up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله خاک PDF
QR code - خاک

خاک

تغييرات کيفي خاک

مقدمه
در اين مبحث به شرح عواملي که سبب کاهش يافتن حاصلخيزي زمينهاي مورد کشت و در موارد فوق‌العاده حتي باعث ويراني آن مي‌شود، مي‌پردازيم تا ببينيم، خاک که يک عامل مهم اقتصادي است، چگونه بر اثر استفاده بي‌رويه و بي‌توجهي انسان و عدم اطلاع او از اصول صحيح کشاورزي به تدريج کم قوه و حتي غير قابل استفاده مي‌شود. بنابراين در اينجا صحبت از فرسايش خاک نيست، بلکه صحبت از عواملي است که باعث تغيير خواص خاک و به عبارت ديگر سبب کم شدن درجه حاصلخيزي خاک و از بين رفتن تدريجي آن و در نتيجه کم شدن محصول مي‌شود، بدون آن که خاک فرسايش يابد.
کم شدن ذخيره بازي و مواد غذايي گياه در خاک
عوامل موثر در کاهش ذخيره بازي و مواد غذايي گياه در خاک که سرانجام به اسيدي شدن و کم قوه شدن خاک يعني کاهش حاصلخيزي آن منجر مي‌شود بسيار است که از آن جمله مي‌توان موارد زير را نام برد:
بارندگي و آبياري زياد
يکي از نتايج آن شسته شدن بازها و مواد غذايي است. شستشو و انتقال مواد و خروج آن از دسترس گياه ، ممکن است به دو صورت عمودي و افقي در زمين اتفاق بيفتد. عمودي در نتيجه نفوذ آب زياد در زمين که بر اثر آن ، بازها و مواد غذايي از افقهاي سطحي به افقهاي تحتاني منتقل مي‌شوند. در شستشوي افقي ، در نتيجه سرعت و فشار آب زياد ، خواه آب باران و خواه آب آبياري.
جذب مواد غذايي و بازها توسط گياه ، بدون آن که اين مواد با دادن کود به زمين جبران گردد
با آنکه کم شدن مواد غذايي از طريق جذب آنها توسط گياه يک امر طبيعي و حتي مي‌توان گفت که جذب هر چه بيشتر آنها توسط گياه ، بسيار مطلوب است. ولي به اين نکته نيز بايد توجه داشت که اين عمل به هيچ وجه نبايد باعث کاهش ذخيره بازي و مواد غذايي خاک يعني سرمايه اصلي آن گردد. چون در غير اين صورت حاصلخيزي خاک به مرور کاهش مي‌يابد و روزي خواهد رسيد که زمين به کلي از حال رفته و هيچ بهره‌اي نمي‌دهد. کشت زمين در چنين شرايطي نه تنها مفيد نخواهد بود، بلکه ممکن است به علت کم قوه بودن و صرف هزينه بسيار براي کاشتن آن خسارات مالي بسياري نيز به بار آورد.
راههاي جلوگيري از کم شدن ذخيره بازي و مواد غذايي خاک
براي اين کار بايد زمين مورد کشت دائم تحت کنترل باشد. بدين معني که آن مقدار از مواد غذايي که يا توسط آب نفوذي شسته شده، به اعماق زمين انتقال يافته يا توسط گياه جذب گرديده است، هر ساله با دادن کود به زمين ، مجددا به خاک بازگردانيده شود. همچنين براي جلوگيري از شستشوي بازها و مواد غذايي توسط آب آبياري ، زمين بايد متناسب با احتياج گياه و نوع خاک به اندازه آبياري گردد.
سفت و سخت شدن زمين زراعي
نه تنها کاهش مواد غذايي بلکه سفت و سخت شدن زمين هم باعث کم شدن حاصلخيزي و بدون استفاده ماندن آن مي‌شود. زمين به علل مختلف از آن جمله گلدمال شدن ، شخم بي‌موقع ، خشکي شديد و فقر مواد آلي ، سفت و سخت مي‌شود. شخم بي‌موقع زمين ، بخصوص اگر خاک رسي و کاملا خيس باشد، بيشتر باعث خراب شدن خواص فيزيکي خاک مي‌شود. فقر يا عدم وجود مواد آلي در خاک بويژه در خاک رسي باعث سفت شدن آن مي‌شود. برعکس وجود مواد آلي سبب افزايش حجم خاک و پوک شدن زمين مي‌شود.
کم شدن يا به کلي از بين رفتن ماده آلي (هوموس) در خاک
تجزيه شديد مواد آلي توسط باکتريها ، ندادن يا کم دادن ماده آلي مثلا کود حيواني به خاک ، کاشتن گياهان وجيني مانند چغندر در سالهاي متمادي ، آتش زدن بقاياي گياهي باعث کم شدن مواد آلي خاک مي‌شود. ماده آلي در خواص فيزيکي و شيميايي و حياتي يعني به طور کلي در حاصلخيزي خاک بسيار موثر است. به عنوان مثال خاک را پوک مي‌کند و مانع از سفت شدن آن مي‌گردد. چنانچه در سطح زمين ريخته شود مانع از تبخير شديد آب مي‌گردد، بنابراين رطوبت خاک را حفظ مي‌کند.
چون هوموس داراي خاصيت کلوئيدي است، آب و مواد غذايي را در سطح خود جذب مي‌کند و از اين راه خواص فيزيکي و شيميايي خاک را بهبود مي‌بخشد. هميشه رابطه مستقيمي بين ماده آلي خاک و تعداد و فعاليت موجودات خاکزي بويژه باکتريها وجود دارد. بنابراين ماده آلي در خواص حياتي خاک بسيار موثر است و مانع از فرسايش خاک مي‌شود. با توجه به اهميت زياد ماده آلي در بهبود بخشيدن به خواص خاک ، وظيفه هر زارع يا باغبان است که نه تنها از کم شدن آن در زمين جلوگيري کند، بلکه با بکار بردن روشهاي مناسب در جهت تقويت و افزايش تدريجي آن در خاک ، اقدامات لازم را به عمل آورد.
اقدامات موثر در مورد حفظ و افزايش هوموس خاک
زمين به کرات و دفعات متعدد شخم نشود، زيرا شخم زياد باعث ورود اکسيژن بيشتر مي‌شود که نتيجه آن شدت يافتن فعاليت باکتريها و تجزيه شديد و سريع مواد آلي و سرانجام کم شدن هوموس است. بايد از کاشتن گياهان وجيني مانند چغندر و پنبه در سالهاي متمادي خودداري شود. از آتش زدن بقاياي گياهي پس از جمع آوري محصولات جلوگيري شود و بقاياي گياهي پس از جمع آوري محصول به عنوان ماده سوختني از زمين جمع نشود و جاي محصول به عنوان چراگاه مورد تعقيب دام واقع نگردد.
کم قوه شدن خاک بر اثر روئيدن گياهان هرز زياد
روئيدن گياهان هرز در زمينهاي زراعتي ، علاوه بر اين که موجب هدر رفتن آب ، کاهش محصول ، نامرغوب شدن محصول مي‌شود، برخي از گونه‌هاي آن در شرايط فوق‌العاده ، تاثير بسيار نامطلوب بر روي خواص خاک مي‌گذارد، بطوري که امکان دارد حاصلخيزي خاک به کلي از بين برود.
مبارزه با گياهان هرز
بذر قبل از مصرف يعني پاشيده شدن در زمين ، خوب پاک شود، کود حيواني نپوسيده و حاوي تخم علف هرز ، در زمين زراعي ريخته نشود و علفهاي هرز به موقع و با روش صحيح از بين برده شود. در نقاطي که آيش گذاشتن زمين و يا حداقل شخم نکردن آن موجب روئيدن گياهان هرز در زمين زراعي مي‌شود، زمين مورد استفاده قرار گيرد و بوسيله شخم مناسب در مواقع مساعد از سبز شدن علفهاي هرز زياد جلوگيري شود. در شرايطي که امکان از بين بردن گياهان هرز از طريق مکانيکي وجود ندارد، با استفاده از علف کشهاي مناسب آنها را از بين ببرند.

