up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله خورشيد گرفتگي PDF
QR code - خورشيد گرفتگي

خورشيد گرفتگي

درباره خورشيد گرفتگي چه مي دانيد؟

خورشيد گرفتگي به راستي يکي از زيباترين پديده هاي نجومي است. با اينکه اين خورشيد گرفتگي در ايران به صورت جزئي قابل مشاهده است اما بسياري از منجمان آماتور ايراني آماده سفر به کشورهاي همسايه شده اند تا اين خورشيد گرفتگي را به صورت کلي رصد کنند. اين مقاله مقدمه اي است بر خورشيد گرفتگي و نحوه رخ دادن آن در مقالات آينده شما بيشتر با نحوه رصد علمي و عکاسي از خورشيد گرفتگي آشنا مي شويد.
عبور يک جرم فلکي از ميان سايه جرم فلکي ديگر گرفت ناميده مي شود. اگر يک جرم کدر کروي که از خود نوري ندارد (مانند ماه يا زمين) در مقابل يک منبع نور کروي (مانند خورشيد) قرار گيرد، سايه اي مخروطي (موسوم به مخروط سايه) در آن طرف خود نسبت به منبع مي افکند. در ضمن در همين طرف، ناحيه ديگري که به تاريکي ناحيه سايه نيست (نيم سايه) تشکيل مي شود. در منظومه شمسي، همه سيارات و اقمار اجرامي کدر و غير نورانيند، که خورشيد آنها را روشن مي کند و بنابراين در پشت خود (نسبت به خورشيد) سايه و نيم سايه ايجاد مي کنند. گرفت ماه به سبب سايه زمين را خسوف و گرفت خورشيد به سبب سايه ماه را کسوف يا خورشيد گرفتگي مي نامند.
خورشيد گرفتگي، کسوف يا خورگرفت:
عبارت از وضعيتي است که کره ماه در ميان زمين و خورشيد قرار گرفته و خورشيد را از ديد ناظر زميني پنهان مي سازد. خورشيد گرفتگي ممکن است کامل و يا جزئي باشد.
کسوف (خورشيد گرفتگي) تنها در آغاز ماه نو و هنگامي حاصل مي شود که ماه نزديک يکي از دو گره ي مدارش باشد. ناظري که بر زمين قرار دارد، در هنگام خورشيد گرفتگي، قرص ماه را بر زمينه خورشيد مي بيند. اگر سايه ي ماه تمام قرص خورشيد را بپوشاند کسوف کلي است، و اگر تنها قسمتي از سطح خورشيد در تاريکي بماند کسوف جزئي است.
چون فاصله ماه تا زمين متغيير است، بزرگي ظاهري آن گاه چندان نيست که بتواند تمام قرص خورشيد را بپوشاند، در اين صورت ممکن است تنها قسمت مرکزي قرص خورشيد را بپوشاند، و حلقه اي نوراني بر گرداگرد خورشيد مرئي باشد. اين نوع کسوف را کسوف حلقوي مي نامند.
خورشيد گرفتگي جزئي از همه نقاطي از زمين که در نيم سايه ماه واقع شده اند قابل مشاهده است. کسوف هاي کلي و حلقوي تنها در نقاطي قابل مشاهده است که در سايه ماه واقع شده باشند. چون اوضاع نسبي زمين و خورشيد و ماه در خلال خورشيد گرفتگي تغيير مي کند و نيز چون زمين بر گرد محورش دوران دارد، سايه ماه بر مسير باريکي بر سطح زمين حرکت مي کند. در کسوف فروردين ۱۳۸۵ کشور ما در نيم سايه ماه قرار گرفته است بنابراين ما نمي توانيم خورشيد گرفتگي را به طور کلي مشاهده کنيم. نوار سايه ماه از کشورهاي همسايه ما ( ترکيه و آذربايجان) عبور مي کند.
کسوف هاي کلي از جالبترين پديده هاي آسماني قابل مشاهده با چشم غير مسلح است. درست پيش از آن که خورشيد به طور کامل بگيرد، چنان مي نمايد که آخرين شعاع هاي خورشيد آن را همچون حلقه ي انگشتري الماس در ميان مي گيرد، اين حلقه در نتيجه تابيدن کوتاه مدت اشعه ي هئرشيد از ميان دره هاي کنار قرص ماه پاره مي شود و تکه هاي درخشاني پديد مي آيند که به نام فرانسيس بيلي به مهره هاي بيلي معروفند. به محض آن که تمام قرص خورشيد در سايه ي ماه پنهان شد، آسمان چنان تاريک مي شود که ستارگان آسمان را مي توان ديد و تاج و زبانه هاي خورشيد، که معمولا به علت درخشندگي زياد خورشيد قابل مشاهده نيست، مرئي مي شود. حد اعلاي مدت کسوف ۷ دقيقه است، ولي مدت اغلب کسوف ها از اين مقدار کمتر است.
وقتي که خورشيد پس از کسوف کلي آغاز پديدار شدن مي کند، بار ديگر مهره هاي بيلي و سپس حلقه الماس ظاهر مي شوند.
در هنگام خورشيد گرفتگي بايد از نگاه کردن به خورشيد سخت احتياط شود و حتما از پشت فيلترهاي مخصوص و مطمئن به آن نگاه کرد.
نگريستن مستقيم به کسوف با دوربين نجومي (تلسکوپ) و يا دوربين دو چشمي، حتي براي لحظه اي کوتاه هم که باشد، ممکن است آسيب فراوان به چشم برساند و حتي سبب کوري مطلق شود.
● ساروس:
ساروس دوره اي است به مدت ۲۲۳ ماه قمري، که دوره ي تکرار گرفت هاي مشابه است. به حساب کنوني اين مدت مطابق است با ۱۸ سال شمسي و ۱۱ روز و يک سوم روز (۱۰ روز و يک سوم روز، اگر در اين فاصله ۵ سال کبيسه باشد).
به عنوان مثال کسوف ۱۰ژوئيه ۱۹۷۲ نماينده بازگشت کسوف ۳۰ ژوئن ۱۹۵۴ است. اين دو کسوف هر دو کلي و مدت شان تقريبا مساوي است. ساروس را بابلي هاي قديم در نتيجه رصدهاي خود کشف کرده بودند و منجمين قديم براي پيشگويي گرفت ها از آن استفاده مي کردند.
● اهميت خسوف و کسوف:
اگرچه گرفت ماه (خسوف) اهميت زيادي ندارد ولي فوايدي دارد. به عنوان مثال در هنگام خسوف شما مي توانيد ابعاد و اختلاف منظر ماه را تعيين کنيد. همچنين مي توان سرعت سرد شدن ماه را در نتيجه قطع تشعشعات خورشيد معين کرد. از جنبه تاريخي، دايره وار زمين بر روي قرص ماه يکي از قديمي ترين دلايل کرويت زمين بوده است.
کسوف هاي کلي در گذشته اهميت نجومي بسيار داشتند. زيرا فقط در موقع کسوف کلي بود که منجمين مي توانستند در تاج خورشيد و جو آن تحقيق کنند.
با اختراع تاج نگار، امروز ديگر براي اين تحقيقات نيازي به کسوف کلي نيست، اما در رشته اي از علم فيزيک، اطلاعات حاصل از کسوف کلي بسيار مهم است و آن نظريه جرم داشتن نور است که اگر نور از از کنار جرم بزرگي مانند خورشيد عبور کند منحرف مي شود.

