up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله خونشناسي PDF
QR code - خونشناسي

خونشناسي

خون شناسي به مطالعه سلولهاي خوني و انعقاد مي پردازد. اين علم مقدار و ساختمان و عمل سلولهاي خوني ، پيش سازهاي سلولهاي خوني را در مغز استخوان ، ساختار هاي شيميايي پلاسما و عمل پلاکتها و پروتئينهايي که در سيستم انعقادي دخالت دارند را بررسي مي کند.
خون بافت پيوندي تخصص يافته اي است که سلولهاي آن در داخل ماده زمينه اي مايعي به نام پلاسما شناورند. حجم خون در يک فرد بالغ بطور متوسط ۵ ليتر مي باشد. خون به واسطه گردش در داخل رگهاي خوني اصلي ، توزيع مواد غذايي ، اکسيژن و حرارت در بدن و انتقال دي اکسيد کربن و مواد زايد حاصل از فعاليت سلولها به ارگانهاي دفعي است.
خون در محيط خارج از بدن منعقد شده و به صورت لخته در مي آيد و قسمت محلول آن به صورت مايعي زرد و روشن به نام پلاسما ، از آن جدا مي گردد.
براي جلوگيري از انعقاد خون به منظور مطالعات خوني مقداري هپارين يا سيترات به آن افزوده مي شود. از نظر حجمي حدود ۵۵ درصد خون از پلاسما و ۴۵ درصد آن از سلولهاي خوني تشکيل شده است. خون شناسي يا هماتولوژي بسيار متنوع بوده و بيشتر درباره آزمايشهاي اساسي خون، خونسازي ، مطالعه انواع کم خونيها ، اختلالات گويچه هاي سفيد و خصوصيات پلاکتهاي خون و انعقاد خون صحبت مي کند.
● آزمايشهاي اساسي خون
جمع آوري خون
خون مويرگي يا خون محيطي و خون وريدي براي آزمايشهاي خون شناسي مناسب تر هستند. نمونه هاي خون وريدي ، ارجح تر هستند ولي بسياري از اندازه گيريها را مي توان روي خون نرمه گوش و سطوح کف دستي نوک انگشت انجام داد. براي سنجشهاي خون شناسي خون را به سرعت در لوله هاي محتوي يک ماده ضد انعقاد مناسب ريخته و آنها را باهم مخلوط مي کنند و چند قطره از آن روي لام قرار داده و گسترش تهيه مي کنند.
● هموگلوبينومتري
هموگلوبين جز اصلي گلبول قرمز بوده و پروتئيني است که وسيله انتقال اکسيژن و دي اکسيد کربن مي باشد. هموگلوبينومتري اندازه گيري غلظت هموگلوبين در خون است. کم خوني که عبارت از کاهش غلظت هموگلوبين خون ، شمارش گلبولهاي قرمز يا هماتوکريت به زير حدود طبيعي مي باشد حالت بسيار شايعي است که عارضه متداول خيلي از بيماريها بشمار مي رود. روش سيان مت هموگلوبين و روش اکسي هموگلوبين و روش اندازه گيري محتواي آهن ، مورد توجه مي باشد.
● هماتوکريت
هماتوکريت يک نمونه خون ، نسبت حجم گلبولهاي قرمز به حجم کل خون است. هماتوکريت را ممکن است مستقيما بوسيله سانتريفوژ و روشهاي ماکرو و ميکرو اندازه گيري کنند و يا به صورت غير مستقيم توسط دستگاههاي اتوماتيک و از حاصلضرب MCV ( ميانگين حجم گلبولي) در شمارش گلبولهاي قرمز بدست مي آورند.
● شمارش سلولهاي خون
شمارش گلبولهاي قرمز ، سفيد و پلاکتها را به صورت غلظت سلولها در واحد حجم خون بيان مي کنند. واحد حجم براي شمارش سلولي ابتدا بر اساس ابعاد خطي محفظه هماسيتومتر (شمارشگر سلولي) ، ميليمتر مکعب بود. کميته بين المللي استاندارد در خون شناسي ، واحد ليتر را به عنوان واحد حجم پيشنهاد مي کند. روش نيمه اتوماتيک براي اندازه گيري تعداد گلبولهاي قرمز صحت بيشتري نسبت به روش دستي دارد. در شمارش کل گويچه هاي سفيد خون ، ۶ نوع سلول طبيعي آن را از هم جدا نمي کنند.
● تهيه و رنگ آميزي گسترش خون