رشد و عملکرد گياهان داروئي بستگي به تداوم تأمين موادغذائي و رطوبت دارد که اين گياهان با سيستم ريشه اي خود در خاک به دست مي آورند. بنابراين خاک از اهمي ...

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب ...

خاک‌ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي‌باشند که از تجزيه و تخريب سنگ‌ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي‌آيند که البته نوع و ترکيب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب ...

رسها به همراه کلوئيدها ، فعالترين بخش خاک محسوب مي شوند و اکثر آنها داراي ساختمان بلوري هستند. قبل از مطالعه کانيها توسط اشعه ايکس تصور مي شد که کانيه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

کوير صحرا در ناحيه وسيعي از شمال آفريقا از سواحل درياي سرخ تا کرانه هاي اقيانوس آتلانتيک گسترده شده است. مرزهاي اين کوير به رشته کوه هاي اطلس،درياي مد ...

● سدها سازه هايي هستند که براي به تله انداختن و محصور نمودن آب احداث مي شوند. سدها براي مقاصد مختلفي چون ذخيره کردن آب براي مصارف شهري يا کشاورزي، تول ...

با توجه به توضيحات عنوان شده خاکها از نظر قابليت اراضي وسريهاي داراي محدوديت در استان تهران وهمچنين با درنظر گرفتن تعاريف موجود از بيابان و شرايط اکول ...

دانلود نسخه PDF - خاک