up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله خلاقيت يا creativity PDF
QR code - خلاقيت يا creativity

خلاقيت يا creativity

نوآوري و هفت گذرگاه رهايي از رکود علمي

مقام معظم رهبري سال جديد را سال نو آوري و شکوفايي و توسعه در همه عرصه ها و بخصوص علوم و فناوري نام نهادند و براي رسيدن به اين هدف بزرگ راه هاي ميانبر را توصيه نمودند. راه ميانبر در دستيابي به توسعه مورد نياز کشور جهت رفع عقب ماندگي ها، شتاب در روشهاي نوآورانه در کشور است و بخشهاي مختلف کشور بايد با اتکال به نوآوري و علم و فرهنگ کشور را به پيش ببرند.
امسال هر ايراني در حوزه کاري خويش بايد فعاليتها، روشها و نوآوريها را به کار گيرد تا بتوان به هدف تعريف شده در چشم انداز بيست ساله نظام رسيد.
اما صرف توجه به نوآوري بدون ايجاد فرهنگ و طراحي و تأمين بايستي هاي آن و تعريف دقيق از روشهاي اجرايي کردن آن، عملا تحولي رخ نخواهد داد.
اما نوآوري بدون خلاقيت امکان پذير نيست؛ بنابراين، لازم است ضمن تعريف دقيق اين دو واژه، راهکارهاي عملي خلاقيت، نوآوري و شکوفايي در عرصه هاي علوم و فناوريها در ابعاد سازماني و فردي روشن گردد.
در اين مسير، سازمانها و مراکز تحقيقاتي و بخصوص مديران و مسؤولاني که قرار است در سازمان خود نوآوري را فرهنگ سازي نمايند، بايد نوآور و تحول گرا بوده و با زمينه هاي رشد نوآوري آشنا باشند زيرا مديران ناآشنا با بسترهاي رشد خلاقيت و نوآوري که هيچ ايده نوآورانه اي را در عرصه مديريت ندارند، نمي توانند در سازمان تحول ايجاد نمايند.
خلاقيت و نوآوري، يک شبه، ناگهاني و با صدور دستورالعمل و بخشنامه عملي نمي شود. رهبر انقلاب با روشن بيني کامل و آگاهي دقيق از اين موضوع، سالهاست بسترسازي اين موضوع را آغاز نموده اند . طرح موضوع نهضت نرم افزاري و توليد علم و تأکيد جدي بر جبران عقب ماندگي علمي کشور، و ضرورت يافتن روشهاي نو براي کاهش فاصله علمي با جهان در ملاقات با اقشار مختلف مردم، نخبگان و مسؤولان بطور مکرر و مشروح، دال بر اين موضوع است. ولي نبود توانمندي کافي در مديريتهاي سازماني در اجرايي نمودن رهنمودهاي رهبري و نگراني ايشان در تأخير در اجراي اين موارد، سبب گرديد سال ۸۷ را به نام سال نوآوري و شکوفايي مقرر نمايند تا شايد از اين طريق و تأکيد مکرر بر اين هدف در بين مسؤولان، مديران و سازمانهاي مسؤول گامهاي اجرايي اساسي در اين مسير برداشته شود.
تأکيد مجدد بر اين نکته ضروري است که بهره گيري از خلاقيتها به منظور نوآوري در علوم و فناوريها، نيازمند مديران خلاق و نوآور است. با روشهاي مديريتي پر پيچ و خم، ايستا و خشک فاقد نوآوري و خلاقيت، نمي توان انتظار تحول سريع و عاجل در توسعه نوآوري را داشت؛ بنابراين بايد به طور جدي ادعا نمود که جهت اجرايي شدن رهنمود هاي ايشان، مي بايد:
۱) اولين گام تحول، نوآوري و شکوفايي، بايد در نهاد هاي کلان و مراکز تصميم گيري، مديران و نهاد هاي حمايتي از علوم و فناوريها صورت گيرد.
۲) همچنين، لازمه اين تحول، ايجاد روحيه آزادانديشي و تقويت فرهنگ تفکر، انديشه و خلاقيت است که رهبر انقلاب اولين نياز نهضت نرم افزاري و توليد علم را آزادانديشي و حمايت از انديشه ها و نظريه پردازي ذکر نموده اند.
۳) با توجه به گستره کارايي نوآوري و شکوفايي در تمام عرصه هاي اجتماعي، خدماتي، علمي و فني و بخصوص در حوزه علوم و فناوريهاي نوين، هر فرد با توجه به توانايي ها مي تواند راه هاي نويي را براي بهبود و افزايش کارايي حيطه اختيارات خود انجام دهد. در عرصه تحقيق و پژوهش انتظار اين است که مديران و محققان اين حوزه بيشترين تحول را در خلاقيت و نوآوري در زمينه کاري خود ارائه نمايند.
بدين جهت، در پاسخ به اين سؤال که سازمانها، مراکز تحقيقاتي، مديران، محققان، دانشمندان و کارشناسان براي ايجاد تحول نوآورانه در مراکز تحقيقاتي چه مواردي را بايد مورد بررسي و توجه قرار دهند، مقاله زير تنظيم گرديده است.
خلاقيت يا creativity
تعاريف مختلفي براي خلاقيت ارائه شده است مانند :
