up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله دارالفنون PDF
QR code - دارالفنون

دارالفنون

دارالفنون (2)

ديگر استادان دوره ي نخست، كه به خدمت دارالفنون گرفته شدند، عبارتند از:
۱) بوهلر فرانسوي(Bohler)
دانش اموخته ي مدرسه ي عالي پلي تكنيك فرانسه بود كه در سال ۱۲۶۹ قمري به ايران آمد و پس از مرگ زاتي به آموزش رياضيات و نقشه كشي پرداخت. در اصول رياضي و فن اردوكشي چند كتاب نوشت كه عبدالرسول خان و جعفرقلي خان آن ها را ترجمه و چاپ كردند. محمد حسن خان قاجار مترجم او بود. در جنگ هرات به ايرانيان كمك زيادي كرد و از اين رو انگليسي ها كوشيدند او را از ايران برانند.
۲) دكتر شليمر هلندي
از سوي اميركبير به گيلان فرستاده شده بود و سپس استاد دارالفنون شد. او در كنار چند كتاب پزشكي يك فرهنگ فرانسه به فارسي نيز نوشت. كتاب هاي جلاءالعيون در چشم پزشكي، زينته الابدان در بيماري هاي پوست، سر الحكمه در كالبدشناسي و شفائيه در فن پزشكي از آثار اوست.
۳) متراتسو ايتاليايي
استاد پياده نظام و آرايش لشكر بود. حاجي شيخ محسن، مشيرالدوله، مترجم او بود. دو كتاب در فن نظام نوشت.
۴) ريشارخان فرانسوي
استاد زبان فرانسه بود و فن عكاسي را در زمان محمدشاه به ايران آورد. از مترجمان دولت بود و به دين اسلام گرويد و به نام محمدرضاخان شناخته شد. چند كتاب در دستور زبان فرانسه نوشت. ميرزا عبدالوهاب يزدي مترجم او بود.
۵)كاژرپلو ايتاليايي
استاد نقاشي بود.
۶) ميرزا ملك خان
در فرانسه علوم طبيعي آموخته بود و از سوي اميركبير به مترجمي دولت برگزيده شد. هندسه و گاهي جغرافيا آموزش مي داد.
۷) ميرزا سيد علي
نزد دكتر پلاك و دكتر كلوكه، پزشك دربار، پزشكي نوين آموخت و شرح نفيسي، نوشته ي ابن نفيس، و چكيده ي قانون را نيز آموزش مي داد.
۸) ميرزا احمد طبيب كاشاني
او نيز پزشكي سنتي را آموزش مي داد.
۹) شيخ محمد صالح اصفهاني
استاد زبان فارسي و عربي و پيش نماز دارالفنون بود.
پس از مرگ اميركبير، مخالفان او با هر آن چه او ساخته و پرداخته بود مخالفت مي كردند و اگر توجه ناصرالدين شاه و علي قلي ميرزا، اعتضاد السلطنه، كه وزير علوم بود، كار ساز نمي شد، از دارالفنون اثري نمي ماند. با اين همه، اندك اندك استاداني به دارالفنون راه يافتند كه شايسته ي آن جايگاه نبودند، چنان كه ريشارخان فرانسوي در نامه اي كه در ۲۸ ژانويه ي ۱۸۵۳ ميلادي به يكي از دوستانش نوشته است، مي گويد: ... پسر مادام ژاكب، بي آن كه بررسي كنند چيزي مي داند يا نه، به تازگي استاد رياضيات شده و يك ارمني ديگر كه دو سالي بيش تر نزد كشيش ها در اسلامبول درس نخوانده است، استاد جغرافيا و زبان فرانسه شده است. اگر امير زنده بود هرگز به اين اوضاع اسفناك راضي نمي شد و اين كارهاي نادرست را هيچ نمي گذاشت انجام شود.
