up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله دگرگوني PDF
QR code - دگرگوني

دگرگوني

دگرگوني به مجموعه عواملي گفته مي‌شود که در اثر آن ، مشخصات سنگ‌ها تغيير مي‌کند و سنگ به نوع ديگري که سنگ دگرگوني نام دارد، تبديل مي‌شود. عوامل دگرگوني ممکن است باعث تغيير بافت و ساخت ، ترکيب شيميايي و ترکيب کاني شناسي سنگ‌ها بشود. اگر سنگ اوليه‌اي که تحت تاثير دگرگوني قرار مي‌گيرد رسوبي باشد، پيشوند پارا و در حالتي که سنگ اوليه آذرين باشد پيشوند ارتو در جلو اسم سنگ دگرگوني حاصله قرار مي‌گيرد.
مقدمه
بسياري از سنگهايي که امروز ، در سطح زمين ديده مي‌شوند، آثار و شواهدي بروز مي‌دهند که نشان مي‌دهد پس از نهشته‌ شدن به صورت سنگ رسوبي ، يا تبلور به صورت سنگ آذرين ، دچار تغييرات ديگري نيز شده‌اند. در نگاه اول برخي از اين سنگها شبيه به سنگهاي آذرين بلور شده بنظر مي‌‌رسند، اما دقت بيشتر نشان مي‌دهد که دانه‌هاي کاني سازنده آنها بطرز خاصي به صورت صفحه‌اي قرار گرفته‌اند. برخي ديگر از اين سنگها آثار خميدگي شديد از خود نشان مي‌دهند. تعدادي ديگر ممکن است داراي ترکيب شيميايي مشابه سنگ آهک باشند. اما بنظر مي‌رسد که دانه‌هاي کاني تشکيل‌ دهنده آنها بسيار بيشتر از دانه‌هاي سنگ آهک رشد کرده است. بالاخره در اين ميان سنگهايي هم يافت مي‌شود که با سنگهاي رسوبي و آذرين تفاوت دارند. تمام اين سنگها را سنگهاي دگرگوني مي‌نامند.
فرايند دگرگوني
برخي از سنگهاي رسوبي و آذرين به عنوان واکنش در مقابل تغييرات شديد محيط خود ، در حالت جامد تغيير کرده‌اند. اين تغييرات از طريق فرآيندي که دگرگوني ناميده مي‌شود، ممکن است باعث ايجاد تبديلاتي در درون سنگها شود. دگرگوني در درون پوسته زمين ، در زير ناحيه هوازدگي ، سيماني شدن و بالاتر از ناحيه ذوب مجدد به وقوع مي‌پيوندد. در اين محيط سنگها براي تطبيق با شرايطي که شرايط تشکيل‌ آنها متفاوت است، دچار تغييرات شيميايي و ساختاري مي‌شوند. از آنجايي که دگرگوني معمولا در درون پوسته زمين رخ مي‌دهد، مطالعه مستقيم آن به آساني مطالعه هوازدگي ، رسوبگذاري و فعاليت آذرين نبوده و با مشکلات بيشتري همراه است.
عوامل دگرگوني
دما
دما يکي از مهمترين عوامل دگرگوني است. دماي لازم جهت دگرگون شدن سنگ‌ها به يکي از روش‌هاي زير تامين مي‌شود.
* ازدياد دما در اثر شيب زمين گرمايي :
دماي زمين نسبت به عمق بر اساس شيب زمين گرمايي افزايش مي‌يابد. بطور متوسط در هر 30 متر عمق يک درجه به دماي زمين اضافه مي‌شود. در اين صورت در اعماق 10 تا 20 کيلومتري ، دما بين 35 تا 65 درجه سانتيگراد خواهد بود، که اين دما براي دگرگون کردن سنگ‌ها در بعضي موارد کافي است.
* ازدياد دما در اثر عوامل تکتونيکي :
تغيير شکل پوسته جامد زمين به هنگام تشکيل چين‌‌ها و گسل‌ها باعث بالا رفتن دما در محل مي‌شود. در مواردي که حرکات تکتونيکي به کندي انجام مي‌گيرد، گرماي حاصله فرصت تجمع ندارد و پراکنده مي‌شود. ولي اگر حرکات شديد باشد، گرما و در نتيجه دماي حاصله قابل توجه است.
* حرارت ناشي از توده‌هاي ماگمايي :
