up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله دنباله دارها PDF
QR code - دنباله دارها

دنباله دارها

ستارگان دنباله دار بر خلا ف اسم شان به هيچ وجه ستاره و منبع توليد انرژي نيستند و نامگذاريشان فقط به دليل شکل ظاهريشان است که مثل ستاره اي هستند که دنباله اي داشته باشد ، به طوري که واژه comet از کلمه يوناني kometes به معني مو و سر گرفته شده است.
اين ستارگان جابجا شونده با وجود چهره تماشايي شان که به سرعت تغيير مي کند و کاملا غير متناوب و نامنظم به نظر مي رسند ، نشاني از ترس و خرافات بودند و ظهور ستارگان دنباله دار را علامتي از اتفاقي بزرگ و نا خوشايند مي دانستند.
دنباله دارها کره ها يي از گاز و غبار هستند. هنگامي که اين کره ي منجمد به خورشيد نزديک مي شود، در اثر تصعيد گاز ها و غبارها، هاله اي مه آلود در اطراف جسم اصلي دنباله دار(هسته) و دمي بلند در اطراف آن تشکيل مي دهند.
معمولا هر دنباله دار از سه بخش تشکيل شده است:
۱هسته با قطر چند کيلومتر (که به طور مستقيم قابل مشاهده نيست ): کره اي از يخ و گازهاي منجمد(با ابعاد ميکرو متر)
۲)گيسو که توده سحابي مانند سر دنباله دار است با قطر چند صد هزار کيلومتر که به کمک بر همکنش با تابش خورشيدي قابل آشکار سازي است.
۳)دنباله: براي يک دنباله دار دو نوع دنباله تشخيص داده شده است :
الف) دنباله گرد و غبار که در انعکاس نور خورشيد، زرد کمرنگ ديده مي شود و همان طيف خورشيد را دارد .
ب) دنباله پلاسما (دنباله يوني) که به دليل وجودمنوکسيد کربن يونيزه (co+ ) آبي ديده مي شود.طول دنباله ممکن است به صدها ميليون کيلومتر برسد.در قرن هفدهم، با کارهاي اساسي کپلر ، نيوتون وهالي مشخص شد که حرکت هاي عجيب دنباله دارها از همان قوانين حرکت سيارات پيروي مي کنند.
هالي با ادامه ي کار موفق شد دوره ي تناوب و مدار دنباله دار درخشاني را که بعدها به نام خودش معروف شد تعيين کند و مشخص شد که اين همان دنباله داري است که از سال ها قبل از ميلاد به طور تقريبا منظمي با دوره ي تناوب ۷۶سال رصد ميشده است.
مدار بيشتر دنباله دارها بيضي بسيار کشيده(با خروج از مرکز بيشتر از ۰ ۹)است.مدار بعضي ديگر سهموي و يا هذ لولي است که دنباله دارهاي غير متناوب محسوب مي شوند .گاهي از اوقات ممکن است مدار دنباله دار به دليل گرانش سيارات بزرگي مثل مشتري تغيير کند. مثلا دنباله دار بلند دوره به يک دنباله دار کوتاه دوره و با خروج از مرکز کمتر تبديل شود و يا گرانش شديد موجب تکه تکه شدن دنباله دار شود.
(مثل دنباله دار شوميکر- لوي ۹).در سال ۱۵۳۸ ميلادي يک پزشک (Jerome Frascator) متوجه شد که دنباله ي دنباله دارها در خلاف جهت خورشيد قرار دارد . در قرن هفدهم کپلرعلت آن را فشار تشعشعي خورشيد مطرح کرد .مقدار فشار تشعشعي خورشيد به اندازه و ترکيب شيميايي ذره بستگي دارد. مثلا دنباله ي دنباله دار« آرند-رولند« به دليل داشتن ذرات گرد و غبار بزرگتر از حد معمول(در ابعاد ميلي متري)و فشار تشعشعي ضعيف در امتداد خورشيد نبود .
اما بر سر ذرات گرد و غبار چه مي آيد؟ذرات کوچکتر به وسيله تابش تشعشعي در فضاي بين سيارات و ذرات بزرگتر در مدار دنباله دار منشاء پخش مي شوند و منشاء بارش هاي شهابي مي گرد ند. مثلا بارش شهابي بر ساووشي که در حوالي ۲۱و۲۲ مرداد به اوج مي رسد مربوط به ذرات دنباله دار « سويفت-تاتل»است.
چگالي متوسط دنباله دار۱gr⁄ cm۳ است بنا بر اين فشار تشعشعي خورشيد نمي تواند تشکيل دنباله پلاسما را توضيح بدهد. دنباله پلاسما از دنباله گرد و غبار بزرگتر است. و طول آن به صدها ميليون کيلومتر مي رسد. در سال ۱۹۵۱ يک اختر شناس آلماني به نام« لودويک بيرمن» پيشنهاد کرد که پلاسماي خورشيدي که با سرعت بسيار زياد از خورشيد خارج مي شود منشاء تشکيل دنباله ي پلاسما است. باد خورشيدي مخلوطي از پروتون ها و الکترون هايي است که سطح خورشيد را ترک مي کنند و تقريبا با سرعتkm s ۴۰۰ حرکت مي کنند. چگالي اين ذرات در فاصله ي مدار زمين ۱ تا ۱۰ ذره در سانتي متر است.
در سال هاي گذشته مطالعه ي دنباله دارها خيلي مورد توجه قرار گرفته است. چون هر تئوري که شکل گيري منظومه ي شمسي را توضيح بدهد بايد تشکيل هسته هاي دنباله دار را توضيح بدهد .در سال ۱۹۵۰ يک اختر شناس هلندي به نام يان اورت با مطالعه ي آماري چهل و شش دنباله دار بلند دوره ( با دوره تناوب بيش از ۲۰۰ سال ) متوجه شد که اين دنباله دارها از تمام جهات به سوي خورشيد مي آيند بنابراين منبع شان بايد کره اي پيرامون خورشيد باشد و از آنجايي که مدار اين دنباله دارها بسيار کشيده است پس اين کره مي بايست دور باشد.
