up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله خشم آموزگار PDF
QR code - خشم آموزگار

خشم آموزگار

تغيير رفتار با روش هاي غيرکلامي

يکي از ارکان مهم آموزش و تدريس، ايجاد فضايي سالم و مناسب براي يادگيري و آموختن است. ذهن، روان و رفتار کودکان و نوجوانان نسبت به سال هاي گذشته دچار تحولات و دگرگوني هاي بي شماري شده است. دانش آموزان، آموزگاراني را ترجيح مي دهند که به شخصيت آنها احترام گذارند، به جاي تنبيه آنها را تشويق و حمايت کنند، خوب درس بدهند، انگيزه تلاش و پيشرفت را در آنها زنده نگه دارند، ارزش ها و آرمان هايشان را ناديده نگيرند و آنها را در يافتن اهداف صحيح زندگي ياري کنند. رابطه معلم - دانش آموز رابطه يي ظريف و شکننده است، تا حدي که شکيبايي و بردباري بيشتر آموزگاران و معلمان را مي طلبد. گاهي وضعيتي بر کلاس حاکم مي شود که احتياج به مهارت، تسلط و مديريت آموزگار بر رفتارها و واکنش هاي هيجاني - احساسي دانش آموزان دارد. بدخلقي هاي روزانه، اختلاف ها و تعارض هاي بين بچه ها، بحران هاي لحظه يي کلاس و... نيازمند توان بالاي تصميم گيري آموزگار است. تحقيقات نشان مي دهد ارتباط مستقيمي بين اعتماد به نفس آموزگار براي ايجاد رابطه يي فعال و پويا با دانش آموزان و پيشرفت تحصيلي کلاس وجود دارد. آموزگاراني که مي دانند چه هدفي را دنبال مي کنند و با چه شيوه يي قصد دارند برنامه هاي آموزشي خود را دنبال کنند، با آمادگي بيشتري درس و کلاس خود را اداره مي کنند.
بايد اذعان کرد مشکلات آموزشي به يکباره و ناگهان به وجود نمي آيد، بلکه هميشه عوامل گوناگون و متنوعي زمينه ساز آن است. خانواده، دوستان، مدرسه، اجتماع و... تاثيرات عمده يي بر عملکرد تحصيلي دانش آموزان مي گذارد که گاه آنها را از روند آموزش دور مي سازد. در دنياي پرمساله يي که ما زندگي مي کنيم، کودکان و نوجوانان نمي توانند مشکلات شخصي شان را (حتي آنهايي را که ارتباطي هم به درس و مدرسه ندارد)، پشت در کلاس جا بگذارند و پس از بازگشت از مدرسه، آنها را با خود به همراه ببرند. براي آنکه بچه ها از مدرسه، کلاس و درس لذت ببرند، استعدادهايشان شکوفا شود و تبديل به افرادي سرزنده و پويا شوند، بايد به تمامي نيازهاي عاطفي ، عقلاني، جسماني و اجتماعي آنان توجه شود. تعامل و ارتباط بين معلم و شاگرد و شاگرد و شاگرد بخش مهمي از فرآيند آموزش و يادگيري است. هرچه آموزگاران به اهميت اين تعامل اجتماعي بيشتر پي ببرند، بهتر مي توانند محيطي مساعد براي تدريس خود به وجود آورند. رفتارها و پاسخ هاي آموزگاران، مربيان و مشاوران مدرسه مي تواند جوي از تفاهم و توافق يا خودسري و مشاجره در بين کلاس و دانش آموزان پديد آورد.
● انتقادهاي آموزگار
انتقادها، بهانه جويي ها و حرف هاي نيش دار آموزگاران تنها حس تنفر و انزجار را در دانش آموزان ايجاد مي کند و موجب کاهش پيشرفت و ضعف عملکرد و راندمان کلاس مي شود. اگر دانش آموزي قدري بي نظم، اخلالگر و کند است، طعنه و سرزنش آموزگار نمي تواند تغييري در رفتار او به وجود آورد. معمولاً زماني که بچه ها در فهم درسي مشکل دارند، بدرفتار و سهل انگار مي شوند و از ادامه يادگيري سر باز مي زنند. آنها از اينکه از آموزگارشان کمک بخواهند، مي ترسند، زيرا احساس مي کنند يا آموزگار آنها را توبيخ مي کند يا انگشت نما و مسخره ديگر بچه ها مي شوند. اين در حالي است که آموزگار مي تواند با برقراري روابط صحيح و تذکرهاي مرتب به دانش آموزان، رفتاري پيشه کند که جو تفاهم و دوستي را در کلاس برقرار سازد. زماني که احترام و جايگاه واقعي آموزگاران و دانش آموزان در کلاس حفظ شود، اعتماد به نفس، خودپنداره و تصوير ذهني بچه ها از خودشان تقويت مي شود.
