up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله خلاقيت خفته PDF
QR code - خلاقيت خفته

خلاقيت خفته

چگونه خلاقيت خفته را بيدار سازيم؟

با علم واعتقاد به آنچه در پي مي آيد، با عمل به آنها و با مداومت در انجام، هر انساني حتي با نازل ترين درجه خلاقيت، قادر است جرقه مقدس را شعله ور ساخته وخلاقيت خفته را پيدا سازد.
بايد پذيرفت و باور داشت که اين گوهر نفيس و گرانبها در وجود همه ما از ابتداي خلقت تعبيه گرديده، زيرا خداوند ما را نمايندگان خود در روي زمين ناميده است. اين فلسفه و اين ايمان، منشأ بيداري انديشه، فکر و پيدايش خلاقيت است. خداوند در قرآن کريم از آموزش اسما به انسان سخن مي گويد و ارزش ساعتي تفکر را بيش از سالها عبادت مي داند. ارزش انديشه و تفکر در اديان الهي بخصوص دين اسلام چنان والاست که در قرآن و احاديث، بخشهاي خاصي به اين موضوع و در اهميت انديشه عميق، تفکر خلاقانه و جستجوگرانه در خلقت موجودات زمين و آسمانهاست.
تفکر و انديشه همراه با عبادت و ذکر، سبب آرامش قلب و گشايش دريچه هاي ايده ها و تخيلات انساني است. چيزي که بزرگان و انديشمندان نابغه اسلامي در زندگي خود بسيار بدان پرداخته اند و براي خلاقيت و نوآوري مي توان از آن بهره جست.
اگر چنين است، زمان برنامه ريزي است، زمان ايجاد تصوير ذهني سالمي است که اساس زندگي خلاق است، زمان شروع و شروع، هرگز دير نيست.
● شرايط مناسب تفکر و خلاقيت
۱) تفکر نيازمند محيطي آرام است.
۲) از روش طوفان مغزي استفاده کنيد.اين تکنيک علاوه بر اينکه مخزني از ايده ها براي شما ايجاد مي کند، به کمک آن مي توانيد در امور خود تصميم گيريهاي بهتري را اتخاذ نماييد.
۳) هميشه با خود يک دفترچه و مداد يا خودکار به همراه داشته باشيد.هنگامي که ايده اي تازه به ذهن شما مي رسد، آن را يادداشت نماييد.هنگامي که ايده هاي يادداشت شده خود را بازخواني مي کنيد، ممکن است ۹۰ درصد آنها بيهوده جلوه کنند، اما نگران نباشيد؛ اين طبيعي است، ۱۰ درصد از بقيه ايده هاي يادداشت شده بسيار ارزشمند خواهند بود.
۴) هنگامي که فکر نويي به ذهن شما مي رسد، يک فرهنگ لغت را باز کنيد و بطور تصادفي واژه اي را انتخاب کنيد.
اين فکرنو و آن واژه را با يکديگر ترکيب نماييد. اين روش سبب خواهد شد به نکات جالبي دست يابيد. يک مفهوم شناخته شده ساده اي وجود دارد که هنگامي که ذهن شما در شرايط آزاد به سر مي برد، قادر به خلاقيت نيست و هنگامي که ذهن شما با محدوديتهايي روبه رو مي شود،شروع به تفکر خواهد کرد و اين روش سبب مي شود ذهن شما دريک محدوديت قرارگرفته و تفکر نمايد.
۵) مشکلي را که با آن روبه رو هستيد، با دقت تعريف کنيد و يا آن را بر روي يک کاغذ يا دفترچه با جزئيات شرح دهيد.از اين طريق، به نکات تازه و خوبي در خصوص مشکل خود دست مي يابيد.
۶) اگر نمي توانيد تفکر کنيد، بهتر است پياده روي کنيد.يک تغيير آب و هوا براي شما خوب بوده و به آرامي کمک مي کند تا سلولهاي مغزي شما به تحرک واداشته شوند.
۷) تلويزيون نگاه نکنيد، زيرا ذهن شما توسط برنامه هاي تلويزيون اشغال مي شود و ديگر قادر نيستيد خلاقانه فکر کنيد، گويي با ديدن تلويزيون مغز شما از گوشها و چشم هاي شما نشت کرده و خارج مي شود.
۸) از مصرف دارو بپرهيزيد. بعضي از افراد براي تقويت خلاقيت خود از داروهاي خاص استفاده مي کنند، در حالي که از نگاه ديگران، اين افراد تنها نظير افرادي هستند که وابستگي دارويي دارند.
