويي بسيار بلندتر از آن هستند که از منبعي به کوچکي يک ستاره صادر شوند. علامتهاي راديويي که از فضا مي رسيدند، طول موجهايي صدها مرتبه بلکه ميليونها مرتبه بلندتر از طول موج نور داشتند ، و هيچ گيرنده معمولي راديو نمي توانست چيزي بيشتر از يک تصوير کلي درباره جهتي که اين فيزيک امواج از آن مي آيند به دست دهد. اين مشکلات اهميت کشف جديد را پنهان کرد.
● ستارگان راديويي
جواني به نام گروت ربر (Grote Rober) که درباره راديو به طور ذوقي مطالعه مي کرد، تنها به دليل کنجکاوي به اين کار ادامه داد. او در سال ۱۹۳۷ با صرف وقت و پول در حياط خانه خود تلسکوپ راديويي کوچکي برپا کرد که داراي يک صفحه شلجمي به قطر تقريبي ۹ متر بود و موج راديويي را دريافت و متمرکز مي ساخت. ربر ، در آغاز سال ۱۹۳۸ ، به جز منبعي که در صورت فلکي قوس بود، چند منبع ديگر موج راديويي پيدا کرد. مثلا يکي از آنها در صورت فلکي دجاجه و ديگري در صورت فلکي ذات الکرسي بود. چنين منابع تابشي را ، چه منبع آنها ستارگان بودند و چه نبودند نخستين بار ستارگان راديويي (radio star) ناميدند، اما اکنون بيشتر منابع راديويي (radio source) ناميده مي شوند.
● سير تحولي و رشد
در جنگ جهاني دوم ، هنگامي که دانشمندان انگليسي به تکميل رادار پرداخته بودند، کشف کردند که خورشيد با فرستادن علامتهاي راديويي در ناحيه فيزيک امواج کوتاه به مزاحمت پرداخته است. اين مزاحمت توجه آنها را به راديو نجوم جلب کرد. پس از پايان جنگ ، دانشمندان انگليسي ارتباط راديويي خود را با خورشيد دنبال کردند. در سال ۱۹۵۰ متوجه شدند که بسياري از علامتهاي راديويي خورشيد وابسته به لکه هاي خورشيدي است. شايان ذکر است که جانسکي آزمايشهاي خود را در زماني انجام داده بود که لکه هاي خورشيدي به حداقل رسيده بود.
انگليسي ها به منظور دقت دريافت و هدف قرار دادن ستارگان راديويي به آماده کردن ساختمان آنتنهايي بزرگ پرداختند و گيرنده هاي بسيار در جاهاي مختلف نصب کردند. در سال ۱۶۴۷ ، جان بولتون (John.C.Bolton) اختر شناس استراليايي ، سومين منبع قوي آسمان را تعقيب کرد و ثابت نمود که نمي تواند چيزي جز سحابي سرطان باشد.
از ميان بيشتر از ۲۰۰۰ منبع راديويي که به طور پراکنده در آسمان تشخيص داده شده اند ، اين نخستين منبعي بود که به يک جسم واقعا مرئي متعلق بود. بيشتر به نظر مي رسيد که منبع اين تابش ابري از گازهاي در حال انبساط باشد که در سحابي وجود دارد.
اين نظر به مويد شاهد ديگري است که سرچشمه راديويي کيهاني از گازهاي متلاطم است. گازهاي متلاطم جو خارجي خورشيد سرچشمه موج راديويي است. به همين دليل آنچه خورشيد راديويي (radio sun) ناميده مي شود، به مراتب بزرگتر از خورشيد مرئي است. از اين گذشته معلوم شده است که مشتري و زحل و زهره ، که هر يک شامل جو متلاطمي هستند، موج راديويي منتشر مي کنند. اما تابش مربوط به مشتري ، که نخستين بار در سال ۱۹۵۵ بر اساس گزارشهاي سال ۱۹۵۰ آشکار شد، به نظر مي رسد که گاهي به ناحيه مخصوصي وابسته است که حرکت آن به قدري منظم است که به کمک آن مي توان زمان حرکت دوراني مشتري را تا يک صدم ثانيه تعيين کرد.
● واحد جانسکي
جانسکي ، پايه گذار راديو آسترونومي يا راديو نجوم ، در سال ۱۹۵۰ در سن چهل سالگي از دنيا رفت، بي آنکه در زنده بودنش از او قدرداني شود. مرگش در زماني رخ داد که آسترونومي گام او خود را در راه پيشرفت برداشته بود. پس از مرگ او تصميم گرفتند که شدت تابشهاي راديويي را بر حسب واحدي به نام جانسکي اندازه گيري مي کنند.
● منابع راديو نجوم
راديو آسترونومي تا اعماق فضا را وارسي کرد. در ميان کهکشان ما منبعي قوي وجود دارد، (قويترين منبع در خارج از منظومه شمسي) که آن را ذات الکرسي راديويي مي گويند، چون در صورت فلکي ذات الکرسي قرار دارد. والتر باده و رودولف مينکوفسکي ، (Radolph Minkowski) ، تلسکوپ ۲۰۰ اينچي را به طرف لکه اي چرخاندند که اين منبع بوسيله تلسکوپهاي انگليسي به دقت هدف قرار گرفته بود و در آنجا آثاري از گازهاي متلاطم پيدا کردند.
