up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله خاک PDF
QR code - خاک

خاک

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب شرايط ناحيه فرق مي کند. مقدار آبي که خاک ها مي توانند بخود جذب کنند. از نظر کشاورزي و همچنين در کارخانه هاي راه سازي و ساختماني داراي اهميت بسياري است که البته اين مقدار در درجه اول بستگي به اندازه دانه هاي خاک دارد.
هرچه دانه خاک ريزتر باشد، آب بيشتري را به خود جذب مي کند که اين خصوصيت براي کارهاي ساختمان سازي مناسب نيست. بطور کلي خاک خوب و حد واسط از دانه هاي ريز و درشت تشکيل يافته است. تشکيل خاک ها به گذشت زمان ، مقاومت سنگ اوليه يا سنگ مادر ، آب و هوا ، فعاليت موجودات زنده و بالاخره توپوگرافي ناحيه اي که خاک در آن تشکيل مي شود بستگي دارد.
● عوامل موثر در تشکيل خاک
▪ سنگ هاي اوليه يا سنگ مادر :
کميت و کيفيت خاک هاي حاصل از سنگ هاي مختلف اعم از سنگهاي آذرين ، رسوبي و دگرگوني به کاني هاي تشکيل دهنده سنگ ، آب و هوا و عوامل ديگر بستگي دارد. خاک حاصل از تخريب کامل سيليکاتهاي داراي آلومينيوم و همچنين سنگهاي فسفاتي از لحاظ صنعتي و کشاورزي ارزش زيادي دارد. در صورتيکه خاک هايي که از تخريب سنگ هاي داراي کاني هاي مقاوم (از قبيل کوارتز و غيره) در اثر تخريب شيميايي پديد آمده اند و غالبا شني و ماسه اي مي باشند فاقد ارزش کشاورزي مي باشند.
▪ ارگانيسم :
تمايز انواع خاک ها از نقطه نظر کشاورزي به نوع و مقدار مواد آلي (ازت و کربن) موجود در آن بستگي دارد. نيتروژن موجود در اتمسفر بطور مستقيم قابل استفاده براي گياهان نمي باشد. بلکه ترکيبات نيتروژن دار لازم براي رشد گياهان بايد به شکل قابل حل در خاک وجود داشته باشد که اين عمل در خاک ها بوسيله برخي از گياهان و باکتري ها انجام مي شود. خاک ها معمولا داراي يک نوع مواد آلي کربن دار تيره رنگي هستند که هوموس ناميده مي شوند و از بقاياي گياهان بوجود مي آيد.
▪ زمان :
هر قدر مدت عمل تخريب کاني ها و سنگ ها بيشتر باشد عمل تخريب فيزيکي و شيميايي کاملتر انجام مي گيرد. زمان تخريب کامل بسته به نوع سنگ ، ساخت و بافت سنگ ها و نيز ترکيب و خاصيت تورق کاني ها متفاوت مي باشد ولي بطور کلي سنگهاي رسوبي خيلي زودتر تجزيه شده و به خاک تبديل مي شوند، در صورتيکه سنگهاي آذرين مدت زمان بيشتري لازم دارند تا تجزيه کامل در آنها صورت گرفته و به خاک تبديل گردند.
▪ آب و هوا :
وفور آب هاي نفوذي و عوامل آب و هوا از قبيل حرارت ، رطوبت و غيره در کيفيت خاک ها اثر بسزايي دارند. جريان آبهاي جاري بخصوص در زمين هاي شيب دار موجب شستشوي خاک ها مي شوند و با تکرار اين عمل مقدار مواد معدني و آلي بتدريج تقليل مي يابد. اثر تخريبي اتمسفر همانطور که قبلا بيان گرديد روي برخي از کاني ها موثر و عميق مي باشد و هر قدر رطوبت همراه با حرارت زيادتر باشد شدت تخريب نيز بيشتر مي گردد.