کودکان دبستاني و گاه نوجوانان دبيرستاني، کمتر به استعدادها و توانايي هاي دروني شان اطمينان دارند. کمترين جملاتي که هوش و ذکاوت آنها را مورد حمله قرار دهد (به خصوص توسط آموزگاران و معلمان) کافي است که انگيزه تلاش و پيشرفت را در آنها از بين ببرد و احساس بي ارزشي و ناتواني را در آنها جايگزين سازد. بسياري از مسائل آموزش و پرورش ريشه در روابط حاکم بر معلم و دانش آموز دارد. براي اصلاح و بهبود بخشيدن اين روابط، بايد تغييرات عمده يي در اين زمينه صورت گيرد.
زماني که آموزگار از دانش آموز مي خواهد کاري انجام دهد، اگر لحن کلامش انتقادي و سرزنش آميز باشد، نتيجه آن مقاومت و ستيزه جويي کودک (يا نوجوان) خواهد بود. اما اگر لحني سازنده و غيرانتقادي داشته باشد، روحيه همکاري و مشارکت را در بين دانش آموزان تقويت خواهد کرد. خوب است معلمان و آموزگاران نسبت به رفتارهاي خود هوشيار و حساس باشند و آگاهانه از برانگيختن پاسخ هاي دفاعي شاگردان بپرهيزند.
خشم آموزگار
زماني که آموزگاري عصباني مي شود، در فرآيند تدريس او اخلال به وجود مي آيد. او بايد سعي کند خشمش را به گونه يي ابراز کند که به کسي لطمه يي (چه جسمي و چه رواني) نزند. او بايد ضمن اشاره به مشکل درصدد حل وضعيت حاکم بر کلاس باشد. بد و بيراه گفتن، حمله به شخصيت بچه ها، سر و صدا راه انداختن و رفتارهاي تکانشي - هيجاني محض، هيچ گاه نمي تواند کليد برتري معلم در کلاس درس باشد.
يکي از استرس ها و اضطراب هاي حرفه يي آموزگاران اداره و کنترل کلاس و داشتن رابطه يي پويا و فعال با دانش آموزان است. در مواردي بعضي از دانش آموزان مي توانند به تنهايي مشکلاتي براي آموزگاران شان به وجود آورند که حتي باتجربه ترين معلمان هم از کنترل و اداره آن ناتوانند. گاهي حضور يک دانش آموز خاطي و اخلالگر مي تواند تاثير زيادي روي عملکرد آموزگار بر تک تک دانش آموزان گذارد. همان طور که نمي توانيم عکس العمل ها و رفتارهاي آموزگاران را بدون در نظر گرفتن رفتار دانش آموزان تبيين کنيم، همان طور هم نمي توانيم رفتار دانش آموزان را بدون در نظر گرفتن رفتار آموزگاران درک کنيم. آموزگاراني که براي کنترل کلاس دست به تهديد و ارعاب دانش آموزان مي زنند، گاهي متوجه مي شوند بچه ها آنها را به عملي کردن اين تهديدها ترغيب مي کنند، تا بتوانند موقعيت شغلي آنها را به مخاطره اندازند. درحالي که از اين گروه از معلمان بايد پرسيد؛«آيا واقعاً خواستار رابطه يي رعب انگيز بين خود و دانش آموزان هستند و آيا تنها با ترساندن بچه ها مي توانند آنها را به درس خواندن تشويق کنند؟»
دانش آموزان زماني که آموزگارشان عصباني است، به رفتار او و آنچه او مي گويد، خوب توجه دارند. گاهي بدخويي و رفتار تند معلم، اشارات و حرکات او موجب رنجش، احساس خواري و سرافکندگي دانش آموزان و به دنبال آن ناديده گرفتن اصول اوليه بهداشت رواني کلاس مي شود. دانش آموزان به معلمان شان وابسته اند. اگر معلمان نسبت به بچه ها از خود احترام نشان دهند و به عزت نفس و حس ارزشمندي آنها لطمه نزنند، طبيعي است که بچه ها نيز کمتر دست به مقاومت، خودسري و بدرفتاري خواهند زد. رفتارهاي مودبانه و حرفه يي آموزگار مي تواند مانع از تخلف هاي انضباطي دانش آموزان شود. اگر آموزگار اجازه دهد بچه هاي کلاس به سادگي او را خشمناک و عصباني کنند، خيلي زود کنترل و تسلط خود را بر کلاس از دست خواهد داد.
● تشويق هاي آموزگار
تشويق بايد تاييد کننده عمل دانش آموز باشد نه وجود و شخصيت او. زيرا کودک يا نوجوان تصور مي کند اگر آن خصوصيت و ويژگي را نداشته باشد، ديگر مورد ارزش و احترام نيست. براي مثال، زماني که دانش آموز از درسي نمره عالي و خوبي مي گيرد، اگر او را به دليل نمره اش تشويق کنند، او فکر خواهد کرد که اگر بار دوم نمره پاييني بگيرد، ديگر مورد لطف و تمجيد کسي واقع نخواهد شد، در حالي که اگر او را براي تلاش و کوششي که به خرج داده است، مورد تشويق قرار دهند، او سعي مي کند با تلاشي بيشتر بار ديگر هم نمره رضايت بخشي بگيرد. در حقيقت تشويقي که شخصيت او را ارزيابي نمي کند، احساس امنيت، آرامش و انگيزه بيشتر در او ايجاد مي کند.
