up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله خرگوش PDF
QR code - خرگوش

خرگوش

خرگوش و راههاي نگهداري از آن

خرگوش اهلي (Oryctolagus Cuniculus)حيواني از راسته خرگوش شکلان (Lagomorpha) و خانواده Leporidae است و خاستگاه ابتدائي آن غرب اروپا و شمال غرب آفريقا مي باشد.
در حال حاضر از نژادهاي مختلف آن به منظورهاي گوناگون از جمله توليد پشم و گوشت ، انجام تحقيقات بيولوژيکي و بعنوان حيوانات خانگي استفاده مي شود.
رفتار غير تهاجمي و آرام خرگوش آنرا بعنوان يک حيوان خانگي ايده آل مطرح نموده است . با اين وجود جهت نگهداري مناسب آن ، آشنائي با خصوصيات آناتوميکي ، فيزيولوژيکي و رفتاري اين حيوان ضروري است .
● ويژگيهاي کالبد شناسي و فيزيولوژيکي
▪ سر: مهمترين ويژگي آناتوميکي حيوان در سر، گوشها مي باشند. بخش خارجي گوشها يعني لاله گوش خصوصيت برجسته اين حيوان بوده و علاوه بر نقش آن در شنوائي ، به لحاظ وجود شبکه وسيع عروقي در زير پوست اين ناحيه ، تأثير مهمي درتنظيم حرارت بدن دارند. لاله هاي گوش نرم و بسيار حساس مي باشند و نبايد از آنها براي گرفتن و مقيد کردن حيوان استفاده نمود.
چشمها به نسبت اندازه سر بزرگ و داراي زاويه ديدي حدود ۱۹۰ درجه مي باشند. مردمکها قدرت اتساع زيادي دارند و بدين علت حساسيت بينائي حيوان به نور را در مقايسه با انسان ۸ برابر افزايش مي دهند. پلک سوم دراين حيوانات رشد قابل ملاحظه اي دارد که در هنگام خواب از گوشه داخلي چشم حرکت نموده و سطح قرنيه رامي پوشاند.
دندانهاي خرگوش رشد دائمي دارند، بعنوان مثال دندانهاي پيشين در طول سال بيش از ۱۰-۱۲ سانتيمتر رشدمي نمايد بنابراين بيماريهاي دنداني نظير رشد بيش از حد دندانها و يا وجود دندانهاي نابجا و بد شکل از موارد متداول در خرگوشها مي باشند.
▪ قفسه صدري : حجم قفسه صدري در مقايسه با گنجايش محوطه خيلي کوچک است . قلب نيز کوچک است وبر خلاف ساير پستانداران دريچه دهليزي - بطني سمت راست سه لختي (Tricuspid) نبوده و دو لختي Bicuspid))است .
▪ محوطه بطني : طول روده ها حدود ۱۰ برابر طول بدن است و بخش مهمي از آن را (از نظر گنجايش و عملکرد)روده کور (Cecum)تشکيل مي دهد که باقيمانده هضم نشده مواد غذائي پس از عبور از روده باريک وارد آن شده وتوسط ميکروفلور موجود در آن مورد تجزيه قرار مي گيرند و ترکيبي غني از پروتئين و ويتامين را ايجاد مي کنند.
خرگوش بطور طبيعي و غريزي رفتاري تحت عنوان مدفوع خواري دارد. اين حيوانات دو نوع مدفوع توليدمي کنند که يک نوع آن بشکل دانه اي و نوع ديگر بحالت خميري است . نوع دوم غني از ترکيبات پروتئيني و ويتاميني است و حيوان فقط اين نوع مدفوع را مورد تغذيه قرار مي دهد. اين عمل معمولا صبح زود انجام مي شود و حيوان مدفوع را مستقيما از مخرج خود مي گيرد و بدين ترتيب بخشي از نياز بدن به پروتئين و ترکيبات ويتاميني را تامين مي نمايد.
ادرار خرگوش بواسطه مصرف جيره غذائي گياهي داراي PH قليائي حدود ۸ ۲ است و رنگ آن از زرد روشن تانارنجي پر رنگ يا قهوه اي متمايل به قرمز متغير است که ميزان رنگ بر اساس دهيدراتاسيون و قليائي بودن ادرار تغييرمي کند. همچنين بخاطر وجود نمکهاي کربنات کلسيم و فسفات آمونيم و منيزيم ادرار کدر است . رسوب اين ترکيبات بر سطح ميله هاي قفس ، تميز کردن لانه را با اشکال روبرو مي سازد.
درجه حرارت طبيعي بدن بين ۳۷ تا ۳۹ ۴ درجه سانتيگراد و به طور متوسط ۳۸ ۳ درجه سانتيگراد مي باشد.