هنگامي که ماگما بطرف بالا حرکت مي‌کند، دماي ناشي از آن ، باعث دگرگون شدن سنگ‌هاي درونگير مي‌شود.
فشار
فشارهاي موثر در دگرگوني را به انواع زير تقسيم مي‌کنند.
* فشار ناشي از وزن طبقات :
اين فشار در اثر وزن طبقات رويي بوجود مي‌آيد و ميزان آن تقريبا 250 تا 300 کيلوگرم بر سانتيمتر مربع به ازاي هر کيلومتر عمق است. فشار ناشي از وزن طبقات تقريبا خواص فشار هيدرواستاتيک را داراست و به حالت ايزوتروپ بر سنگ‌ها وارد مي‌شود. بنابراين ، در اثر اين نوع فشار ، ساخت توجيه شده‌اي در سنگ‌ها بوجود نمي‌آيد. بطور کلي نتيجه اين فشار ، تشکيل کاني‌هايي است که وزن مخصوص بيشتري دارند.
* فشار جهت دار :
فشارهاي جهت دار ، ساختمان‌هاي زمين شناسي مختلفي را بوجود مي‌آورند. در چنين مواردي ، فشار وارد بر سنگ‌ها به حالت ايزوتروپ نيست. بلکه اثر آن ، در امتداد‌هاي خاصي شديدتر است. نتيجه تاثير چنين فشارهايي ، ايجاد کاني‌هايي است که در امتدادهاي خاص ، طويل يا متورق هستند.
* فشار جزيي آب :
در اثر فعل و انفعالات متعددي که ضمن دگرگوني انجام مي‌گيرد، غالبا مقداري (آب توليد مي‌شود که فشار مربوط به آن ، که به نام فشار جزيي آب خوانده مي‌شود، نقش مهمي در فعل و انفعالات دگرگوني به عهده دارد.
اهميت نسبي دما و فشار
ازدياد دما باعث تشکيل کاني‌هايي مي‌شود که آنتروپي بيشتري دارند. مثلا افزايش دما باعث بي آب شدن کاني‌ها مي‌شود. زيرا تبديل آب به بخار آب آنتروپي را افزايش مي‌دهد. در صورتي که ازدياد فشار ، باعث ايجاد کاني‌هايي مي‌شود که حجم کمتري دارند. به عبارت ديگر ، کاني‌هاي تشکيل دهنده سنگ‌هاي دگرگوني نسبت به سنگ اوليه ، وزن مخصوص بيشتري دارند. محصول دگرگوني يک سنگ واحد ، در شرايط فشار (عمق) و دماي مختلف ، سنگ‌هاي متفاوتي است. به عنوان مثال از دگرگوني شيل در شرايط دگرگوني مختلف سنگ‌هاي مختلفي مثل شيست آمفيبول دار ، شيست کلريتي ، گنيس و انواع هورنفلس‌ها حاصل مي‌شود.
انواع دگرگوني
انواع مختلفي از دگرگوني وجود دارد. دو نوع اصلي دگرگوني مجاورتي و دگرگوني ناحيه‌اي هستند. نوع سوم دگرگوني که دگرگوني کاتاکلاستيک نام دارد، در اثر فرسايش ناشي از گسلش و چين خوردگي شديد بوجود مي‌آيد. در اين حالت کاني‌ها و سنگها شکسته مي‌شوند و يا حتي به صورت پودر درمي‌آيند و نوعي برش گسلي درشت دانه و يا انواع دانه ريزتري موسوم به ميلونيت توليد مي‌کنند. اينگونه سنگها نشان دهند‌ه شدت فشار و دمايي است که با گسلش و چين خوردگي همراه مي‌باشند.
دگرگوني مجاورتي
هنگامي که ماگما در پوسته‌ زمين نفوذ مي‌کند، دگرساني سنگهاي اطراف را سبب مي‌شود. دگرسان شدن سنگها در سطح تماس يا نزديکي سطح تماسشان با توده ماگما را دگرگوني مجاورتي مي‌گويند. کاني‌هاي توليد شده در اثر اين فرايند را نيز کاني‌هاي دگرگوني مجاورتي مي‌نامند. دو نوع کاني دگرگوني مجاورتي تشخيص داده شده است، کاني‌هايي که در اثر گرم شدن سنگ مورد نفوذ قرار گرفته تشکيل مي‌شوند و کاني‌هايي که از واکنش محلولهاي گرمايي ، با سنگ مورد نفوذ قرار گرفته حاصل مي‌شوند. نوع دوم کاني‌ها در اعماق نسبتا کم تشکيل مي‌شوند. چرا که تنها در اواخر سرد شدن يک توده ماگمايي و در نزديکي سطح است که مقادير متنابهي محلول گرمايي آزاد مي‌شوند.