کشف منبعي دورتر در سال ۱۹۵۱ صورت گرفت. دومين منبع قوي راديويي در صورت فلکي دجاجه است. ربر نخستين کسي بود که در سال ۱۹۴۴ گزارشي درباره اين منبع تهيه کرد. وقتي که بعدها تلسکوپهاي راديويي مکان اين ستاره را جستجو کردند، آشکار شد که اين منبع راديويي در خارج از کهکشان ماست، و اين نخستين منبعي بود که در خارج از راه شيري هدف تلسکوپهاي راديويي قرار گرفت.
در سال ۱۹۵۱ ، باده که با تلسکوپ ۲۰۰ اينچي خود بخش معيني از آسمان را بررسي مي کرده در مرکز ميدان تلسکوپ يک لنگه کهکشان پيدا کرد. اين کهکشان دو مرکز داشت و به نظر مي رسيد که در جهت نادرستي پيچ خورده است. به نظر باده چنين آمد که اين گفته کهکشان پيچ خورده دو مرکزي تنها يک کهکشان نيست، بلکه دو کهکشان است که از يک طرف به يکديگر متصل شده اند و شکلي شبيه يک جفت منبع شکسته شده را به خود گرفته اند. به عقيده باده اين دو کهکشان با يکديگر تصادف کرده اند، و اين امکاني بود که وي قبلا با اخترشناسان ديگر درباره وقوع آن بحث کرده بود.
● تصادف کهکشاني
يک سال گذشت تا موضوع کهکشان دو مرکزي سر و صورتي به خود گرفت. طيف سنج جذبي خطوطي را نشان داد که مي توانست با فرض تصادف دو کهکشان گاز و غبار توضيح داده شود. اکنون تصادف دو کهکشان به عنوان يک واقعيت شناخته شده است. از اين گذشته ، به نظر مي رسد که تصادفهاي کهکشاني امري نسبتا عادي است. به خصوص در خوشه هاي متراکمي که فاصله کهکشانها ممکن است چندان از قطر کهکشانها بزرگتر نباشد.
وقتي که دو کهکشان با يکديگر تصادف مي کنند، لزومي ندارد که ستارگان آنها با يکديگر مواجه شوند، زيرا ستارگان آنقدر از يکديگر فاصله دارند که ممکن است يک کهکشان از ميان کهکشاني ديگر بگذرد، بدون آنکه ستارگان حتي به يکديگر نزديکتر شوند. اما ابرهاي گاز و غبار به شدت متلاطم مي شوند و در نتيجه تابش راديويي بسيار قوي توليد مي کنند. کهکشانهايي که در صورت فلکي دجاجه با يکديگر تصادف کرده اند ۲۰۰ ميليون سال نوري از ما فاصله دارند. با اين همه علامتهاي راديويي که از آنها به ما مي رسد قويتر از علامتهايي است که از سحابي سرطان ، که فقط ۳۵۰۰ سال نوري از ما فاصله دارد، به ما مي رسد.
● نابودي مفهوم تصادفهاي کهکشاني
در واقع ، اساس مفهوم تصادفهاي کهکشاني اندکي تزلزل وجود داشت. در سال ۱۹۵۵ ، ويکتور آماز اسپويچ آمار تسوميان اختر شناس روسي ، بطور تئوري دلايلي را ارائه کرد که بر طبق آن به جاي تصادف هاي کهکشاني ، انفجارهاي کهکشاني راديويي را پذيرفته بود. در اوايل دهه ۱۹۶۰ ، فرد هويل ، بر مبناي چنين عقيده اي نظر داد که کهکشانهاي راديويي ، ممکن است تحت تسلط يک سلسله از ابر نواختران باشند.
در مرکز پرجمعيت يک هسته کهکشاني ممکن است ابر نواختري منفجر شود و ستاره نزديک خود را آن قدر گرم کند که در آن نيز يک انفجار ابر نواختري روي دهد. انفجار دوم به انفجار سوم و آن نيز به انفجار چهارم منجر مي شود، و اين انفجارها همين طور ادامه پيدا مي کنند. به بيان ديگر ، تمامي مرکز کهکشان به حال انفجار در مي آيد.
امکان وقوع چنين رويدادي با کشفي که در سال ۱۹۶۸ صورت گرفت تقويت شد. در آن سال کشف شد که کهکشان M۸۲ در صورت فلکي دب اکبر (منبع راديويي قويي که در حدود ۱۰ ميليون سال نوري از ما فاصله دارد) ، از نوع کهکشان انفجاري (exploding galoxy) است.
● سخن آخر
بررسي M۸۲ با تلسکوپ ۲۰۰۰ اينچي ، با استفاده از نوري با طول موج مخصوص ، نشان داد که از مرکز اين کهکشان موادي فوران کرده و تا فاصله ۱۰۰۰ سال نوري از آن دور شده اند. از روي مقدار ماده منفجر شده اي که به طرف خارج کهکشان مي رود و از روي فاصله اي که طي کرده است، و سرعت پيمايش اين فاصله ، به نظر مي رسد که احتمالا نور حاصل از انفجار تقريبا ۵ ميليون ستاره ، که در هسته کهکشان منفجر شده اند، تقريبا همزمان با هم ، در ۵ ۱ ميليون سال پيش به ما رسيده باشد.