با توجه به وجود نژادهاي مختلف وزن حيوان بالغ مي تواند از حداقل kg ۰ ۹ در نژادهاي کوچک (آلماني ،لهستاني ) تا kg ۱ ۸ در نژادهاي متوسط (نيوزيلند) و kg ۷ ۳ در نژادهاي بزرگ (فلاماندري بزرگ ) متغير باشد. متوسططول عمر اين حيوان حدود ۵ تا ۶ سال و حداکثر طول عمر قابل انتظار ۱۵ سال است .
● نگهداري
خرگوش را مي توان در داخل منزل (بعنوان مثال در حياط) نگهداري نمود. حداقل سطح مورد نياز براي خرگوش با وزن kg ۲ حدود ۰ ۳ متر مربع است . براي خرگوشهاي با وزن بيش از kg ۲ به ازاء هر کيلوگرم وزن اضافه سطح لانه بايد حدود ۰ ۲ - ۰ ۱ متر مربع افزايش يابد و در صورتيکه چند خرگوش با هم نگهداري شوند بايد به ازاءهر خرگوش اضافي ۰ ۲ متر مربع به سطح لانه افزوده گردد.
ارتقاع لانه بايد در حدي باشد که حيوان بتواند بطور کامل بر روي پاهاي خود بلند شود که بسته به جثه حيوان مي تواند حدود ۴۵-۹۰ سانتيمتر در نظر گرفته شود. در صورتيکه خرگوش در فضاي خارج منزل نگهداري مي شودکف لانه بايد در مقابل نفوذ رطوبت عايق شود و در صورتيکه نگهداري در داخل منزل صورت مي گيرد کف لانه مي تواند مشبک و يا توري باشد که بدين ترتيب ادرار و رطوبت ناشي از آن در کف قفس باقي نمي ماند و اين مسئله اجازه مي دهد تا تميز کردن لانه در فواصل طولاني تري انجام گيرد.
جهت جلوگيري از بروز نزاع در بين خرگوشها و عوارض متعاقب آن ، خرگوشهاي نر را بايد جدا از هم نگهداري نمود. همچنين نرها و ماده ها نيز جز در هنگام جفتگيري بايد در لانه هاي جداگانه نگهداري شوند. نگهداري چندخرگوش ماده با هم در يک قفس اشکالي ندارد.
خرگوشها مي توانند درجه حرارت بين ۲۷ - ۴ درجه را تحمل نمايند که البته متوسط درجه حرارت توصيه شده بين ۲۲ - ۱۶ درجه سانتيگراد است . رطوبت محيط بايد حدود ۶۰ - ۴۰ % باشد و حداقل طول مدت روشنائي مورد نياز ۱۶ - ۱۴ ساعت است . در صورتيکه طول مدت روشنائي محيط از اين مقدار کوتاهتر باشد حيوان دچارنقصان فعاليت جنسي پائيزي (Autumnal Sexual depression) مي گردد.
● تغذيه
ميزان مصرف غذا در خرگوشها بطور متوسط روزانه حدود ۵ گرم به ازاء ۱۰۰ گرم وزن بدن است . بهترين ماده غذائي براي خرگوشها، جيره هاي غذائي تجاري است که ترکيبات آن بر اساس نياز حيوان تنظيم شده است . اين جيره ها معمولا حاوي ۱۷% - ۱۴% پروتئين ، ۲۲% - ۱۲% فيبرخام و ۲۵۰۰ - ۲۱۰۰ کيلو کالري انرژي هستند.
در کنار اين مواد مي توان از سبزيجات مختلف نيز استفاده نمود و بايد توجه کرد که سبزيجات فاسد و کپک زده نباشند.
اين حيوان از نظر فيزيولوژيک شبه نشخوار کننده (Pseudoruminant) بشمار ميرود و چون ميکروفلور دستگاه گوارش آن نسبت به تغييرات اسمولاريته و PHبسيار حساس است بنابر اين تغيير نوع مواد غذائي بايد به آهستگي وطي مدت ۵ - ۴ روز انجام گيرد و هرگونه تغيير ناگهاني در محتويات جيره غذائي ، بخصوص استفاده از جيره هاي غني از کربوهيدرات مي تواند با ايجاد اختلالات شديد گوارشي سبب مرگ حيوان گردد.
● توليد مثل
تعيين جنسيت در خرگوشهاي نابالغ بسيار مشکل بوده و به تجربه نياز دارد. بنابراين در اين مورد از دامپزشک کمک بگيريد.
خرگوشها در حدود سن ۲۴ - ۱۶ هفتگي به بلوغ مي رسند. نژادهاي کوچکتر زودتر ازنژادهاي بزرگتر و ماده هازودتر از نرها بالغ مي شوند. خرگوش ماده سيکل اوستروس منظمي ندارد ولي مرحله پذيرش جنسي طولاني و حدود۷-۱۰ روز است . در صورتيکه جفتگيري انجام نگيرد ظرف ۱-۲ روز حالت پذيرش از بين رفته و پس از آن حيوان مجددٹ وارد مرحله پذيرش جنسي مي گردد.