۹) تا مي توانيد درباره هر چيزي مطالعه کنيد. مغز شما با مطالعه کتاب ورزش مي کند.علاوه بر اينکه سبب الهام در ذهن شما مي شود، آن را انباشته از اطلاعات مي کند که اين خود سبب خواهد شد سلولهاي مغزي شما با يکديگر راحت تر ارتباط برقرار کند، و زمينه براي خلق ايده هاي نو پديد آيد.
۱۰) مغز شما نيز همانند بدن شما نيازمند ورزش کردن است تا به خوبي فعاليت نمايد.در صورتي که مغز ورزش نکند، به مرور سست و بي فايده مي شود.شما از طريق مطالعه کردن، بحث کردن با افراد باهوش مي توانيد سلولهاي مغزي خود را وادار به ورزش کنيد. گفتگو با ديگران در رابطه با کارگردانان فيلمها و سياست و نظير اينها براي ذهن شما خوب است و اين بهتر از پرخاش کردن بر سر ديگران است .
● تکنيک هاي خلاقيت و نوآوري
براي اينکه خلاقيتي ايجاد و پرورش يابد، بايد فنون و تکنيکهايي رعايت گردد. محققان مختلف فنوني را ذکر کرده اند که به مهمترين آنها اشاره مي شود:
۱) طوفان مغزي (BRAIN STORMING):
اين تکنيک را نخستين بار دکتر «الکس، اس، اسبورن» مطرح کرد و چنان مورد استفاده واستقبال مردم و سازمانها قرار گرفته که جزئي از زندگي آنها شده است. يورش فکري در واژه نامه بين المللي وبستر چنين تعريف شده است:
«اجراي يک تکنيک گردهمايي که از طريق آن گروهي مي کوشند راه حلي براي يک مسأله بخصوص با انباشتن تمام ايده هايي که در جا به وسيله اعضا ارائه مي گردد، بيابند. هيچ انتقادي از هيچ ايده اي جايز نيست. به هر ايده اي هرچند نامربوط خوش آمد گفته مي شود.
هرچه تعداد ايده ها بيشتر باشد، بهتر است. کيفيت ايده ها بعداً مورد توجه قرار مي گيرد. افراد به ترکيب کردن ايده ها تشويق مي شوند و از آنها خواسته مي شود نسبت به ايده هاي ديگران اشراف پيدا کنند.
۲) الگوبرداري از طبيعت (BIONICS) :
يکي از تکنيکهاي خلاقيت و نوآوري که در ابداعات فني کاربرد گسترده و موفقي داشته، تکنيک تقليد و الگوبرداري از طبيعت است. ابداعاتي که در زمينه علم ارتباطات و کنترل در دهه هاي اخير شکل گرفته اند؛ برنامه ريزيهاي رايانه و موضوع هوش مصنوعي همه با الگوبرداري و تقليد از فعاليتهاي مغز آدمي انجام شده و روند فعاليتها به گونه اي است که در آينده با ادامه اين کار فنون و ابزارهاي بديع و جديدي ساخته خواهد شد. بيوتکنولوژي و نانوتکنولوژي، از جمله علوم و فناوريهايي هستند که بيشترين الگوبرداري را از طبيعت و فرايندهاي زيستي در توليد ابداع ها و فنون براي توليد انواع محصولات و ارائه خدمات جديد عرصه هاي مختلف داشته اند.
۳) تکنيک گروه اسمي (NOMINAL GROUPING):
گروه اسمي، نام تکنيکي است که نيز تا حدودي در صنعت رواج يافته است. فرايند تصميم گيري متشکل از پنج مرحله است:
اعضاي گروه در يک ميز جمع مي شوند و موضوع تصميم گيري به صورت کتبي به هريک از اعضا داده مي شود و آنها چگونگي حل مسأله را مي نويسند.
هريک از اعضا به نوبه، يک عقيده را به گروه ارائه مي دهد؛ عقايد ثبت شده در گروه به بحث گذاشته مي شود تا مفاهيم براي ارزيابي روشن تر و کامل تر شود؛
هر يک از اعضا به طور مستقل و مخفيانه عقايد را درجه بندي مي کند. تصميم گروه، تصميمي خواهد بود که در مجموع بيشترين امتياز را به دست آورده باشد.
● طبقه بندي خلاقيت و نوآوري
س خلاقيت و نوآوري اوليه: عبارت است از آن دسته از خلاقيتها و نوآوريها که شامل ايجاد و توسعه اصول و مفاهيم جديد و خلق مفاهيم نوين مي باشند . خلاقيت و نوآوري اوليه به عنوان منشأ کشف جديد، نوعي واقعي و انديشه هايي متفاوت با آنچه تا به حال وجود داشته مانند نظريه هاي متحول کننده علمي و اختراعات بنيادي است.
