up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله دسته بندي رنگها PDF
QR code - دسته بندي رنگها

دسته بندي رنگها

دنياي رنگها

از کهنترين ايام، توجه انسان به رنگ از مهمترين مسائل زندگي و فکري بشر بوده است. چرا که انسان از زمان بهکارگيري رنگ بر پيکره و اندام خويش و ديگر ادوات و وسايل زندگي متوجه شد که ميتواند از طريق رنگها جان دوبارهاي به پيرامون اطراف خود ببخشد و براي رسيدن به اين اهداف با تعمق و کنکاش و بررسي عميق، هر روزه يافتههاي ذهني و فکري خود را يادداشت مينمود و با بهکارگيري اين يافتهها زمينه پيدايش علم رنگ و رنگشناسي پديد آمد که دانش رنگ به علت مشاهدات دقيق و استنادبه استدلالهاي عقلي و تمرينات فکري و با آزمايشهاي مختلف رونق و اعتبار گرفت که ارزش اساسي اين اعتبار مديون تفکرات و نظريه ارسطو ميباشد که وي را پدر علم رنگشناسي مينامند. روند تکامل نگرش رنگ حسب نظريه ارسطو قرنها ادامه داشت تا اينکه در سال ۱۶۷۶ ميلادي با تحول علم فيزيک توسط نيوتن نظريه جديدي پايهگذاري شد که وي توانست اجزاي نور سفيد خورشيد را به رشتههايي از رنگ تجزيه نمايد و آن را طيف ناميد که از آن هفت رنگ حاصل ميگرديد. امروزه دانش نوين رنگ با بيان اين مطلب که اگر نور خورشيد شامل فقط يک نوع اشعه بود در دنيا يک رنگ وجود داشت در صورتي که هر شياي اشعههاي رنگ خودش را در مقايسه با ديگر اشيا بهطور گسترده انعکاس ميدهد که اين وفور نور انعکاس يافته باعث شناخت رنگ آن شي ميگردد.
دسته بندي رنگها
رنگها به دو دسته قابل تقسيم ميباشند:
۱) اول رنگهاي اصلي که شامل قرمز، آبي و زرد هستند
۲) دسته دوم رنگهاي ثانوي يا ميانگين ياترکيبي هستند که با عمل ترکيب ميتوان انواع آنها را توليد نمود.
رنگها هرچه بيشتر با هم ترکيب شوند به همان نسبت ميزان ناخالصي آنها افزونتر و با شدت کمتري بروز ميکنند. با توجه به دانش امروزي بر اثر تابش نور سفيد خورشيد به هر جسم و يا ماده با توجه به نوع ساختمان و جنسيت ماده و نيز حالت سطح آن پديدهاي روي ميدهد که بازتاب آن به سه حالت ذيل قابل شرح خواهد بود؛
۱) اگر تمامي پرتوهاي تابيده شده پخش گردد در اين حالت جسم سفيد به نظر ميرسد.
۲) اگر تمام پرتوها جذب شوند در اين حالت جسم سياه به نظر ميرسد.
۳) اگر قسمتي از پرتوها بهطور انتخابي جذب شوند و قسمت ديگر پخش گردند در اين حالت جسم رنگي به نظر ميرسد.
خانواده رنگها هم به ۳ دسته تقسيم ميشوند:
۱) رنگهايي که از خانواده قرمز هستند به رنگهاي گرم معروفند.
۲) رنگهايي که از خانواده آبي هستند به رنگهاي سرد معروفند.
۳) رنگهايي که از ترکيب قرمز و آبي و يا از انواع خاکستري و سياه و سفيد بهوجود ميآيند به رنگهاي خنثي معروفند.
رنگها کلا به دو گروه تقسيم ميشوند:
الف)رنگهاي طبيعي که با استفاده از رنگدانههاي طبيعي پديد ميآيند به سه دسته قابل تقسيم ميباشند.
۱) رنگهاي گياهي
۲) رنگهاي حيواني
۳) رنگهاي معدني
رنگهاي گياهي که هر ماده گياهي با توجه به نوع خود داراي مقدار معين يا متفاوتي ماده مازوجي (تانن)است که خود به بيست دسته تقسيم ميشود:
۱) اسپرک:
گياهي يک ساله که در ايران به صورت خودرو ميرويد و اين گياه در کنار مزارع و بعضا در جنگلها رويش دارد و از فصل بهار تا پايان پاييز گلهاي معطر به رنگ سفيد متمايل به زرد ميدهد که بهترين رنگ زرد از آن حاصل ميشود.
۲) اسکوتي:
اين گياه در فصل پاييز وزمستان گل ميدهد و گلهاي آن به رنگ سفيد است که شکوفه اسکوتي در آب جوشانده و به آن زاج سفيد و نمک اضافه ميکنند تا قدرت رنگزايي آن بالا برود.