بررسي گسترش خوني بخش مهمي از ارزيابي خون شناسي را تشکيل مي دهد. قابل اعتماد بودن اطلاعات به دست آمده از بررسي گسترش خوني بستگي زياد به تهيه و رنگ آميزي خوب گسترشها دارد. هنگام مطالعه ميکروسکوپي مي بايست توزيع سلولها يکنواخت ، رنگ گلبولهاي قرمز صورتي ، رسوب رنگ روي سطح لام حداقل و رنگ لام يکنواخت باشد.
● سرعت رسوب گلبولي
وقتي خون سياهرگي که به خوبي مخلوط شده در لوله اي عمودي قرار داده شود، گلبولهاي قرمز به سمت ته لوله رسوب خواهند کرد. طول پايين رفتن سطح فوقاني ستون گلبولهاي قرمز در مدت زمان معين ERS خوانده مي شود و چندين فاکتور مانند پروتئينهاي پلاسمايي و فاکتورهاي گلبول قرمز در آن دخيل هستند. ERS داراي مراحل و روشهاي متفاوتي است.
● خونسازي
در انسان گلبولهاي قرمز ، گرانولوسيتها ، مونوسيتها و پلاکتها پس از تولد فقط در مغز استخوان توليد مي شوند. ولي لنفوسيتها علاوه بر مغز استخوان و تيموس در اعضا ثانويه لنفاوي نيز ساخته مي شوند. بيشتر سلولهاي مغز استخوان پيش ساز سلولهاي خوني هستند. سلولهاي پيش ساز مي توانند خود را توليد کنند و هم به سلولهاي تمايز يافته تري تبديل شوند.
● بافتهاي خونساز
اعضا يا بافتهايي که سلولهاي خوني در آنها توليد مي شوند را بافتهاي خونساز مي گويند. در جنين ، سلولهاي خوني در کبد و مغز استخوان ساخته مي شوند. اندکي پس از تولد خونسازي در کبد متوقف شده و مغز استخوان و تيموس در ساختن سلولهاي خوني دخيل هستند.
● کينتيک گلبولهاي قرمز
تعادل بين ورود و خروج گلبولهاي قرمز از گردش خون باعث مي شود هميشه مقدار نسبتا ثابتي هموگلوبين در گردش خون باشد. ارزيابي خونسازي موثر و خونسازي غير موثر و تخريب گلبولهاي قرمز مي توانند براي پي بردن به مکانيزم و علت کم خوني ضروري باشند.
● کم خونيها
اگر غلظت هموگلوبينها يا هماتوکريت کمتر از حد پايين ۹۵ درصد فاصله مرجع براي آن سن ، جنس و شرايط جغرافيايي (ارتفاع) شخص باشد، مي گوييم فرد دچار کم خوني است. علل کم خوني در سه مقوله پاتوفيزيولوژيک قرار دارد: نقص در توليد گلبولهاي قرمز ، از دست دادن خون و افزايش تخريب گلبولهاي قرمز (هموليزَ) که بيش از توان مغز استخوان براي جبران آن باشد. کم خونيها را بر اساس ريخت شناسي گلبولهاي قرمز تحت عناوين ماکروسيستيک ، نوروموسيستيک يا ميکروسيستيک طبقه بندي مي کنند که براي تشخيص افتراقي آنها مهم است.
● اختلالات گويچه هاي سفيد
بررسي کمي گويچه هاي سفيد شامل شمارش کل گويچه هاي سفيد (WBC) و شمارش نسبي و مطلق اشکال مختلف آنها مي باشد. اصطلاح لکوسيتوز به معناي افزايش کل گلبولهاي سفيد و لکوپني به معني کاهش کل گلبولهاي سفيد از حد طبيعي است. لوسمي ، تکثير يا تجمع بدخيمانه سلولهاي سازنده لکوسيتها همراه يا بدون مشاهده در خون محيطي است. معمولا لکوسيتوز ياخته هاي غير طبيعي در گردش خون در بافتهاي غير خونساز نيز ديده مي شوند.
● انعقاد خون
توقف خونريزي به تشکيل توده پلاکتي اوليه و ايجاد لخته پايدار فيبريني بستگي دارد. چگونگي بررسي و شناخت واکنشهاي شيميايي که از تحريک اوليه خونريزي تا تشکيل نهايي لخته پايدار موجب هموستازي مي شوند بيشترين اهميت دارد. بنابراين نخست بايد از چگونگي وقوع طبيعي واکنشهاي متوالي اطلاع حاصل نمود و بعد بر اساس فاکتور يا فاکتورهاي خاص مسئول ، نوع ناهنجاري را مشخص کرد.
● ارتباط با ساير علوم
خون شناسي با رشته هاي مختلف پزشکي و علوم پايه از جمله ايمني شناسي ، ژنتيک مولکولي و ژنتيک پزشکي و انساني ارتباط نزديک دارد.

دانلود نسخه PDF - خونشناسي