به کارگيري تواناييهاي ذهني براي به وجود آوردن انديشه، فکر و مفهوم جديد.
خلاقيت مخصوص انساني خاص نيست. همه قادرند در هر سطحي از علم، شرايط اجتماعي و اقتصادي، از توان خلاقه خويش بهره ببرند. خلاقيت گوهر درخشان و گرانبهاييست که با انسان زاده مي شود و همواره با جوهر او متصل و هميشه همراه انسان است.خلاقيت به معناي توانايي ترکيب ايده ها در يک روش منحصر به فرد يا ايجاد پيوستگي بين ايده هاست. خلاقيت عبارت است از به کارگيري توانائيهاي ذهني براي ايجاد يک فکر يا مفهوم جديد.
● نوآوري (innovation)
نوآوري فرايند اخذ ايده خلاق و تبديل آن به محصول، خدمات و روشهاي جديد عمليات است. به کارگيري ايده، انديشه و فکر جديد، ناشي از خلاقيت مي باشد. در حقيقت، نوآوري فرايندي است که مفهوم جديد يا انديشه و ايده تازه توليد شده به وسيله خلاقيت را به عمل تبديل مي کند.
نوآوري عبارت است از کاربردي ساختن افکار و انديشه هاي نو ناشي از خلاقيت. به عبارت ديگر، در خلاقيت اطلاعات به دست مي آيد و در نوآوري، آن اطلاعات به صورتهاي گوناگون عرضه مي شود.
در تفاوت بين تغيير و نوآوري گفته شده تغيير ايجاد هرچيزي است که با گذشته تفاوت داشته باشد، اما نوآوري اتخاذ ايده هايي است که براي سازمان جديد است. بنابراين، تمام نوآوريها منعکس کننده يک تغييرند اما تمام تغييرها، نوآوري نيستند.
● ويژگيهاي افراد خلاق و نوآور
افراد از نظر خلاقيت متفاوتند. کسي که زندگي خلاق دارد، احساس توانمندي را در خود پرورش مي دهد، با مهر و محبت ناکاميها را مي پذيرد و نيروهايش را در راه تحقق هدفهايي که دارد، بسيج مي کند.
ايام گرانبهاي عمر را به بطالت تباه نمي کند، خوب مي داند که بيکاري و وقت گذراني و فراغت بيش از اندازه، اسباب تکدر خاطر مي شود. او اهل تفکر و انديشه است و به جاي اتلاف وقت، زمان خود را به نحوي مديريت مي کند که وقت بيشتري براي انديشيدن و تعمق در سؤالهاي اساسي چون خداوند، خود، معرفت نفس و آثار خلقت و پديده هاي نامکشوف جهان هستي داشته باشد. انسان خلاق دلبسته ماديات نيست. انسان خلاق سعادت را در القاب جستجو نمي کند.
انسان خلاق از سرگرميهاي انفعالي فاصله مي گيرد. از انگاره هاي انفعالي حذر مي کند و علاقه مند و بانشاط در جهت هدفهايش گام بر مي دارد. به قدري محو انديشه و تفکر ات نو است که فرصتي براي خودخواهي پيدا نمي کند و جان کلام آنکه، مشتاق و هدف گراست. احساس جواني دائم دارد، احساسي که همه به آن نياز دارند، ولي متأسفانه اغلب از آن محروم هستند. انسان متفکر و انديشمند، خلاق و نوآور است. او در هر پديده اي چيزي نو مي يابد. ديدي وسيع و ذهني جستجوگر دارد، کنجکاو است و در جستجوي نايافته ها.
علاوه بر اين، افراد خلاق داراي يک سري ويژگيهايي هستند که آنها را مي توان با درجات متفاوت در تمام افراد جامعه پيدا کرد. خلاقيت در اثر رخوت و کم کاري را کد و کسل مي گردد، ولي هيچ گاه از بين نمي رود، بنابراين بايد سعي شود اين ويژگيها پرورش داده شوند تا خلاقيت دچار رکود نگردد.
۱) سلامت فکر و روان
افراد خلاق، سلامت رواني لازم را دارند. اين افراد قادرند فکر، انديشه و حرفهاي تازه را پشت سر هم مطرح کنند، بدون اينکه دچار رکود گردند.
بهره مندي از ذهني سالم، باز و گشوده، اين امکان را براي قوه خلاقه فراهم مي کند تا از آنچه مي خواهد، تصوير روشني بيافريند. و سرانجام، عملي منشأ موفقيت و پيروزي است که در وراي آن انديشه اي سالم نهفته باشد. همان گونه که ورزش عضلات را قوي تر و سالم تر مي کند، تفکر، مطالعه کتابهاي خوب و مفيد و نگارش تجارب، افکار و منشها نيز باعث تقويت و سالم تر شدن روان و ذهن مي گردد و در نهايت باروري و شکوفايي خلاقيت مي گردند.
۲) انعطاف پذيري
يعني توانايي کنار گذاشتن چارچوبهاي ذهني بسته و خشک، توانايي ديدن انديشه هاي جديد و بررسي افکار نو و پذيرش مناسب ترين و کارآمد ترين آنها. با دو سؤال از خود مي توانيم به ميزان انعطاف پذيري مان در زندگي خصوصي و اجتماعي پي ببريم:
▪ چه مقدار به اشتباهات و قصور خود در مقابل ديگران اعتراف مي کنيم؟
