up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله دستگاه عصبي PDF
QR code - دستگاه عصبي

دستگاه عصبي

دستگاه عصبي يا سيستم عصبي يا سامانهٔ عصبي (Nervous System) در بدن جانوران به هماهنگي فعاليت‌هاي ماهيچه‌ها پرداخته، اندام گوناگون را تحت نظارت درآورده، و ايجاد و توقّف ورودي‌هاي مربوط به حواس مختلف را باعث مي‌شود. وظيفه کنترل اعمال بدن بر عهدهٔ دو سامانهٔ عصبي و غده‌اي دروني مي‌باشد، که از اين ميان، سامانهٔ عصبي، از ياخته‌هاي عصبي و ياخته‌هاي کمکي تشکيل شده‌است.
به اين ترتيب دستگاه عصبي، با ساختار و کار ويژه‌اي که دارد، در جهت ايجاد هماهنگي بين اعمال سلول‌ها و اندام‌هاي مختلف بدن تمايز و تکامل يافته‌است. خواص ويژهٔ آن عبارت اند از تأثيرپذيري نسبت به محرک‌هاي خارجي، ايجاد يک جريان عصبي که نمايانگر تأثير محرک است، هدايت جريان عصبي از يک نقطهٔ دستگاه به نقطهٔ ديگر و سرانجام انتقال آن از يک واحد عصبي به يک واحد ديگر.
وظيفه دستگاه عصبي
سامانهٔ عصبي سه وظيفه اصلي دارد: دريافت پيامهاي حواس، ترکيب داده‌ها واعمال حرکات. اين فعاليت‌هاي عصبي به طور کلي در دو جهت انجام مي‌گيرند: تنظيم فعاليت‌هاي دروني بدن و تنظيم موقعيت جانور نسبت به محيط اطراف. البته در اغلب موارد، هر دو نوع تنظيم عصبي داخلي و خارجي با هم کار مي‌کنند. دريافت حواس هنگامي اتفاق مي‌افتد که بدن از راه نورون‌ها، گليا و سيناپس‌ها به گردآوري اطلاعات و داده‌ها مي‌پردازد. دستگاه عصبي از سلولهاي عصبي قابل تحريک و سيناپس‌هايي پايه ريزي مي‌گردد که سلول‌ها را به يکديگر يا به مراکز سراسري و يا به ديگر نورونها متصل مي‌کنند. کارکرد اين نورونها بر پايه تحريک و بازدارندگي است . روش ارتباط ميان سلولهاي عصبي است که تعيين کننده کارکرد آنها مي‌باشد .
رشته‌هاي عصبي آوران محرک‌هاي عصبي را از گيرنده‌هاي حسي به مغز و نخاع هدايت مي‌کنند. پردازش اطلاعات درنهايت با ترکيب داده‌ها و فقط درمغز صورت مي‌پذيرد. پس از پردازش اطلاعات درمغز، فرمان‌هاي عصبي ازطريق مغز و نخاع به ماهيچه‌ها و اندامها هدايت مي‌شوند که به اين فرايند اعمال حرکت گفته مي‌شود. سلول‌هاي گليا داخل بافت عصبي يافت مي‌شوند و قابل تحريک نيستند.
دستگاه عصبي مرکزي
دستگاه عصبي مرکزي با از دو قسمت مغز و نخاع (medulla spinalis) تشکيل شده‌است. مغز در داخل حفره جمجمه‌اي جاي دارد و توسط کپسولي استخواني محافظت مي‌شود. نخاع نيز در داخل حفره نخاعي جاي دارد و توسط ستون مهره‌ها حمايت مي‌شود. هم مغز و هم نخاع در داخل پوششي بنام مننژ قرار دارند و مايع مغزي نخاعي نيز فضاي بين اين اعضا و مننژ را پر کرده است
دستگاه عصبي مرکزي از دو بخش ماده سفيد و خاکستري (Gray and White Matter) تشکيل يافته‌است. ماده خاکستري حاوي سلول‌هاي عصبي و قسمت ابتدايي زوايد آنها است و ماده سفيد حاوي الياف عصبي است.
دستگاه عصبي
تقسيم‌بندي دستگاه عصبي
تقسيم‌بندي دستگاه عصبي معمولاً بر دو مبناي کالبدشناختي (آناتوميک) و کارکردي صورت مي‌گيرد.
ديدگاه کالبدشناختي
دستگاه عصبي را از ديدگاه کالبدشناختي به دو بخش تقسيم مي‌نمايند، که عبارت‌اند از:
دستگاه عصبي مرکزي[۲]: از مغز و نخاع تشکيل گرديده‌است.
دستگاه عصبي محيطي[۳]: از۱۲ جفت رشته‌هاي عصبي مغزي و ۳۱ جفت رشته‌هاي عصبي نخاع تشکيل گرديده‌است که مغز و نخاع را به ساير قسمت‌هاي بدن ارتباط مي‌دهند. دستگاه عصبي محيطي شامل دو بخش اصلي حسي و حرکتي است. بخش حسي اطلاعات اندام‌هاي حس را به دستگاه عصبي مرکزي هدايت مي‌کند (حس پيکري و حس احشايي) ، و بخش حرکتي ارسال پيام عصبي را به اندام‌هاي حرکتي بر عهده دارد و خود شامل دو دستگاه مستقل مي‌شود: دستگاه عصبي پيکري و دستگاه عصبي خودمختار.
ديدگاه کارکردي
از ديدگاه کارکردي سامانهٔ عصبي را به دو بخش تقسيم مي‌نمايند:
دستگاه عصبي پيکري[۴]: بخش ارادي سامانهٔ عصبي بوده و به ماهيچه‌هاي اسکلتي و همچنين ماهيچه زبان عصب‌دهي مي‌نمايد. برخي از فعاليت‌ها در اين دستگاه همچون انعکاس‌هاي نخاعي، غير ارادي اند[۱].
سامانه عصبي خودگردان و يا خودمختار [۵]: همانطور که از نام آن مشخص است، سامانهٔ عصبي کاملاً غير ارادي بوده که بر اعمال اندام دروني بدن، غده‌ها و... نظارت دارد و شامل دو گروه رشته‌هاي عصبي سمپاتيک و رشته‌هاي عصبي پاراسمپاتيک مي‌باشد که حالت پايدار بدن را حفظ مي‌کنند. عمل اين دو بخش به طور معمل برخلاف يک‌ديگر است.
وظيفه دستگاه عصبي
سامانهٔ عصبي سه وظيفه اصلي دارد: دريافت پيامهاي حواس، ترکيب داده‌ها واعمال حرکات. اين فعاليت‌هاي عصبي به طور کلي در دو جهت انجام مي‌گيرند: تنظيم فعاليت‌هاي دروني بدن و تنظيم موقعيت جانور نسبت به محيط اطراف. البته در اغلب موارد، هر دو نوع تنظيم عصبي داخلي و خارجي با هم کار مي‌کنند.[۱] دريافت حواس هنگامي اتفاق مي‌افتد که بدن از راه نورون‌ها، گليا و سيناپس‌ها به گردآوري اطلاعات و داده‌ها مي‌پردازد. دستگاه عصبي از سلولهاي عصبي قابل تحريک و سيناپس‌هايي پايه ريزي مي‌گردد که سلول‌ها را به يکديگر يا به مراکز سراسري و يا به ديگر نورونها متصل مي‌کنند. کارکرد اين نورونها بر پايه تحريک و بازدارندگي است . روش ارتباط ميان سلولهاي عصبي است که تعيين کننده کارکرد آنها مي‌باشد .
رشته‌هاي عصبي آوران محرک‌هاي عصبي را از گيرنده‌هاي حسي به مغز و نخاع هدايت مي‌کنند. پردازش اطلاعات درنهايت با ترکيب داده‌ها و فقط درمغز صورت مي‌پذيرد. پس از پردازش اطلاعات درمغز، فرمان‌هاي عصبي ازطريق مغز و نخاع به ماهيچه‌ها و اندامها هدايت مي‌شوند که به اين فرايند اعمال حرکت گفته مي‌شود. سلول‌هاي گليا داخل بافت عصبي يافت مي‌شوند و قابل تحريک نيستند.
جنين‌شناسي دستگاه عصبي
در هفته سوم پس از لقاح، در ناحيه پشتي جنين، نوار طولي از اکتودرم ظاهر شده که داراي دو پايانه سري و دمي مي‌باشد، اين صفحه، صفحه عصبي (Neural Plate) گفته مي‌شود، از آنجايي که رشد اطراف صفحه بيش از نواحي مرکزي آن مي‌باشد پس از مدتي صفحه بصورت ناودان مانند موسوم به ناودان عصبي (Neural Groove) و با ادامه روند رشد، سرانجام بصورت لوله در امده که به آن لوله عصبي (Neural Tube) گفته مي‌شود.