خلاقيت و نوآوري ثانويه: آن دسته از خلاقيتها و نوآوريهايي هستند که شامل کاربرد جديد و متفاوتي از اصول و مفاهيم شناخته شده قبلي و تکميل و بسط خلاقيتهاي اوليه اند. دستاوردهاي علمي پژوهشگران که مبتني بر نظريه هاي بزرگ علمي است، از موارد خلاقيت ثانويه مي باشند .
● انواع خلاقيت و نوآوري
خلاقيت و نوآوري مي تواند در همه حوزه ها و زمينه ها روي دهد . برحسب موضوع و نوع حوزه، انواع خلاقيت و نوآوري را مي توان به شرح زير دسته بندي نمود :
۱) خلاقيت و نوآوري علمي
خلاقيت و نوآوري در هر يک از رشته هاي علم را مي توان خلاقيت و نوآوري علمي ناميد . کشفيات و نظريه هاي علمي مانند نظريه هاي علوم فيزيک، شيمي، روانشناسي، اقتصاد، مديريت و ... خلاقيتها و نوآوريهاي علمي شمرده مي شوند . بنابراين، برحسب اينکه کدام رشته علمي درنظر گرفته شود، انواع خلاقيت و نوآوري وجود دارد .
مثلا منظور از خلاقيت و نوآوري فيزيک، خلاقيت و نوآوري در حوزه علمي فيزيک و يا خلاقيت و نوآوري روانشناسي خلاقيت و نوآوري در حوزه علم روانشناسي است.
به همين ترتيب، خلاقيت و نوآوري شيمي، خلاقيت و نوآوري مديريت، خلاقيت و نوآوري رياضي و ساير موارد وجود دارند. بنابراين، علوم مختلف در واقع تشکيل شده از مجموع خلاقيتها و نوآوريهاي علمي در سطوح مختلف (خلاقيتها و نوآوريهاي علمي اوليه و خلاقيتها و نوآوريهاي علمي ثانويه) مي باشند .
خلاقيتهاي علمي اوليه يا بزرگ، عبارت است از آن دسته از خلاقيتها و نوآوريهاي علمي شامل خلق مفاهيم جديد علمي، کشفيات متحول کننده و ايجاد مفاهيم علمي نوين. نظريه مکانيک کوانتومي بلانک، نظريه نسبيت انيشتين، نظريه هاي رفتارگرايي واتسون و اسکينز، نظريه شناختي پياژه از جمله خلاقيتها و نوآوريهاي علمي اوليه يا بزرگ مي باشند که باعث ايجاد تحولات عميق علمي و شروع رويکردهاي جديد شده اند . خلاقيتها و نوآوريهاي علمي ثانويه يا کوچک عبارتند از آن دسته خلاقيتها و نوآوريهاي علمي است که در پي خلاقيتها و نوآوريهاي علمي اوليه بروز مي کنند و شامل بسط و توسعه مفاهيم آنها مي باشند . موضوعات تکميلي وابسته به نظريات ذکر شده فوق، خلاقيتها و نوآوريهاي علمي ثانويه يا کوچک محسوب مي شوند .
به عنوان مثال، علم فيزيک عبارت است از مجموع خلاقيتها و نوآوريهاي اوليه و ثانويه فيزيک، علم رياضي عبارت است از مجموع خلاقيتها و نوآوريهاي اوليه و ثانويه رياضي و علم روانشناسي عبارت است از مجموع خلاقيتها و نوآوريهاي اوليه و ثانويه روانشناسي. بنابراين، خلاقيت و نوآوري علمي عامل پيدايش و رشد و تکامل علوم است و دانشمندان رشته هاي مختلف علمي از طريق انجام مطالعات و پژوهشهاي علمي، درصدد دستيابي به خلاقيتها و نوآوريهاي اوليه و ثانويه علمي هستند.
۲) خلاقيت و نوآوري فناورانه
خلاقيت و نوآوري در جنبه هاي کاربردي و فني علوم يا به عبارتي خلاقيت و نوآوري در فناوري (تکنولوژي) را مي توان خلاقيت و نوآوري فناورانه، (خلاقيت و نوآوري تکنولوژيکي) يا خلاقيت و نوآوري مهندسي ناميد .
خلاقيت و نوآوري فناورانه عبارت است از خلق انديشه ها و طرحهاي نو در جنبه هاي کاربردي علوم و يافتن راه هاي جديد حل مسائل فني و مهندسي، اعم از نرم افزاري و يا سخت افزاري.