خرگوش ماده اي که وارد اين مرحله شده است به ساير خرگوشهاي ماده داخل قفس اجازه مي دهد که بر پشت وي بجهند که اين نشانه در جهت تشخيص حيوان آماده جفتگيري حائز اهميت است . همانگونه که در مبحث لانه ذکرشد نرها و ماده ها بايد جدا از يکديگر نگهداري شوند و فقط هنگام پذيرش جنسي خرگوش ماده براي مدت حدود۱۰ دقيقه در قفس خرگوش نر قرار داده شود.
در صورتيکه جفتگيري منجر به لقاح نگردد، ممکن است آبستني کاذب (Pseudopregnancy) رخ دهد. در اين مرحله حيوان ماده کليه حالات حيوان آبستن را دارد و حتي پستانها نيز بزرگ مي شوند ولي اين مرحله حداکثر پس ازحدود ۱۸ روز خاتمه مي يابد.
طول مدت آبستني حدود ۳۳ - ۳۰ روز است . رشد پستانها سريع بوده و طي هفته آخر آبستني صورت مي گيرد.طي روزهاي آخر حيوان ماده شروع به ساخت لانه مي نمايد و براي اين منظور اقدام به کندن موهاي ناحيه شکم مي کند. تعداد بچه ها بين ۴-۱۲ و بطور متوسط ۷ عدد است . بچه ها معمولا صبح زود و طي حدود يک ساعت و ياکمتر متولد مي شوند. طول مدت شيردهي حدود ۴-۶ هفته است . مادر در طول روز فقط يکبار و معمولا صبحها به بچه ها شير مي دهد و بقيه ساعات روز لانه بچه ها را ترک مي نمايد که اين مسئله نبايد بعنوان عدم پذيرش بچه هاتوسط مادر قلمداد شود. در صورت مرگ مادر و يا هنگامي که مادر قادر به شيردادن بچه ها نباشد مي توان آنها رابصورت دستي تغذيه نمود. جهت تغذيه بچه ها شير با فرمولهاي مختلفي توصيه شده است که يکي از ساده ترين فرمولها بشرح زير مي باشد:
شير گاو ۲۴۰ سي سي
زرده تخم مرغ ۱ عدد
عسل ۵ سي سي
موليتي ويتامين کودکان ۵ سي سي
شير دادن هر ۱۲ تا ۲۴ ساعت انجام مي گيرد. البته بايد در نظر داشت که تغذيه دستي بچه خرگوشها بندرت موفقيت آميز بوده و ممکن است با مشکلات و عوارض متعدد گوارشي و تنفسي در بچه خرگوشها همراه باشد.
خرگوش و بهداشت عمومي
هر چند موارد گزارش شده از انتقال بيماريهاي خطرناک بين انسان و حيوان در خرگوشهاي اهلي و خانگي نادراست با اين وجود مهمترين اين بيماريها عبارتند از سالمونلوز، تولارمي ، هاري ، عفونتهاي قارچي پوست و مو، سل وتوکسوپلاسموز.
جهت جلوگيري از بروز بيماري در حيوان و کاهش احتمال انتقال آن به صاحب حيوان توصيه هاي زير بايدمورد توجه قرار گيرد.
۱) پس از خريد حيوان ، جهت معاينه و بررسي وضعيت سلامت آن و دريافت راهنمائيهاي لازم به درمانگاههاي دامپزشکي مراجعه شود.
۲) حتي الامکان با ساخت جايگاه و لانه مناسب ، حيوان در خارج از محيط منزل و به عنوان مثال در حياط نگهداري گردد.
۳) در صورتيکه حيوان در داخل منزل نگهداري مي شود بايد داراي جايگاهي خاص و نسبتا محدود باشد و از رفت وآمد آزادانه حيوان در محيط منزل بايد جلو گيري شود.
۴) محل نگهداري و لانه حيوان روزانه نظافت گردد.
۵) از تماس حيوان با حيوانات خانگي افراد ديگر و همچنين حيوانات غيرخانگي نظير گربه هاي ولگرد جلوگيري شود.
۶) نظافت شخصي علي الخصوص شستن دستها پس از تماس با حيوان از اهميت زيادي برخوردار است .
۷) در صورت مشاهده هرگونه تغيير در ظاهر و يا رفتار حيوان ، جهت بررسي علت آن به درمانگاه دامپزشکي مراجعه شود و بر اساس نظر دامپزشک معالج انجام معاينات دوره اي مورد توجه قرار گيرد.
واکسن هاري جز در مواردي که حيوان در معرض هاري قرار دارد و يا در مناطقي که هاري شايع مي باشد توصيه نمي شود و براي پيشگيري از بروز ساير بيماريهاي متداول در خرگوش نيز تاکنون واکسني تهيه نشده است