۳) انار:
درخت انار در مناطق گرمسير ايران ميرويد. برگهاي کاملا سبز و گلي قرمز رنگ دارد که پوست آن رنگزايي دارد و به علت مقدار کمي ماده مازوجي (تانن) نياز به دندانه ندارد و چون از ثبات خوبي برخوردار نيست بيشتر براي رنگهاي نخودي و خاکستري مورد استفاده قرار ميگيرد.
۴) بقم:
اين گياه درختي خاردار بوده و منشا آن از آمريکا ميباشد. ماده رنگي در تنه درخت يافت ميشود. با جوشانيدن و تبخير از شيره آن ماده رنگي حاصل ميگردد که اگر با اسيد سولفوريک ترکيب شودبه رنگ قرمز و اگر با سود سوزآور ترکيب گردد به رنگ بنفش پررنگي در ميآيد.
۵) تمشک:
اين گياه بيشتر در مناطق مرطوب و شمال ايران ميرويد و مصرف خوراکي دارد و جوانههاي گياه قسمت رنگزاي آن محسوب ميشوند و در فصل بهار جمعآوري ميگردد و از آن رنگ خاکستري تيره حاصل ميگردد.
۶) پياز:
گياهي يک ساله که مصرف خوراکي دارد و قسمت رنگزاي آن در پوست نازک يافت ميشود و از آن رنگهاي مسي، نارنجي و پوست پيازي حاصل ميگردد.
۷) نيل:
گياهي دارويي است که تکثير آن از طريق کاشت بذر صورت ميگيرد. قسمت اصلي رنگ دهي آن در برگ گياه است که بهترين رنگ آبي لاجوردي از آن به دست ميآيد و بيشتر در مناطق شرق آسيا ميرويد.
۸) جفت يا پوست بلوط:
محل رويش اين گياه بيشتر در مناطق غرب ايران است. دو درخت نر و ماده اين گياه دو نوع گل دارد که در نوع نر گلهايي به شکل سنبلههاي آويز و در نوع ماده گلهايي به صورت منفرد دوتايي و سه تايي است که پوست آنها رنگزايي دارد. در پوسته زيرين مقدار زيادي ماده رنگي يافت ميشود و پوست رويي ماده سرخ رنگ کدر دارد.
۹) روناس:
يکي از قديميترين و مهمترين مادههاي رنگي قرمز است که با عمر طولاني در اکثر مناطق ايران ميرويد. قسمت اصلي رنگدهي آن در ريشه گياه است و بهترين نوع اين گياه در دو سالگي آن است که رنگ قرمز روشن و يا روناسي از آن به دست ميآيد.
۱۰) زعفران:
اين گياه به علت عطر و طعم خاصي که دارد بيشتر مصرف خوراکي و پزشکي دارد و بهعلت گراني و کميابي کمتر در رنگرزي استفاده ميشود. در گذشته پارچه نفيس ابريشمي را با زعفران رنگ ميکردند و از زعفران بهترين رنگهاي زرد و زرد طلايي به دست ميآيد.
۱۱) سماق:
گياه خوراکي است که دربرگ و جوانههاي نورس آن مقدار زيادي ماده مازوجي (تانن) وجود دارد که از اين گياه رنگهاي خرمايي و قهوهاي سير به دست ميآيد و از کليه قسمتهاي گياه نظير جوانه، پوسته و ريشه آن ميتوان استفاده کرد.
۱۲) شيرين بيان:
گياهي خوراکي و دارويي است که درجنوب اروپا و شمال آفريقا و نواحي معتدل آسيا ميرويد. گلهاي بنفش و آبي دارد و ريشه آن چوبي بوده و پوست آن به رنگ قهوهاي سير است.
۱۳) پوست گردو:
درخت گردو تقريبا در تمام نقاط معتدل و شمال ايران ميرويد.ماده رنگزايي در پوست آن يافت ميشود و چون مقدار زيادي ماده مازوجي (تانن) در آن وجود دارد در رنگرزي نياز به دندانه ندارد و از آن رنگهاي قهوهاي سير و خاکستري و حتي مشکي به دست ميآيد.
۱۴) زرشک وحشي:
اين گياه در هندوستان مصرف خوراکي دارد و در مناطق معتدل و سردسير ميرويد. گلهاي آن پنج کاسبرگ و پنج گلبرگ دارد. ميوه آن بدون هسته بوده و تنها ماده رنگي طبيعي بازيک (جوهري)است که تاکنون کشف شده است. محلول رنگ اين گياه در برابر کلر زرد شفاف ميشود و ماده رنگزايي آن در ريشه گياه يافت ميشود.
۱۵) گل زرد:
اين گياه بيشتر در خراسان ميرويد که بعضا گل آن را با زعفران مخلوط ميکنند و بهعنوان زعفران به فروش ميرسد و از آن رنگ زرد حاصل ميگردد.