رفتارهاي شايسته و مطلوب دانش آموزان را همواره مدنظر داشته باشيد، زيرا رفتارهاي آينده آنان را به شدت تحت تاثير قرار مي دهد. در بعضي شرايط شناخت رفتارهاي خوب و پسنديده دانش آموزان موجب کاهش رفتارهاي نامطلوب و نامناسب آنها مي شود. به هر اندازه که نکات مثبت و ارزشمند اخلاقي - آموزشي دانش آموزان بيشتر مد نظر قرار گيرد، به همان اندازه نيز انگيزه تلاش و پيشرفت در آنها پايدارتر خواهد شد.
تشويق نه تنها وسيله يي است که دانش آموز را با رغبت و تمايل به تلاش و پويايي وامي دارد، بلکه موجب تاييد و تکرار رفتارهاي مطلوب آنان نيز مي شود. دانش آموزان زماني مي توانند توانمندي هاي خود را ارتقا دهند که با استفاده از حمايت هاي مثبت و داشتن روابط کيفي بالا با مربيان و معلمان شان بتوانند احساس شايستگي و کارآمدي را در خود پرورش دهند.
● تنبيه هاي آموزگار
در کلاسي که نظم و مقررات حاکم باشد، تنبيه و طرد دانش آموز جايي نخواهد داشت. خشونت با دانش آموز هدف و فرآيند يادگيري را مختل مي کند. ارزش ها و مفاهيم اخلاقي گوناگون مثل احترام، مسووليت پذيري، رعايت حقوق ديگران و... را نمي توان به طور مستقيم به دانش آموزان آموخت، بلکه بايد آنها را در موقعيت هاي عيني و واقعي به بچه ها ياد داد. تهديد و ارعاب کودکان (و نوجوانان) نه تنها مانع از بدرفتاري آنها نمي شود، بلکه تنها زمينه يي براي مخفي کاري او ايجاد مي کند. از طرف ديگر، وقتي دانش آموز به دليل رفتار نامناسبش با شدت عمل روبه رو مي شود، کمتر به رفتار خود و خطايش فکر مي کند و بيشتر متوجه نحوه خشم و عصبانيت آموزگار مي شود.
هنگامي که از دانش آموزي مي پرسند؛ «چرا سر کلاس بدرفتاري مي کني؟» او پاسخ مي دهد؛«معلم ما اصلاً بداخلاق است.» از آنجايي که کودکان هنوز به خصيصه خودمحوري خود پايبندند، هيچ گاه خود را مورد سوال قرار نمي دهند، بلکه رفتار و واکنش آموزگارشان را علت اصلي اختلاف معرفي مي کنند. از اين رو بهتر است براي تغيير رفتارهاي منفي دانش آموزان، رفتارهاي مثبت و سازنده آنان تشويق و تقويت شود. با به کار بردن اين شيوه، رفتارهاي نامناسب بچه ها به تدريج کاهش مي يابد و رفتارهاي مطلوب جايگزين آنها مي شود. براي برقراري نظم و انضباط آگاهانه در کلاس و اجراي مقررات، بهترين شيوه حمايت، تشويق، توجه، بردباري و تمرکز بر رفتارهاي پسنديده دانش آموزان است.
آموزگاران بايد پيش از آغاز سال تحصيلي براي برقراري نظم و انضباط در کلاس شان، مقررات و قوانين ساده و شفافي تدوين کنند تا بدين وسيله دانش آموزان را با خواسته ها، انتظارات و اهداف خود آشنا سازند. زماني که کلاسي به نحو مطلوب اداره و مديريت شود، شرايطي به وجود مي آيد که دانش آموزان مشکلات انضباطي کمتري داشته باشند. داشتن روابطي منفي با شاگردان موجب مي شود آنها اصول انضباطي کلاس را مستبدانه و خشک بدانند و براي اجراي آنها از خود مقاومت نشان دهند. در حالي که داشتن روابطي مثبت به آنها کمک مي کند تا هدف اصلي از انضباط را سازندگي و پيشرفت در کار بدانند. تاديب دانش آموز بايد با خونسردي انجام شود تا دانش آموز را متوجه رفتار اشتباهش کند. رفتار صحيح و شايسته آموزگار، آهنگ صدا، ثبات و عدالت او مي تواند بهترين الگوي تربيتي دانش آموزان باشد. يکي از روش هاي کنترل هيجانات منفي دانش آموزان در کلاس، تماس ها و ارتباطات چشمي ، نگاه هاي اجمالي، خيره شدن و روش هاي غيرکلامي آموزگار است. از اين طريق مي توان خيلي ساده و راحت رفتار خلاف کودک (يا نوجوان) را بدون اينکه مزاحمت و اغتشاشي براي بقيه دانش آموزان کلاس ايجاد شود، متوقف کرد.
در حقيقت، هدف از پرورش کودکان و نوجوانان بايد تغيير رفتار هاي آنان در جهت اعتلاي توانايي ها، استعدادها و ويژگي هاي مثبت و سازنده آنان باشد.