فناوري (تکنولوژي) معمولا تحت عنوان جنبه هاي کاربردي علوم تعريف مي شود و مي تواند در همه رشته هاي علوم وجود داشته باشد. بنابراين، فناوري و مهندسي هم شامل مفاهيم سخت افزاري و مفاهيم نرم افزاري مي گردد و از اين رو براي همه رشته هاي علوم پايه و علوم انساني، جنبه هاي فناوري و مهندسي وجود دارد.
رشته هاي فني مهندسي مانند مهندسي الکترونيک، مهندسي مکانيک، مهندسي مواد و ساير رشته هايي از قبيل «فناوري و مهندسي سخت افزاري» مي باشند . همچنين، حوزه هايي مانند فناوري روانشناسي و مهندسي رفتار، فناوري جامعه شناسي و مهندسي اجتماعي، فناوري آموزشي و مهندسي آموزشي، فناوري اقتصادي و مهندسي اقتصادي، فناوري مديريت و مهندسي مديريت، فناوري خلاقيت و نوآوري و مهندسي خلاقيت و نوآوري، از جمله فناوريها و مهندسيهاي نرم افزاري هستند .
خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي مي توانند به دوسطح کلي خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي اوليه و خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي ثانويه تقسيم شوند.
خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي اوليه عبارتند از خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي بنيادي و به عبارتي اختراعات بزرگ مانند اختراع اتوموبيل، لامپ خلاء، اختراع ترانزيستور، اختراع تلفن، اختراع راديو و اختراع تلويزيون. خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي ثانويه عبارتند از خلاقيتها و نوآوريهاي تکميلي و ابتکارها.
به طور کلي، فناوري تشکيل شده از مجموع خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي اوليه و ثانويه مي باشد. واژه اختراع معمولا براي خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي سخت افزاري مانند اختراع رادار و واژه ابداع معمولا براي خلاقيتها و نوآوريهاي تکنولوژيکي نرم افزاري مانند ابداع حساب ديفرانسيل و انتگرال يا ابداع شناخت درماني به کاربرده مي شود . هر چند هر دو واژه ممکن است براي هر دو مفهوم به کار برده شوند .
۳) خلاقيت و نوآوري صنعتي
انواع خلاقيت و نوآوري صنعتي را مي توان در چهار دسته کلي به شرح زير طبقه بندي نمود:
خلاقيت و نوآوري بنيادي
خلاقيت و نوآوري بنيادي عبارت است از نوعي خلاقيت و نوآوري اساسي و زيربنايي در فناوري سخت افزاري يا نرم افزاري سازمان صنعتي که موجب تغيير و تحول اساسي و بنيادي در آن سازمان مي شود . به عنوان مثال، تبديل فناوري لامپ خلا به فناوري ترانزيستور، تبديل فناوري مکانيکي ساخت ساعت به فناوري کوارتز، تبديل سازمانهاي فعلي به سازمانهاي مجازي از جمله خلاقيتها و نوآوريهاي بنيادي هستند.
خلاقيت و نوآوري فرآيندي
خلاقيت و نوآوري در فرآيند عبارت است از خلاقيت و نوآوري در فرايند، تغيير روشها و تغيير ساز و کارها. خلاقيتها و نوآوريهاي سازماني مانند شيوه هاي نوين مديريت کيفيت، روشهاي جديد مديريت بهره وري و شيوه هاي نوين مديريت منابع انساني، سيستمهاي نوين مديريت خلاقيت و نوآوري (مانند نظام مديريت خلاقيت و نوآوري فراگير (TCIM) از جمله خلاقيتها و نوآوريهاي فرآيندي شمرده مي شوند.
خلاقيت و نوآوري در فرايند معمولا موجب افزايش کارآيي، افزايش اثر بخشي، بهبود کيفيت و ارتقاي بهره وري سازمان مي گردد .
خلاقيت و نوآوري فرآورده اي
خلاقيت و نوآوري فرآورده اي عبارت است از خلاقيت و نوآوري در يکي از ويژگيهاي محصول سازمان صنعتي تغيير نوع و کيفيت محصول و يا توليد محصولات جديد و بديع در سازمان خلاقيت و نوآوري فرآورده اي محسوب مي گردد.
۴) خلاقيت و نوآوري در سازمان