خورشيد ستاره اي است از ستارگان رشته اصلي که ۵ ميليارد سال از عمرش مي گذرد. اين ستاره کروي شکل بوده و عمدتا از گازهاي هيدروژن و هليوم تشکيل شده است. وس ...

خورشيد خورشيد، گوي غول پيکر درخشاني در وسط منظومه شمسي و تامين کننده نور، گرما و انرژي هاي ديگر زمين است. sun - خورشيداين ستاره به طور کامل از گاز تشک ...

در خسوف (ماه گرفتگي) زمين در حرکت مداري خود به دور خورشيد سايه اش را، که در فضا در سمتي مخالف خورشيد ممتد است، به دنبال مي کشد. سايه زمين به شکل يک مخ ...

در يک کسوف ، قرص ماه به اندازه کافي بزرگ باشد، طوري که تمامي فام سپهر را بپوشاند و در اطراف خورشيد مقابل زمينه تاريک آسمان ، خرمني به سفيدي مرواريد ظا ...

بر پايه ي بررسي هاي تازه اي ادعا شده که خورشيد کوچک تر از آن چيزي است که تصور مي شود. اگر اين گونه باشد، آن گاه ويژگي هاي ديگر خورشيد مانند دماي دروني ...

براي دومين بار، پژوهشگران موفق شدند مولکول هاي آلي را در اطراف سياره اي مشتري مانند و داغ در خارج از منظومه شمسي کشف کنند. اين بدان معني است که فراوان ...

خورشيد به عنوان يک ستاره فروزان متوسط تنها يکي از ميلياردها ستاره يي است که در کهکشان راه شيري به دور مرکز آن در حال گردش است. در بين ميلياردها ستاره ...

سومين سياره منظومه شمسي.کره اي خاکي که بدليل فاصله مناسب با خورشيد و با داشتن جو مناسب پذيراي حيات مي باشد.زمين يک قمر طبيعي به نام ماه وهزاران قمر يا ...

دانلود نسخه PDF - خورشيد گرفتگي