او اين موضوع را مطرح کرد که خرده سيارات باقيمانده از سحابي اوليه منظومه شمسي به صورت کره اي، منبع دنباله دارها است. با محاسبات انجام شده اين منطقه( که امروزه ابر اورت ناميده مي شود) بايد در فاصله۲۰۰۰۰ تا۱۰۰۰۰۰ واحد نجومي باشد. شايد تعداد دنباله دارهاي ابر اورت به دو تريليون برسد. در طول عمر منظومه ي شمسي حدود ۵۰۰۰ ستاره از محدوده ي کمتر از۱۰۰۰۰۰ واحد نجومي خورشيد گذشته اند.
در چنين وضعي يا دنباله داري توانسته از مدار گرد شش به دور خورشيد خارج شده باشد و در فضاي بين ستاره اي سرگردان شود ويا به سوي خورشيد حرکت کند. بعضي دنباله دارها يا به خورشيد برخورد مي کنند و يا چنان نزديک مي شوند که منفجر مي شوند اين دنباله دارها Sungrazers ناميده مي شوند .
اما دنباله دارهاي کوتاه دوره، تقريبا در صفحه ي منظومه ي شمسي حرکت مي کنند پس منبع آنها نمي تواند ابر اورت باشد. اختر شناسان منبع آنها را قرصي سطح در وراي مدار نپتون (۳۵ تا۴۰ واحد نجومي ) مي دانند که ممکن است تا فاصله ۱۰۰ واحد نجومي گسترده شده باشد. جمعيت اين کمربند چند صد ميليون تخمين زده مي شود.حدود ده سال پيش (۱۹۹۲ م. ) دو اختر شناس سياره اي از دانشگاه هاروارد موفق به کشف ۲۰ عضو از اجرام اين کمربند ( کمربند کويي پر ) شدند.
● کشف دنباله دارها
کاشفان دنباله دارها اغلب آنها را در فواصل دور از خورشيد کشف مي کنند . معمولا در آن فاصله دنباله دار، دنباله واضحي ندارد و فقط گيسوي آن به شکل سحابي محو و کوچکي ديده مي شود. پس از مطمئن شدن از اينکه جسم رصد شده سحابي يا کهکشان نيست ، بايد منتظر ماند تا جابه جايي در آن مشاهده شود.
ضمنا بايد از نزديک شدن دنباله دارهاي تناوبي و مکان آنها با اطلاع بود تا اشتباهي رخ ندهد. کشف دنباله دارها کار سخت و طاقت فرسايي است. آمارها نشان مي دهد که معمولا هر رصد کننده ( با امکانات مطلوب ) براي کشف اولين دنباله دار خود به طور متوسط۴۰۰ ساعت کار رصدي انجام مي دهد.
● عبور از مدار يک دنباله دار : رگبار شهاب يا شهاب باران
گاهي زمين از ميان مدار بعضي دنباله دارها مي گذرد . در اين هنگام ذرات دور دنباله دار ( مثل سنگ ها و… )زمين را بمباران مي کنند و در جو زمين مشتعل مي شوند .اين پديده را رگبار شهاب مي نامند و شهاب هاي زيادي در زمان نسبتاً کوتاهي در مسيرهاي تقريباً موازي به جو زمين برخورد ميکنند .زمان هر رگبار شهاب در هر سال را مي توان پيشگويي کرد نام رگبارهاي شهاب برگرفته از صورت فلکي منشأ آنها است رگبار شهاب بزرگ جديد ( يک طوفان شهاب ) رگبار لئوفيد نوامبر ۱۹۹۹ بود و انتظار مي رفت که هزاران شهاب سنگ در هر ساعت داشته باشد .
● چند دنباله دار مهم
دنباله دار هالي :
دنباله دار هالي يک دنباله دار دوره اي ( متشکل از گاز منجمد و غبار ) است . که به دور خورشيد مي گردد . اولين بار در ۲۴۰ قبل از ميلاد در چين ثبت شد . اما ادموند هالي اولين کسي بود که دوره اي بودن آن را تشخيص داد . آخرين بار در ۱۹۸۶ ديده شد و بار ديگر در ۲۰۶۱ مشاهده خواهد شد . دوره تناوب آن ۷۶ سال است وقتي که زمين از مدار هالي ( هر سال دوبار ) مي گذرد . رگبار شهاب اتا اکواريدس و اريونيدس اتفاق مي افتد .
▪ شوميکرلوي ۹ ( SHOEMAKER-LEVY۹ )
شوميکرلوي ۹ ( SL-۹ ) يک دنباله دار با دوره تناوب کوتاه است که توسط زوج کارولين شوميکرو ديويد لوي کشف شد وقتي دنباله دار به مشتري بسيار نزديک شد نيروهاي جاذبه اي مشتري بخشي از آن را از آن جدا کردند و قطعات جدا شده آن در طي ۶ روز در ماه جولاي ۱۹۹۴ به مشتري اصابت کردند که اشتعال بزرگ اتمسفر مشتري از زمين ديده مي شد .
دنباله دار لينير COMET LINEAR
دنباله دار لينير معرفي شده به نام C ۱۹۹۴ ( LINEAR ) دنباله داري بود که وقتي به خورشيد نزديک شده از بين رفت . هسته منجمد دنباله دار وقتي که از نزديکي خورشيد در جولاي ۲۰۰۰ عبور ميکرد تجزيه شد . گرماي زياد خورشيد و از بين رفتن اين دنباله دار مؤثرتر از نيروهاي جاذبه اي خورشيد بود .
دنباله دار هال – باپ HALE – BOPP COMET
هال باپ ( معرفي شده به نام C ۱۹۹۵ S۴ ) يک دنباله دار دوره اي است که به دور خورشيد مي گردد و براي اولين بار در ۲۳ جولاي ۱۹۹۵ مشاهده شد . و توسط دو ستاره شناس آماتور به نامهاي آلن هال ( از نيومکزيکو )و توماس باپ ( از آريزونا ) کشف شد . اين دنباله دار شعاعي در حدود ۴۰ کيلومتر دارد و زمان گردش آن ۴ ۱۱ ساعت است و در ۱۹۹۷ براي آخرين بار ديده شده و ديدار بعدي آن در سال ۴۳۷۷ خواهد بود . دوره گردش آن ۲۳۸۰ سال است .
دنباله دار هاي ديگر
حدود ۶۰۰ دنباله دار تا به امروز مشاهده شده اند و يک دو جين دنباله دار هر سال کشف ميشوند اغلب دنباله دارها دوره هاي بسيار طولاني ( بيشتر از ۲۰۰ سال ) دارند .