سازمانها بر برهه اي از زمان که تحت عناوين مختلف از جمله عصر دانش،عصر فراصنعتي، عصر جامعه اطلاعاتي، عصر سرعت و بالاخره عصر خلاقيت و نوآوري مطرح شده است. خود را در جهت مديريت تغييرات شتابان و دگرگونيهاي ژرف جهاني آماده مي سازند، به گونه اي که خلاقيت و نوآوري به عنوان اصلي اساسي از عوامل مهم بقاي سازمانها و شرکتهاي جوان پذيرفته شده است. براساس اين استدلال، کشورهاي پيشرفته بر آموزش خلاقيت تأکيد بسيار کرده ودر اين راستا در انتخاب افراد خلاق، نوآور و آينده نگر، که رهيافتهاي بديع و خلاق براي مسائل پيچيده ارائه کنند، توجه خاص مبذول داشته اند.
سازمانهاي خلاق خصوصيات ويژه اي را دارا هستند. مهمترين ويژگي اين سازمانها، انعطاف پذيري آنها در رويارويي با بحرانهاست. يکي از دلايل معرفي نظريه اقتضايي مديريت، بر اين موضوع تأکيد دارد. سازمانهاي انعطاف پذير با مسائل و تنگناها برخورد منطقي و محققانه داشته، در صورت نياز به تغيير و تحول، پس از بررسي دقيق و عالمانه، آن را اعمال مي کنند. ساختار خلاق، نمايانگر روابط واحدهاي آن و نشان دهنده ميزان انعطاف پذيري آن است. سازمانهايي که داراي ساختار انعطاف ناپذير باشند، براي ايجاد همکاري و وحدت در دوران بحران، دچار آشفتگي مي شوند.
نگرش جديد ديگري با عنوان «نگرش مديريت بر مبناي انتظارها» مطرح شده که سعي در توسعه انتظارهاي والاي انساني دارد. اين نگرش، برتر و والاتر از ساير نگرشهاست، زيرا به جاي تأکيد بر عناصر عقلايي و عيني مديريت، بر عنصر انساني تکيه مي کند، چون با اين نگرش مدير تشويق مي شود تا امر هدايت و رهبري را براساس انتظارها انجام دهد. کليه طرحهاي سازنده، اقدامها و عمليات، از انتظارها سرچشمه مي گيرند.
تغيير سازماني به عنوان اتخاذ يک فکر يا رفتار جديد به وسيله سازمان مشخص مي شود، اما نوآوري سازمان، اتخاذ يک ايده يا رفتار است که براي نوع وضعيت، سازمان، بازار و محيط کلي سازمان جديد است. اولين سازماني که اين ايده را معرفي مي کند، به عنوان نوآور در نظر گرفته مي شود و سازماني که کپي مي کند، يک تغيير را اتخاذ کرده است. براساس اين تعاريف، خلاقيت لازمه نوآوري است. تحقق نوجويي، به خلاقيت وابسته است. اگر چه در عمل نمي توان اين دو را از هم متمايز ساخت، ولي مي توان تصور کرد که خلاقيت بستر رشد و پيدايي نوآوريهاست. خلاقيت، پيدايي و توليد يک انديشه و فکر نو است، در حالي که نوآوري عملي ساختن آن انديشه و فکر است. از خلاقيت تا نوآوري اغلب راهي طولاني در پيش است و تا انديشه اي نو به صورت محصولي يا خدمتي جديد درآيد، زماني طولاني مي گذرد و تلاشها و کوششهاي بسيار به عمل مي آيد. گاهي ايده و انديشه اي نو از ذهن فرد مي تراود و در سالهاي بعد آن انديشه نو توسط فرد ديگري به صورت نوآوري در محصول يا خدمت متجلي مي گردد.
خلاقيت، به قدرت ايجاد انديشه هاي نو اشاره دارد و نوآوري به معناي کاربردي ساختن آن افکار نو و تازه است.) به طور خلاصه، با درنظر گرفتن نظريه هاي فوق مي توان چنين نتيجه گرفت که خلاقيت اشاره به آوردن چيزي جديد به مرحله وجود داشته و يا به عبارتي به معناي دلالت بر «پيداکردن» چيزهاي جديد است، هرچند ممکن است به مرحله استفاده در نيايد. نوآوري به عنوان هر ايده جديدي است که در برگيرنده توسعه يک محصول، خدمات يا فرآيند مي گردد که ممکن است نسبت به يک سازمان، يک صنعت، يا ملت و يا جهان جديد باشد. اين نوآوريها به تغيير و انطباق بهتر سازمان با ايده هاي جديد منجر مي شود.

