up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله خاک PDF
QR code - خاک

خاک

ساختار خاک

خاک توده اي از مواد طبيعي با شرايط مناسب براي پرورش گياهان که تحت تاثير عوامل تخريبي (اثر عوامل جوي و موجودات ذره بيني) و عوامل سازنده (تشکيل مواد سمي و مشخص شدن افقهاي مختلف) بوجود آمده است. خاکهاي مناطق مختلف داراي خصوصيات يکسان نيستند.
همانطور که بشر براي بقاي خود به خاک متکي است، دوام و تکامل خاک نيز تا حد زيادي به نحوه استفاده بشر از آن بستگي دارد. رشد و نمو گياهان که علاوه بر سالم و زيبا ساختن محيط زيست ، منبع اصلي احتياجات خوراکي و پوشاکي ما را تشکيل مي دهد، بدون خاک امکان پذير نيست. بي دليل نيست که در طول تاريخ ، ظهور تمدنهاي بزرگ در مناطقي که خاک خوب موجود بوده، صورت گرفته و سقوط تمدن بزرگ بين النهرين و دره رود نيل همزمان با تخريب خاکها در آن مناطق اتفاق افتاده است.
خاک آنقدر در طبيعت فراوان است که بسياري از افراد واقعا تعمق نکرده اند که خاک چيست؟ از چه موادي بوجود آمده؟ و چه اختلافي ممکن است بين خاکها موجود باشد؟ قسمتي از اين عدم توجه به معني واقعي خاک ، شايد به علت اين است که براي اشخاص مختلف ، خاک مفاهيم گوناگوني دارد. هر علمي براي آنکه بنحو احسن مورد مطالعه قرار گيرد، بايستي بتواند يک تصور ذهني ايجاد کند. اين تصور ذهني را مدل گويند.
● تاريخچه استفاده از خاک
بنظر مي رسد که انسان اوليه تا زماني که مواد غذايي خود را از طريق شکار بدست مي آورده، چندان توجهي به خاک نداشته است، ولي بتدريج که کشت جايگزين شکار مي شده، اهميت خاک نيز افزايش يافت. اين تغيير روش در حدود ۹۰۰۰ سال پيش در کوههاي زاگرس و خوزستان و قسمتي از عراق امروزي بين رودخانه هاي دجله و فرات صورت گرفته و در واقع اولين انقلاب کشاورزي در ايران آغاز شده است.
● اجزا اصلي خاک
▪ ۴ جز اصلي خاک عبارتند از:
۱) مواد معدني
۲) مواد آلي
۳) آب و هوا.
اين اجزا بطور نزديکي در ارتباط با يکديگر هستند. بطوري که جدا کردن آنها مشکل است. حجم نسبي اين اجزا که براي رشد گياه مناسب باشد، بدين صورت است که در آن ۵۰ درصد بوسيله مواد جامد (۴۵ درصد مواد معدني و ۵ درصد مواد آلي) اشغال شده و ۵۰ درصد بقيه شامل فضاي منافذ است که بوسيله آب يا هوا اشغال مي شوند. البته اين نسبت آب و هوا بسيار متغير بوده و تحت تاثير شرايط خاک و جو قرار مي گيرد.
● پروفيل يا نيمرخ خاک
اگر قسمتي از خاک به طرف پايين حفر شود، لايه هاي افقي مشخصي در عمقهاي مختلف آن به چشم مي خورد. اين مقطع را پروفيل خاک و لايه هاي مشخص آن را افق گويند. تمام افقهاي بالاي مواد مادري بطور جمعي Solum ناميده مي شوند. مشخصات پروفيل خاک براي طبقه بندي و ارزيابي و نقشه برداري خاک بکار مي رود.
لايه هاي بالايي پروفيل ، داراي مواد آلي بيشتري بوده و به همين علت رنگ آنها تيره است. اين لايه ها را خاک سطح الارضي Top Soil گويند. لايه هاي عميق تر خاک يا خاک تحت الارضي SubSoil به علت کمي مواد آلي رنگ روشن تري دارند و محل تجمع موادي هستند که از لايه هاي سطح الارضي شسته شده اند. مهمترين قسمت خاک از نظر رشد گياهان لايه هاي سطح الارضي آن است که بيشتر مواد غذايي و آب قابل جذب گياهان در اين لايه ها متمرکز مي شود و ريشه هاي گياهان در اينجا يافت مي شود.
● ساختمان خاک
نحوه قرار گرفتن و چگونگي اجتماع ذرات خاک را ساختمان آن مي گويند. گرچه در يک پروفيل خاک ممکن است يک نوع ساختمان بيش از سايرين ديده شود، ولي معمولا در افقها يا لايه هاي مختلف ممکن است، چند نوع ساختمان يافت شود. بسياري از خواص فيزيکي خاک مانند حرکت آب ، تهويه ، انتقال حرارت ، وزن مخصوص ظاهري و فضاي منافذ به ساختمان خاک بستگي دارد. در واقع تمام عمليات از قبيل شخم و زهکشي ، دادن کود حيواني و آهک زدن که براي بهبود وضعيت فيزيکي خاک انجام مي شود، روي ساختمان خاک اثر گذاشته و تاثيري روي بافت آن ندارد.
▪ ساختمانهاي موجود از يکي از دو حالت زير بوجود مي آيد:
۱) تک دانه هاي ذرات خاک که بطور فردي وجود داشته و اجتماع مشخصي از ذرات در آنها صورت نگرفته است.
۲) توده هاي فشرده و بي شکل و نامنظمي از ذرات که هيچ خصوصيات ساختماني مشخصي ندارند.
● انواع ساختمانهاي خاک
برحسب شکل ظاهري ۶ نوع ساختمان را مي توان در خاک تشخيص داد. اين ساختمانها به اسامي بشقابي ، ستوني ، منشوري ، مکعبي ، فندقي ، دانه اي و اسفنجي شناخته مي شوند.
ساختمان بشقابي :توده هاي خاک به صورت لايه هاي نازک افقي روي هم قرار گرفته اند. بيشتر در لايه هاي سطحي خاک وجود دارند، ولي گاهي در لايه هاي عميق هم ديده مي شوند.
▪ ساختمانهاي ستوني و منشوري :
توده هاي خاک بطور عمودي روي هم قرار گرفته اند، ارتفاع ستونهاي حاصل متغير و قطر آنها گاهي به پانزده سانتيمتر مي رسد. بيشتر در لايه هاي عميق خاک مناطق خشک و نيمه خشک ديده مي شود. در صورتي که بالاي اين ساختمانها گرد باشد، آنها را ستوني و اگرا مسطح باشد، آنها را منشوري گويند.
▪ ساختمانهاي مکعبي و فندقي:
توده هاي خاک به صورت مکعبهايي با سطوح نامنظم ، ولي ابعاد تقريبا مساوي در آمده اند. اگر لبه هاي سطوح بيشتر تيز و مشخص باشد، ساختمان را مکعبي و اگرا اين لبه ها صاف شده باشد، ساختمان را فندقي گويند. اين نوع ساختمان در لايه هاي عميق خاک ديده مي شود.
▪ ساختمانهاي کروي (دانه اي يا اسفنجي) :
توده هاي خاک شکل گرد داشته و قطر آنها معمولا از يک سانتيمتر کمتر است. اين ساختمانها کاملا متخلخل بوده و اتصال بين ذرات ضعيف است (دانه اي) و درصورتي که ساختمان کاملا باز و درجه تخلخل زياد باشد، ساختمان را اسفنجي گويند. ساختمانهاي کروي بيشتر در لايه هاي سطحي خاک يافت مي شوند و به آساني تحت تاثير عمليات زراعي قرار مي گيرند.
▪ آب خاک
آب خاک همراه با مواد محلول در آن ، محلول خاک را تشکيل مي دهد که از آن ريشه گياهان ، عناصر غذايي را جذب مي کنند. مولکولهاي آب در داخل منافذ خاک به حالت جذب شده نگهداري شده و شدت جذب به مقدار آب بستگي دارد.
▪ هواي خاک
مقدار و ترکيب جو خاک تا حد زيادي به رابطه بين آب و خاک بستگي دارد. منافذ خالي از آب اشغال مي شوند. هوا معمولا منافذ درشت را پر کرده و ضمن خشک شدن خاک وارد منافذ متوسط نيز مي شود. به همين دليل در خاکهايي که تعداد منافذ ريز زياد است، شرايط تهويه مناسب نبوده و گياهان و ساير موجودات خاک از اين حيث صدمه مي بينند.
▪ بيولوژي خاک
خاک با داشتن محيط زيست مناسب و منبع کافي انرژي و مواد غذايي مي تواند موجودات زنده مختلف را در بطن خود پرورش دهد. انواع مختلف موجودات از موجودات بزرگي مانند کرم خاکي و حشرات گرفته تا تک سلولي ها مانند باکتريها در خاک يافت مي شوند.