الکترونهاي داراي يک بار منفي نمي توانند از طريق هوا به يک اتم با بار مثبت منتقل شوند. آنها بايد منتظر شوند تا پل يا اتصالي بين ناحيهٔ مثبت و منفي برقر ...

ستارگان دنباله دار بر خلا ف اسم شان به هيچ وجه ستاره و منبع توليد انرژي نيستند و نامگذاريشان فقط به دليل شکل ظاهريشان است که مثل ستاره اي هستند که دنب ...

بلوک دياگرام يک مدار ترتيبي در شکل نشان داده شده است ، اين مدار شامل يک مدار ترکيبي است که عناصر حافظه براي تشکيل يک مسير فيدبک به آن متصل شده اند . ع ...

هر ستاره دنباله دار، هسته اي متشکل از يخ و غبار (موسوم به گلوله برفي کثيف) دارد که پهناي آن حدود ۲۰ کيلومتر (۱۲ مايل) است. هنگاميکه اين ستاره به خورشي ...

▪ باور غلط : نقاط نوراني که در آسمان شب ديده مي شود، ستارگان هستند. ▪ باور درست : به جز ستارگان، اجرام ديگري نيز در آسمان شب وجود دارد که ما مي توانيم ...

گهگاه پديدار شدن ستاره هاي دنباله دار، آسمان شب را بيش از حد شگفت انگيز مي کند؛ جرمي که با دنباله يي بلند براي مدتي پرنور شده و سپس فروغ خود را از دست ...

وقتي يک شهاب آسماني (ريزه هاي بين سياره اي) به جو زمين وارد مي شود خطي از نور در آسمان توليد ميکند که شهاب نام دارد. شهاب ها اندازه شان از ذرات غبار ت ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

دانلود نسخه PDF - دنباله دارها