دستگاه عصبي، اطلاعات را جمع آوري، تحليل، ذخيره و منتقل مي کند. اين دستگاه کارکردهاي حياتي بدن را کنترل مي کند و با جهان خارج تعامل دارد. دستگاه هاي عص ...

لنف از کلمه لاتين lympha به معناي آب گرفته شده و دستگاه لنفاوي که بخشي از دستگاه ايمني به حساب مي آيد، شبکه اي از مجاري است که اين مايع شفاف (لنف) را ...

● دستگاه گوارش دستگاه گوارش از لوله گوارش و اعضاي مرتبط با آن تشکيل مي شود. لوله گوارش يک لوله پيچ خورده به طول حدود۷ متر است که غذا در حين هضم شدن از ...

دستگاه PET که اختصارشده Positron Emission Tomography و در فارسي «برش نگاري با نشر پوزيترون» ناميده مي شود، قابليت هاي زيادي در تشخيص بيماري هاي سرطان، ...

استفراغ بيرون رانده شدن پرفشار محتويات معده و بخش ابتدايي روده است. شمار زيادي از بيماري ها که بسياري از آنها بيماري هاي اوليه دستگاه گوارش نيستند، مم ...

انقباضات ديواره معده غذا را با آنزيمهاي گوارشي و اسيدکلرهيدريک مخلوط مي‌کند و آن را به توده نيمه مايعي تبديل مي‌کند اين توده ابتدا به ناحيه ابتدايي رو ...

دستگاه گوارش از لوله گوارش و اعضاي مرتبط با آن تشکيل مي شود. لوله گوارش يک لوله پيچ خورده به طول حدود ۷ متر است که غذا در حين هضم شدن از آن عبور مي کن ...

هاري يک بيماري ويروسي کشنده است که مخصوص گوشتخواران اهلي و وحشي بوده و انسان و ساير حيوانات خونگرم پستاندار به طور تصادفي و غالباً از طريق گزش به آن م ...

دانلود نسخه PDF - دستگاه عصبي