۱۶) توت:
درخت توت در مناطق معتدل و گرم ميرويد که ميوه آن مصرف خوراکي دارد و برگهاي آن ماده رنگزايي دارد و ميزان رنگدهي آن کم است و از آن رنگ سبز مغز پستهاي حاصل ميگردد.
۱۷) هليله:
اين گياه به صورت هليله زرد و هليله سياه وجود دارد و در ايران بيشتر در منطقه سيستان و بلوچستان ميرويد. هليله زرد مواد مازوجي فراوان دارد و با زاج سفيد در رنگرزي مورد استفاده قرار ميگيرد و هليله سياه از رنگ آن انواع رنگهاي خاکستري حاصل ميشود.
۱۸) گلرنگ:
گلرنگ يا کافشه گياهي طبي است و مواد رنگزايي آن در گل گياه يافت ميشود و از آن رنگهاي زرد، نارنجي و قهوهاي روشن به دست ميآيد.
۱۹) سرخس وحشي:
اين گياه بيشتر در مناطق مرطوب و شمال ايران ميرويد و ماده رنگزايي آن در سر شاخههاي گياه يافت ميشود و از آن رنگ سبز متمايل به زرد و خاکستري به دست ميآيد (رنگ سبز مايل به زرد با رعايت نسبت مواد دندانه بستگي خواهد داشت.)
۲۰) انار وحشي:
درخت انار در جنگلها به صورت خودرو ميرويد و بيشتر از انار معمولي ماده مازوجي (تانن) دارد و از رنگهاي کرم زرد تيره نخودي و قهوهاي به دست ميآيد.
۲) رنگهاي حيواني:
از حشرهاي به نام قرمزدانه جهت رنگهاي لاکي و روناسي استفاده ميشود. اين حشره بر روي شاخه و برگ درختان انجير و درخت بلوط زندگي ميکنند و شکل ظاهري آن شبيه کفشدوزک است و غذايش شيره گياهان ميباشد. اين حشره تخمگذار بوده و بسيار بدبو ميباشد که انواع گوناگون دارد.
۳) رنگهاي معدني:
اين مواد املاح فلزات معدني هستند که در آب قابل حل شدن بوده و به دو دسته تقسيم ميشوند. رنگهاي معدني بيرنگ و رنگهاي معدني رنگي.
ب)رنگهاي شيميايي يا مصنوعي:
حدود صد سال پيش دانشمندي به نام پرکين اولين رنگ مصنوعي را از تقطير ذغال سنگ به دست آورد که بعدها با تنوع و گسترش توليدات رنگ مصنوعي اين رنگها جاي خود را در بازار مصرف باز کردند و انواع مختلف دارند.
● انواع رنگهاي شيميايي
۱) رنگهاي شيميايي بازيک يا جوهري:
اين رنگها داراي ثبات نبوده و از کيفيت خوبي برخوردار نيستند.
۲) رنگهاي شيميايي که از ثبات مناسب و قابل قبولي برخوردار هستند به چند دسته تقسيم ميشوند؛
الف) رنگهاي اسيدي:
اين رنگها اسيد قوي دارند و شامل رنگهاي ميلنيک و سوپر ميلينک ميباشند.
ب) رنگهاي متاليک:
اين دسته از رنگها به خاطر عامل فلزي در داخل مولکول رنگي داراي ثبات فوقالعادهاي بوده و به سه دسته تقسيم ميشوند؛ رنگهاي پره متاليز نوع يک، رنگهاي پره متاليز نوع دو، رنگهاي پره متاليز دياکتيو.
۳) رنگهاي خمي:
اين رنگها داراي ثبات خوبي بوده ولي کاربرد آن بسيار مشکل و عدم توجه بهکارگيري صحيح باعث پوسيدگي الياف رنگ شده خواهد شد.
۴) ريآکتيو: اين رنگها داراي شفافيت و ثبات خوبي بوده و از سرعت جذب بالاي برخوردار است.
۵) رنگهاي گوگردي:
اين رنگها از ذوب ترکيبات آلي با سولفيد سديم حاصل ميشود، قدرت رنگي کمي دارد و با قيمت ارزان در بازار عرضه ميشود.
۶) دندانه ها:
رنگهاي واسطه هستند که محيط را براي رنگ الياف آماده ميسازد و موجب ميگردد که ثبات و شفافيت رنگ بيشتر گردد و قريب به اتفاق کليه رنگها نياز به دندانهها دارند مگر گياهاني که از ماده مازوجي (تانن) فراواني برخوردار باشند که چند نوع دندانه را که کاربرد بيشتر دارد ذکر ميکنيم؛ زاج سفيد نمک مضاعف آلومينيوم و املاح آلومينيوم و زاج سياه سولفات آهن و بيکرومات سديم و بيکرومات پتاسيم و کروم شيرين و ترش قلع و نيکل و کبالت.

دانلود نسخه PDF - دسته بندي رنگها