«خلاقيت چيست؟» خلاقيت واژه اي است مبهم که ارائه تعريف دقيق از آن دشوار است. همانند هزاران واژه مهم ديگر که با ارائه تعريف فقط آنها را در يک چهارچوب سل ...

خلاقيت ميلي ذاتي است که در وجود انسان به وديعه نهاده شده است . انسان مظهر خلاقيت الهي است(مطهري).خلاقيت براي تمامي عرصه هاي زندگي و سلامت فکر و روح ان ...

مقدمه تمامي اديان الهي و در راس انها اسلام انسان را موجودي كمال گرا ميدانند.انسان همواره درحال تكامل است و جهت گيري او به سمت كمال بي نهايت و يكي از ه ...

کودکان امروز، لازم است بزرگسالاني خلاق و مبتکر باشند، زيرا جهان به سرعت در حال تغيير و دگرگوني است و آنان نياز دارند براي رويارويي با مشکلات و فائق آم ...

ورود به دنياي ذهن و خلاقيت، در حقيقت نگاهي به اوجگاه هنرنمايي خداوند، در موجودي به نام انسان است. خداوند حكيم در خلقت انسان، هنرهايي رقم زده است كه گا ...

بحث تغيير و نوآوري در قرن حاضر بحث دنياي علم است و عصر امروز، عصر تغيير و عصر انفجار علم، عصر پيدايش سازمانهاي متعدد علمي، اجتماعي و اقتصادي و عصر نوآ ...

«اعتماد به نفس» به معناي ارزشمند دانستن و اهميت دادن به خود است و باعث مي شود فرد بهتر بتواند چالش هاي زندگي را پشت سر بگذارد. اين ساده ترين تعريفي اس ...

اين دوره در تاريخ ۵ ۱۲ ۸۷ آغار و در تاريخ ۲۱ ۱۲ ۸۷ به پايان رسيد. مطالب ذکر شده به حدي مثمر ثمر واقع شد که بر آن شدم تا خلاصه اي از مطالب را بر ...

دانلود نسخه PDF - خلاقيت خفته