در سال ۱۲۷۳ قمري چند استاد فرانسوي به خدمت دارالفنون گرفته شدند: مسيو بنزك، مسيو پتي(استاد پياده نظام)، مسيو نيكولا(معلم توپ خانه)، مسيو يش(استاد زبان فرانسه) و دكتر تالوزان(استاد پزشكي). از ميان اين استادان، دكتر تالوزان براي هميشه در ايران ماند و پزشك ويژه ي ناصرالدين شاه شد. او در سفرهاي ناصرالدين شاه به اروپا از همراهان شاه بود و چون در سفر سوم مي خواست چندي در پاريس بماند، دكتر فوريه را به جاي خود به شاه معرفي كرد. دكتر فوريه سه سال در ايران ماند و در بازگشت با اروپا كتابي با نام سه سال در دربار ايران نوشت و منتشر كرد. تولوزان نيز در سال ۱۲۷۶ خورشيدي(۱۸۹۷ ميلادي) در تهران درگذشت و در اكبرآباد دولاب به خاك سپرده شد. زبده الحكمه، بدايع الحكمه، رساله اي در طب، رساله اي درباره ي طرز جلوگيري از بيماري طاعون و چند نوشته ي ديگر، از آثار اوست.
برخي از استاداني كه در سال ۱۲۸۸ قمري در دارالفنون به كار آموزش مي پرداختند، اينان بودند: ميرزا رضا دكتر، استاد پزشكي فرنگي، ميرزا عبدالوهاب حكيم باشي، استاد پزشكي ايراني، ملا اسدالله، استاد زبان فارسي، ميرزاعبدالغفار نجم الملك، استاد رياضي، ميرزا كاظم(شيمي)، استاد فيزيك و شيمي، ميرزا علي اكبر كاشاني، استاد نقاشي، ملا محمدحسين، استاد زبان فارسي و عربي و پيش نماز، مسيو ريشارد(با نام ميرزا رضاخان)، استاد زبان فرانسه، مادروسخان، استاد زبان روسي، مسيو تلبر، استاد زبان انگليسي، مسيو ويليه، استاد راه سازي و قلعه سازي، مسيو اندره ني، استاد پياده نظام .
● سازمان اداري و آموزشي
دارالفنون تا زمان آغاز به كار وزارت علوم، زير نظر وزير امورخارجه، ميرزا محمد علي خان، اداره مي شد. عزيزخان سردار كل نخستين مدير دارالفنون بود و اين جايگاه پس از او به محمدخان اميرتومان رسيد. رياست اين بنياد آموزشي، كه مي توان آن را نخستين دانشگاه نوين ايران دانست، در سال ۱۲۳۷ خورشيدي به علي قلي ميرزا، اعتضاد السلطنه، واگذار شد كه در سال ۱۲۴۰ خورشيدي، نخستين وزير علوم ايران شد. پس از دوران كوتاه مديريت عزيزخان، رضا قلي خان هدايت(۱۲۸۸-۱۲۱۵ قمري) تا ۱۲۷۹ قمري زير نظر وزير علوم به اداره ي دارالفنون پرداخت و كارهاي مهمي براي پيشرفت آن انجام داد. او در لغت، فلسفه، حكمت، عرفان، شعر و ادب فارسي و تازي و تاريخ نگاري چيره بود و كتاب هاي زيادي از او بر جاي مانده است. سفرنامه ي خوارزم، انجمن آراي ناصري و بحرالحقايق از جمله ي آن هاست. پس از وي نيز دو پسرش، علي قلي خان، مخبرالدوله، و جعفرقلي خان، نيرالملك، به اداره ي دارالفنون پرداختند.
