up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله خط ميخي PDF
QR code - خط ميخي

خط ميخي

نخستين خط ايراني
نخستين خطي که در ايران زمين با آن يکي از زبانهاي ايران باستان نوشته شده ، خط ميخي هخامنشي است . آنچه از آثار کتبي زبان روزگار هخامنشيان که بصورت فارسي ناميده مي شود و به ما رسيده است با همين خط نوشته شده است .
اين خط از چپ به راست نوشته مي شود .
تاريخ خط ميخي
اين خط احتمالا بايد در هشتصد سال پيش از ميلاد مسيح به ايران راه يافته باشد اما بدبختانه از روزگار پادشاهي مادها که در پايان سده هشتم تشکيل يافته، هنوز آثار کتبي بدست نيامده است . به ويژه شهر همدان برعکس شهرهاي ديگر که با فاصله از شهر ازبين رفته ايجاد مي شوند ، دقيقاً بروي ويرانه هاي شهر هگمتانه (پايتخت مادها) بناشده و خود اين مسئله مانع از کند و کاوهاي باستان شناسي مي گردد .
اولين نوشته هاي موجود
آثار ميخي که بدست داريم همه از زمان هخامنشيان است .
بنا به نظر برخي ها نخستين خط ميخي هخامنشي بدست آمده متعلق است به کوروش کبير که در دشت مرغاب بجاي مانده و در آن تنها يک جمله من هستم کوروش شاه هخامنشي نوشته شده و به زمان 529 - 559 ق.م نگاشته شده است .
نظري ديگر در مورد کتيه دشت مرغاب
برخي ديگر معتقدند اين کتيبه به همراه پيکر بالدار و تاج بر سر واقع در دشت مرغاب متعلق به کوروش کوچک برادر اردشير دوم است که به اميد رسيدن به تاج و تخت با برادر خود جنگيد و در جزء سپاهيانش سيزده هزار سرباز مزدور يوناني بودند و در کونخ، تقريبا در دوازده مايلي بابل شکست خورده و کشته شد.
البته بسيار بعيد به نظر مي رسد که براي او در دشت مرغاب پيکري تراشيده و به او لغب شاهي دهند . البته در اين نوشته جاي رد کردن يا تاييد اين مطلب نيست .
اين مطلب تنها به اين دليل مطرح شده که به يکي از اين فرضيه ها اين کتيبه اولين سند از خط ميخي هخامنشي است .
وضعيت خطوط ديگر اين کتيبه
البته اين کتيبه به دو زبان ديگر هم ترجمه شده ( زبان بابلي و زبان ايلامي که بالاي خط هخامنشي نوشته شده اند .
کتيبه هاي داريوش
اما دو کتيبه ديگر نيز قدمتي بيش از اين دارند. يکي ASH و ديگري AMHکه هر دو بنا به دلايلي به دوران متاخر هخامنشي متعلق است نه به دوران ابتدايي آن که ارشامه و آريارمنه شاهي مي کردند . به هرحال مي توان گفت اولين کتيبه هاي بدست آمده متعلق به داريوش بزرگ است .
پادشاهان ديگر هخامنشي که از آنها کتيبه به خط ميخي هخامنشي بدست آمده عبارتند از :
* داريوش ( 486 - 522 )
* خشايارشا ( 465 - 486 )
* اردشير اول ( 424 - 465 )
* اردشير دوم ( 359 - 404 )
* اردشير سوم ( 338 - 359 )
* و احتمالاً آريارمنه و ارشامه
هرودوت در جايي از لشکرکشي داريوش به جنگ ساکها skyths مي گويد :
چون داريو ش به بسفر رسيد دو ستون از سنگ سفيد در آنجا بر پا کرد در يکي از آنها نام هاي کساني را که با وي همراه بودند به خط آشوري و ديگري به خط يوناني کنده گري کردند ...
البته بايد توجه داشت که هرودوت خط ميخي هخامنشي را خطوط آشوري ناميده است.
پيدايش خط ميخي
خط ميخي ابتدا در سومر شکل گرفته به اکد رفته و از آنجا به بابل و آشور راه يافته است و و پس از آن به ايران رسيد .
اما در ايران به اندازه اي اين خط تغيير يافت که به صورت يک الفبا درآمد .
اما بعد از اردشير سوم ( 338 - 359 ) ق.م ديگر اثري از اين کتيبه بدست نيامده و چند نگين و مهر که بدست آمده همه قبل از سال 300 پيش از ميلاد است .
واژه هاي خط ميخي
روي هم رفته از تمامي آثار نگاشته شده هخمنشي کلاً چهارصد و اندي واژه از زبان پارسي باستان بجاي مانده. البته اين تعداد ريشه و بن شناخته شده دارند و ما با مشتقات آنها کار نداريم .
بايد اشاره کرد که خط ميخي با تغييري که در ايران کرد يک قسم از الفباي آريائي گرديد يعني فقط علامات اين الفبا از اشکال ميخي بابلي اقتباس شده است . در روزگار هخامنشيان خط ديگري به ايران راه يافت و رفته رفته جاي خط ميخي را گرفت.

آشنايي واژه ساخت خطي براي هر گونه ساختمان خطي ، که بطور مداوم در سنگها ديده شود، بکار مي‌رود. مثلا ، در يک امتداد قرار گرفتن قلوه‌سنگهاي طويل ، و يا م ...

در قطبش خطي ميدان الکتريکي (يا ميدان مغناطيسي) موج ، در امتداد يک خط راست نوسان مي‌کند، لذا بايد اختلاف فاز بين مولفه‌هاي ارتعاش ميدان 0 يا 180 درجه ب ...

● مقدمه سيستم بينايي ما طوري تنظيم شده است که ما بتوانيم در محيطي سه بعدي و سرشار از نور، سايه، رنگ، بافت و اشياء و اشکالي متنوع و متعدد در فواصل دور ...

ما بر روي يک جسم کروي بزرگ زندگي مي کنيم که نامش را زمين نهاده ايم. وقتي که از اين جسم به بالا نگاه مي کنيم آسمان را مي بينيم که مثل يک کره مدور اطراف ...

بيست و دو قرن پيش ، دانشمندي پرآوازه باتلاش و كوشش توانست ، در آن دوران كه همه ،فقط به فكر جنگ و سلطه طلبي بودند، درهاي علوم رياضي و فيزيك را به روي آ ...

جايگاه ويژه اي که ملت تاتار در تقاطع فرهنگهاي گوناگون احراز مي نمايد، موجبات ترکيب ويژه و زيست دايمي آنان را در حوزه ي رود ولگا، به ويژه در عرصه ي معن ...

شيخ محمد علي عاملي ملقب به بهاء الدين معروف به شيخ بهايي فرزند حسين بن عبدالصمد است که از فقهاي مذهب شيعه بود و در روز پنجشنبه هفدهم ذي الحجه سال ۹۵۳ ...

حکيم عم خيام در سن ۲۴ سالگي به اصفهان رفت و به مدت ۱۸ سال در آنجا ماند. با حمايت ملک شاه سلجوقي و وزيرش نظام الملک، به همراه جمعي از دانشمندان و رياضي ...

دانلود نسخه PDF - خط ميخي