احساس خشم يکي از احساس هاي ذاتي انسان است و الزاما مخرب نيست. در گذشته هاي دور انسان با حيوانات و درندگان روبه رو مي شد ولي در جامعه تغيير يافته امروز ...

اگر عصباني هستيد، بوق بزنيد! حتماً تا به حال اين جمله را شنيده ايد كه خشم كشنده است. در بسياري از موارد به خصوص در دنيايي كه ما در آن زندگي مي كنيم اي ...

تحقيقات نشان داده که عزت نفس پايين يا تصور بد ذهني از خود فرد با مشکلاتي همراه است و نوع نگرشتان به کار و روابطتتان را هم تحت تاثير قرار مي دهد. در اي ...

سرزنش نكنيد عزت نفس اندك ،حالت خود تقويتي دارد، يعني اگر كودكي دچار اين مشكل است، خود نيز آن را شدت مي بخشد. مثلاً اگر او فكر مي كند در درس رياضي ضعيف ...

آيا فردي خشن، عصبي و انزواطلب هستيد؟ آيا هميشه مشغول کار کردن مي باشيد، نوشابه هاي الکلي فراواني مي نوشيد، داروهاي غير قانوني استفاده مي کنيد و از طري ...

«پارانويا» اصطلاحي است که توسط متخصصان سلامت روان براي توصيف سوء ظن (يا عدم اعتماد) به کار برده شده است که در مکالمه هاي روزمره و اغلب در مواقع عصباني ...

بهداشت رواني واژه اي است که هر بار با شنيدن آن بيش از هر چيز ياد سلامت روحي و رواني مي افتيم. شايد انسان دوره معاصر بيش از هر چيز ديگر به واسطه پيشرفت ...

● هاله نوراني اول، قبل از اينكه پا به اين ماجراجويي جديد بگذاريد، خواسته هاي خود را بررسي كنيد و به ياد داشته باشيد كه همواره مسؤولانه رفتار كنيد. همز ...

دانلود نسخه PDF - خشم آموزگار