رشد و عملکرد گياهان داروئي بستگي به تداوم تأمين موادغذائي و رطوبت دارد که اين گياهان با سيستم ريشه اي خود در خاک به دست مي آورند. بنابراين خاک از اهمي ...

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب ...

خاک‌ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي‌باشند که از تجزيه و تخريب سنگ‌ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي‌آيند که البته نوع و ترکيب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب ...

رسها به همراه کلوئيدها ، فعالترين بخش خاک محسوب مي شوند و اکثر آنها داراي ساختمان بلوري هستند. قبل از مطالعه کانيها توسط اشعه ايکس تصور مي شد که کانيه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

کوير صحرا در ناحيه وسيعي از شمال آفريقا از سواحل درياي سرخ تا کرانه هاي اقيانوس آتلانتيک گسترده شده است. مرزهاي اين کوير به رشته کوه هاي اطلس،درياي مد ...

● سدها سازه هايي هستند که براي به تله انداختن و محصور نمودن آب احداث مي شوند. سدها براي مقاصد مختلفي چون ذخيره کردن آب براي مصارف شهري يا کشاورزي، تول ...

با توجه به توضيحات عنوان شده خاکها از نظر قابليت اراضي وسريهاي داراي محدوديت در استان تهران وهمچنين با درنظر گرفتن تعاريف موجود از بيابان و شرايط اکول ...

دانلود نسخه PDF - خاک