▪ چه مقدار در مقابل آنچه نمي دانيم اعتراف کرده و کلمه «نمي دانم» را بر زبان جاري مي کنيم؟ تکرار در اعتراف به موقع به اشتباهات و اقرار صادقانه به آنچه نمي دانيم، باعث مي شود اين خصوصيت خوب به يک رفتار طبيعي و عادت مقبول تبديل گردد. و اين توانايي را بدهد تا چارچوبهاي ذهني باطل را فرو بريزد. هر اندازه خلاقيت و نوآوري بيشتر باشد، به همان اندازه انعطاف پذيري بيشتر شده و وقت کمتري به حراست و دفاع از افکار غلط گذشته صرف خواهد شد. مطالعه سيره انبيا و اوليا(ع) و دانشمندان و نوابغ بزرگ جهان اسلام نشان مي دهد چقدر اهل تفکر و انديشه بودند و چگونه در مقابل افکار منحط و متحجرانه با صبر و تحمل و شکيبايي گوش فرا مي دادند و سپس با منطقي که هر انسان انديشمند و صادقي را قانع مي کرد، دريچه هايي از انديشه هاي بزرگ و خلاق را که تا آن روز هرگز نشنيده بودند، در مقابل آنان مي گشودند. جهاني بزرگ تر و انديشه هايي جهاني براي رشد و تعالي انسان در همه زمينه ها و از جمله علم و فناوريها.
۳) ابتکار
يعني به پشتوانه انديشه سالم، ذهني پويا و منعطف در هر زمان بتوان پيشنهاد تازه اي را يافته و ارائه داد. ارائه پيشنهاد جديد نوعي از خلاقيت و نوآوري است. انسانهاي خلاق چشمه جوشاني از پيشنهادهاي سازنده و مفيد هستند.
۴) ترجيح دادن پيچيدگي نسبت به سادگي
افراد بدون خلاقيت که تمايلي به بروز چنين امري ازخود نشان نمي دهند، هرگز سراغ سختيها نمي روند و همواره در جستجوي راه هاي بي دغدغه و آسان هستند، به طوري که معمولاً راه هاي پيموده شده را انتخاب مي کنند و علاقه اي به خطر کردن و پذيرش وظايف سنگين ندارند. اين افراد خواهان سايبان امنيتي ساخته شده به دست ديگران هستند، در حالي که افراد خلاق و مبتکر همواره در تلاش و تکاپو بوده وبه هر کور سوئي رضايت نمي دهند و در جستجوي منشأ نور مي باشند.
بنابراين، پيچيدگي ها را انتخاب کرده و به دنبال يافتن راه حلي ساده براي آنها هستند. ولي افرادي که تمايل به خلاقيت ندارند، به جاي پرداختن به ريشه ها خود را با برگها و شاخه ها سرگرم و با رفتن به سراغ مسائل ساده، خود را قانع و ارضا مي کنند.
۵) استقلال راي و داوري
افراد خلاق بر خلاف افرادي که تمايلي به خلاقيت ندارند، انسانهايي پيرو و دنباله رو نبوده و به دنبال تکيه گاهي درعالم بيرون نيستند تا به آن چنگ بزنند، بلکه اين افراد صاحب فکر، انديشه، سبک و روشي خاص هستند. آنها با توجه به اعتقاد به روح عظيم انساني و معرفت نفس، با ديدگاهي فراتر از ماديات با تکيه به خداوند و خزاين علوم نهان در روح انسان که خداوند به وديعه گذاشته است، با جستجو، تفکر و مطالعه به ايده هايي مي رسند که مي تواند جهان را متحول سازد.
۶) تمرکز نيروي ذهني بر والاترين هدفي که دارند
افراد خلاق هميشه ودر هر شرايطي ذهن و نيروي خود را بريک موضوع ويژه متمرکز مي کنند وبه دنبال دستيابي به هدفي والا و بلند مرتبه هستند و با اين عمل بر قله رستگاري و موفقيت تکيه مي زنند؛ همانند متمرکز شدن نور به وسيله ذره بين در يک نقطه و يا تمرکز ليزر در يک نقطه که حتي در فولاد هم نفوذ مي کند. اما انسانهايي که از خلاقيت کمتر برخوردارند، اهداف و مسؤوليتهاي متعددي را بر مي گزيند و در هيچ زمينه اي به طور کامل توفيق حاصل نمي کنند. پراکنده کاري حاصل ذهني پراکنده و غير متمرکز است که مانع تمرکز ايده هاست، هرچند بررسي سوابق انسانهاي بزرگ و نوابغ نشان مي دهد در بين آنان افرادي شلوغ و غير منظم هم وجود دارند، ولي به نظر نمي رسد اين امر به معناي پراکندگي ذهني آنها باشد و شايد اهميت دادن فوق العاده به امور بزرگتر سبب بي توجهي آنان به اموري چون نظم دادن اطراف خود باشد .
با اندکي تفکر، مثالهايي ازمديران و مسؤولان در محيط اطراف خود مي يابيم که با قبول چندين مسؤوليت و عدم توانايي در تمرکز روي يک نقطه مدير موفقي نبوده اند و يا بالعکس. بايد بدانيم، دستيابي به اهداف همواره در فضاي ذهني روشن و متمرکز و باايستادگي و پشتکار ميسر مي گردد.