از آن جا كه دارالفنون همواره يكي از سازمان هاي زير فرمان دربار به شمار مي آمد و مديران و استادان آن به پيشنهاد صدراعظم و فرمان ناصرالدين شاه برگزيده مي شدند، بودجه ي آن نيز از خزانه ي سلطنتي پرداخت مي شد و در سال آغاز به كار آن( ۱۲۶۸ قمري) ۷۷۵۰ تومان(در آن زمان يك ليره ي انگليس دو تومان بود) و در سال ۱۳۰۷ قمري سي هزار تومان بود(در آن زمان يك ليره سه تومان ارزش داشت). چون گاهي خزانه ي سلطنتي به شدن كاهش مي يافت و اعتبار مالي نيز كفايت نمي كرد و گاهي پرداخت هزينه هاي مدرسه به دشواري انجام مي شد، اعتضاد السلطنه، وزير علوم، بر آن شد كه درآمد ثابت و پابرجايي براي هزينه ي مدرسه بيابد. از اين رو از شاه خواست ماليات ملاير را به دارالفنون اختصاص دهد. اين درخواست پذيرفته شد و اين كار به شكوفايي بيش از پيش دارالفنون انجاميد.
اعتضادالسلطنه كارهاي مهم ديگري نيز در راستاي شكوفايي بيش از پيش دارالفنون انجام داد. او پيوسته از دارالفنون بازديد مي كرد و حتي براي آن كه هيچ گاه از رسيدگي به كار دارالفنون باز نماند چندان كه مي توانست از سفركردن پرهيز مي كرد. افزايش روزهاي كارآموزشي و نظم بخشيدن به برنامه ي روزهاي تعطيل، از ديگر كارهاي مهم او بود. تا سال ۱۲۴۰ خورشيدي روزهاي عيد ملي و مذهبي، روزهاي سوگواري، روزهاي دوشنبه و جمعه ي هر هفته و روزهاي ماه رمضان تعطيل بود و طي سال بيش از ۱۸۰ روز مدرسه باز نبود. اعتضاد السلطنه تعطيلي روزهاي دوشنبه و تعطيلات ديگر را محدود كرد. از اين رو، روزهاي كاري دارالفنون پس از كسر روزهاي تعطيلات تابستاني و روزهاي جشن نوروز، به يش از ۲۰۰ روز افزايش يافت.
كارمندان اصلي دارالفنون، جدا از مديران و استادان، عبارت بودند از:
▪ سرهنگ آجودان،
▪ سرهنگ تحويل دار،
▪ ناظر،
▪ كتاب دار،
▪ مستوفي،
▪ حسابدار،
▪ رئيس الكتاب(احكام نويس)،
▪خياط ويژه،
▪ صحاف،
▪ نجارباشي و چند قراول. از سال ۱۲۷۲ قمري نيز كارمندي به نام روزنامه نگار افزوده شد كه همه ي روي د ادهاي مهم روزانه ي مدرسه را در دفتري مي نوشتند و نگهداري مي كردند. در آن دفترها، كه برخي آن ها در كتاب خانه ي ملي نگهداري مي شود، حضور و غياب معلمان، درس هايي كه مي دادند، غيبت شاگردان، جريمه ها، درگيري ها، بازديد هاي سرشناسان و هر چه كه به نظر مديران و گردانندگان مدرسه مهم به نظر مي رسيد نوشته مي شد. هم چنين، با فرمان ناصرالدين شاه در هر سال چند بار گزارش هايي از چگونگي پيشرفت دانشجويان تنظيم مي شد و در روزنامه ي وقايع التفاقيه به چاپ مي رسيد.

در گوشه ي شمال شرقي مدرسه تالار بزرگي براي نمايش ساخته بودند كه موسيو لمر، استاد موسيقي و ميرزا علي اكبرخان نقاش باشي، مزين الدوله، نمايش هايي در آن ا ...

دارالفنون يكي از كهن ترين بنيادهاي آموزشي نوين ايران است كه به كوشش ميرزا تقي خان امير نظام فراهاني، اميركبير، وزير نامدار ناصرالدين شاه قاجار بنيان گ ...

استاد عبدالکريم قريب در سال ۱۲۹۱ ه . ش در خيابان عين الدوله تهران ديده به جهان گشود. پدرش ميرزا مصطفي خان مستوفي، فرزند ميرزا عبدالکريم مستوفي گرگاني ...

● زياده جسارت است تقي اين شاه جوان آن قدر وزيرش را دوست داشت که نه تنها صدارت اعظمي بلکه خواهر دسته گلش را هم به او داد. تاريخ عروسيشان هم شد ۲۵ بهمن ...

دانلود نسخه PDF - دارالفنون