دگرگوني ناحيه‌اي
دگرگوني ناحيه‌اي در مناطقي گسترده و وسيع رخ مي‌دهد، و اغلب هزاران کيلومتر مربع سنگ با هزاران متر ضخامت را در بر مي‌گيرد. عقيده عمومي بر اين است که ارتباط مستقيمي بين دگرگوني ناحيه‌اي و ساخته شدن رشته کوهها وجود دارد . سنگهاي اين نوع دگرگوني در مناطقي که روزگاري ريشه کوهستانهاي قديمي را تشکيل مي‌دادند، و نيز در سپرهاي قاره‌اي دوران پرکامبرين يافت مي‌شوند. براي بيرون زده‌ شدن اين سنگهاي دگرگوني، مي‌بايد هزاران متر سنگ فرسوده و منتقل شوند.
مناطق دگرگوني
شدت دگرگوني ، نسبت به عمق ، فشار و دما تغيير مي‌کند. به عبارت ديگر در هر موقعيتي سنگ‌هاي خاصي توليد مي‌شود. پوسته زمين از نظر شدت دگرگوني معمولا به 3 منطقه تقسيم مي‌شود.
منطقه کم عمق
در اين منطقه ، دگرگوني خفيف است و شرايط آن با دماي متوسط ، فشار ليتوستاتيک (فشار ناشي از وزن سنگ‌ها) کم و فشار جهت دار يا فشار تکتونيکي معمولا زياد مشخص مي‌شود. در اين منطقه سنگ‌هايي نظير فيليت و شيست‌هاي کلريتي تشکيل مي‌شود. کاني‌هايي که در اين منطقه بوجود مي‌آيند نيز مشخص است و از جمله آنها مي‌توان سريسيت ، کلريت ، آنتيگوريت ، تالک و اکتيونيت ، اپيدوت ، آلبيت و ... را نام برد.
منطقه عمق متوسط
اين منطقه که در زير منطقه کم عمق قرار گرفته است با دما و فشار ليتوستاتيک زياد مشخص مي‌شود. گاهي نيز فشارهاي تکتونيکي مربوط به اين منطقه قابل توجه است. در اين منطقه معمولا سنگ‌هاي ميکا شيست ، گنيس ، کوارتزيت مرمر و آمفيبوليت تشکيل مي‌شود.
از جمله کاني‌هاي مربوط به اين منطقه مي‌توان بيوتيت ، مسکويت ، ديستن ، آنتوفيليت ، هورن بلند معمولي ، اپيدوت پلاژيوکلازهاي سديم دار و کلسيت را نام برد.
منطقه عميق
اين منطقه با دماي زياد و فشار ليتوستاتيک فوق‌العاده زياد مشخص مي‌شود. فشار جهت دار يا وجود ندارد و يا اينکه اثرش ناچيز است. در اين منطقه ، کاني‌ها و سنگ‌هايي که تحت شرايط فشار و دماي زياد پايدارند بوجود مي‌آيند. از آنجا که در اين منطقه فشار جهت دار قابل توجه نيست، لذا معمولا سنگ‌هاي حاصله بدون تورق هستند، که از جمله آنها مي‌توان بيوتيت و پيروکسن و گنايس ، اکلوژيت و آمفيبوليت را نام برد. کاني‌هاي مهمي که در اين منطقه توليد مي‌شوند شامل بيوتيت ، فلدسپاتهاي پتاسيم ، سيليمانيت ، آندالوزيت ، انستاتيت ، هيپرستن ، اليوين ، ديوپسيد و ... هستند.
رخساره‌هاي دگرگوني
رخساره‌هاي دگرگوني عبارت از مجموعه‌اي از کاني‌هاي دگرگوني هستند که در تحت شرايط فشار و دماي مشابهي توليد مي‌شوند. بدين ترتيب به کمک آنها مي‌توان به شرايط دگرگون شدن سنگ پي برد. بعضي از کاني‌ها فقط در يک رخساره معين ديده مي‌شوند. اين کاني‌ها که مشخصه نوع دگرگوني‌اند ، به نام کاني‌هاي راهنما معروفند، معمولا رخساره ناميده مي‌شوند. عده‌اي از کاني‌ها ممکن است در چند رخساره مختلف ديده شوند.