خرگوش را مي توان در داخل منزل (بعنوان مثال در حياط) نگهداري نمود. حداقل سطح مورد نياز براي خرگوش با وزن kg ۲ حدود ۰ ۳ متر مربع است . براي خرگوشهاي با ...

●معرفي خرگوش اهلي (Oryctolagus Cuniculus)حيواني از راسته خرگوش شكلان (Lagomorpha) و خانواده Leporidae است و خاستگاه ابتدائي آن غرب اروپا و شمال غرب آف ...

● تاريخچه پرورش خرگوش دومنظوره اغاز اهلي نمودن خرگوش در يک سده پيش از ميلاد مسيح صورت پذيرفته است در ان زمان خرگوش وحشي را در مکانهاي ويژه اي به نامle ...

خرگوش اهلي (Oryctolagus Cuniculus)حيواني از راسته خرگوش شکلان (Lagomorpha) و خانواده Leporidae است و خاستگاه ابتدائي آن غرب اروپا و شمال غرب آفريقا مي ...

● تاريخچه در هزاران سال پيش که بشر متوجه اهميت پرندگان شکاري شد ، بيشتر به عنوان وسيله اي براي تهيه شکار و غذا از آنها استفاده مي کرد و نگهداري از آنه ...

▪ نام علمي: Otocolobus manul ▪ نام انگليسي: Manul, Pallas Cat ● توصيف: نام اين گونه از پيتر سيمون پالاس، طبيعي دان آلماني، گرفته شده که در اکتشاف علمي ...

● انقراض نسل ماموت ها : برخي از دانشمندان دليل انقراض گونه هاي عظيم الجثه پستاندار آمريکاي شمالي را ورود انسان به دنياي طبيعت مي دانند . آنها مي گويند ...

انسان، حيواني که از موهبت شعور برخوردار است در ابتداي خلقت در طبيعت و در ميان ديگر جانداران زندگي ميکرد. با گذشت زمان و رشد تمدن بشري، دوري انسانها از ...

دانلود نسخه PDF - خرگوش