حيا چيست؟ «حيا » در لغت به مفهوم شرمساري و خجالت است كه در مقابل آن « وقاحت » و بي شرمي قرار دارد. (ابن اثير ، نهايه ،ج 1 ، ص 391 ) به عبارتي ؛ حيا شر ...

آيا ممکن است کل سياره زمين، همانند يک درخت، موجودي زنده باشد؟ آيا ممکن است يک شعور زنده در تمامي سياره ما جاري باشد؟ آيا ممکن است کل سياره زمين، همانن ...

«سيال» به معني در جريان و بسيار روان است و در مورد هر ماده اي که قابليت جاري شدن داشته باشد، اعمال مي شود. سيال را ماده اي تعريف مي کنيم که وقتي تنش ب ...

آب بسيار که محوطه وسيعي را فرا گيرد و به اقيانوس راه دارد را دريا گويند؛ مجموع آب هاي شور که جزء اعظم کره زمين را مي پوشاند و تقريباً سه چهارم سطح زمي ...

● بازار داغ اوقات فراغت يادش بخير آن موقع ها. همان روزها که هر چه به تعطيلات تابستان بيشتر نزديک مي شديم، قند توي دلمان بيشتر آب مي شد، براي شيطنت کرد ...

خلاقيت ميلي ذاتي است که در وجود انسان به وديعه نهاده شده است . انسان مظهر خلاقيت الهي است(مطهري).خلاقيت براي تمامي عرصه هاي زندگي و سلامت فکر و روح ان ...

بحث تغيير و نوآوري در قرن حاضر بحث دنياي علم است و عصر امروز، عصر تغيير و عصر انفجار علم، عصر پيدايش سازمانهاي متعدد علمي، اجتماعي و اقتصادي و عصر نوآ ...

ما اغلب در توصيف حالات روحي خود از کلماتي مانند افسرده يا مضطرب و مانند آن استفاده مي کنيم. اما واقعا چه زماني بايد در مورد اين حالات نگران بود و به ...

share telegramدانلود نسخه PDF - خلاقيت يا creativity