ديدکلي در سنگهاي دگرگوني تعداد زيادي کاني وجود دارد که تعدادي از آنها در سنگهاي آذرين و رسوبي هم به فراواني يافت مي‌شوند. ولي عده‌اي از آنها فقط در سن ...

«إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّي يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ؛ خدا اوضاع و احوال هيچ ملتي را دگرگون نمي‌گرداند، تا آن که اوضاع و احو ...

بسياري از سنگهايي که امروز ، در سطح زمين ديده مي‌شوند، آثار و شواهدي بروز مي‌دهند که نشان مي‌دهد پس از نهشته‌ شدن به صورت سنگ رسوبي ، يا تبلور به صورت ...

سنگهاي ثانويه هستند که از دگرگون شدن سنگهاي آذرين ، دگرگوني و رسوبي که قبلا وجود داشته اند تشکيل مي شود . عامل دگرگوني مي تواند فشار ، گرما ، اثر سيال ...

مقدمه در اين دگرگوني ، سنگهاي حاصل هورنفلس‌ها و در صورتي که ترکيب سنگ ميزبان مناسب باشد، شيستهاي لکه‌دار بوجود مي‌آيد. هورنفلس‌ها سنگهاي سخت ، دانه ري ...

دياژنز: سنگ زايي پس از انباشته شدن رسوب ها در محيط هاي رسوبي ممکن است فرايندهاي فيزيکي و شيميايي گوناگوني در آن ها رخ دهد که به سنگ شدن آن ها بينجامد. ...

اسكارن (Skarn) يك واژه سوئدي است كه معدنچيان سوئدي براي ناميدن مخلوطي از سيليكاتهاي كلسيم درشت بلور كه همراه كانه هاي آهن در معادن آهن اين كشور يافت م ...

● بررسي زمين شناسي ، پترو ژئوشيمي و ژئو كرونولوژي افيوليت هاي ناحيه خوي (ايران)» افيوليت هاي ناحيه خوي در منتهي اليه شمال غربي ايران ، در مجاورت مرز ا ...

دانلود نسخه PDF - دگرگوني