ما بر روي يک جسم کروي بزرگ زندگي مي کنيم که نامش را زمين نهاده ايم. وقتي که از اين جسم به بالا نگاه مي کنيم آسمان را مي بينيم که مثل يک کره مدور اطراف ...

فيزيك پزشكي به معني كاربرد فيزيك در حرفه پزشكي است، مانند راديوگرافي ، سونوگرافي ، بينايي‌سنجي و غيره. چون بيوفيزيك به معني فيزيك حيات است، فيزيك پزشك ...

مقدمه ابزار و فنون کار ستاره شناسان امروز با دهه 1950 بسيار متفاوت است. مثلا شکل تلسکوپ به شدت تغيير کرده ، علاوه بر زمين ، اکنون در مدار زمين و يا در ...

1) تفسير آيات: «انّا زَيَّنا السَّماء الدُّنياء بِزينه الکَواکِب[i]» ما آسمان پائين را با ستارگان تزئين کرديم. در اين آيه مي گويد «آسمان پائين را با ک ...

راديولوژي پزشکي بر حسب اين که از چه عاملي در آن استفاده مي‌شود به دو رشته تخصصي بزرگ تقسيم مي‌شود: يکي پزشکي هسته‌اي که اساس کار آنها روي مواد راديواک ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

سحابي تريفيه شبيه به يک دسته گل شقايق است. سحابي روزت ،بافت ظريف يک گل رز چيني را دارد اما به نظر من سحابي جوزا که کمي پايين تر از کمربند جوزا قرار دا ...

راديوتلسکوپها همانند دستگاه هاي راديويي معمولي که در تمام منازل يافت مي شود، کار مي کنند. اما ميان اين دو وسيله، دو تفاوت عمده وجود دارد. اول امواجي ک ...

دانلود نسخه PDF - راديو نجوم