▪ توپوگرافي محل تشکيل خاک :
اگر محلي که خاک ها تشکيل مي شوند داراي شيب تند باشد در نتيجه مواد تخريب شده ممکن است بوسيله آبهاي جاري و يا عامل ديگري خيلي زود بسادگي از محل خود بجاي ديگري حمل گردند و يا شستشو بوسيله آبهاي جاري و يا عامل ديگري خيلي زود بسادگي از محل خود بجاي ديگري حمل گردند و يا شستشو بوسيله آبهاي جاري باعث تقليل مواد معدني و آلي خاک ها شود در نتيجه اين منطقه خاک هاي خوب تشکيل نخواهند شد. ولي برعکس در محل هاي صاف و مسطح که مواد تخريب شده بسادگي نمي توانند به جاي ديگري حمل شوند فرصت کافي وجود داشته و فعل و انفعالات بصورت کامل انجام مي پذيرد.
● مواد تشکيل دهنده خاک ها
▪ موادي که خاک ها را تشکيل مي دهند به چهار قسمت تقسيم مي شوند :
۱) مواد سخت :
مواد سخت را ترکيبات معدني تشکيل مي دهند ولي ممکن است داراي مقداري مواد آلي نيز باشند. البته اين ترکيبات معدني از تخريب سنگ هاي اوليه يا سنگ مادر حاصل شده اند که گاهي اوقات همراه با مواد تازه کلوئيدي و نمک ها مي باشند.
۲) موجودات زنده در خاک ها :
تغييراتي که در خاک ها انجام مي پذيرد بوسيله موجودات زنده در خاک انجام مي گيرد. قبل از همه ريشه گياهان ، باکتري ها ، قارچها ، کرم ها و بالاخره حلزون ها در اين تغييرات شرکت دارند.
۳) آب موجود در خاک ها :
آبي که در خاک وجود دارد حمل مواد حل شده را به عهده دارد که البته اين مواد حمل شده براي رشد و نمو گياهان به مصرف مي رسد. آب موجود در خاک ها از باران و آبهاي نفوذي ، آب جذب شده و بالاخره آبهاي زيرزميني تشکيل شده که در مواقع خشکي از محل خود خارج شده و بمصرف مي رسد.
۴) هواي موجود در خاک :
هوا همراه با آب در خوه هاي خاک ها وجود دارد که البته اين هوا از ضروريات رشد و نمو گياهان و ادامه حيات حيوانات مي باشد. مقدار اکسيژني که در اين هوا وجود دارد از دي اکسيد کربن کمتر است و اين بدان علت است که ريشه گياهان براي رشد و نمو اکسيژن مصرف کرده و دي اکسيد کربن پس مي دهند.
● تقسيم بندي خاک ها از لحاظ سنگ هاي تشکيل دهنده
▪ بر حسب دانه هاي تشکيل دهنده خاک و هم چنين شرايط ميزالوژي و پتروگرافي زمين خاک هاي مختلفي وجود دارد که عبارتند از :
۱) خاک رسي :
ذرات رس (Clay) داراي قطري کوچکتر از ۰.۰۰۲ ميلي متر مي باشند و در حدود ۵۰% خاک را تشکيل مي دهند.
۲) خاک هاي رسي چون داراي دانه هاي بسيار ريزي هستند به خاک سرد معروفند و در مقابل رشد گياهان مقاومت نشان داده و رشد آنها را محدود مي کنند.
۳) خاک هاي سيلتي :
۵۰% ين نوع خاک ها را ذرات سليت تشکيل داده است که داراي قطري بين ۰.۰۵ تا ۰.۰۰۲ ميلي متر مي باشند و بر حسب اينکه ناخالصي مثل ماسه ، رس و غيره بهمراه دارند به نام خاک هاي سيلتي ماسه اي و يا سيلتي رسي معروفند.
۴) خاک هاي ماسه اي :
اين خاک ها از ۷۵% ماسه تشکيل شده اند. قطر دانه ها از ۰.۰۶ تا ۲ ميليمتر است و بر حسب اندازه دانه هاي ماسه به خاک هاي ماسه اي درشت ، متوسط و ريز تقسيم مي گردند. مقدار کمي رس خاصيت خاک هاي ماسه اي را تغيير مي دهد و اين نع خاک آب را بيشتر در خود جذب مي کند تا خاک هاي ماسه اي که فاقد رس هستند.
۵) خاک هاي اسکلتي :
خاکهاي اسکلتي به خاکهايي اطلاق مي گردد ک در حدود
۷۵% آن را دانه هايي بزرگتر از ۲ميلي متر از قبيل قلوه سنگ ، ديگ و شن تشکيل مي دهند. اين خاک ها ، آب را به مقدار زياد از خود عبور مي دهند و لذا هميشه خشک مي باشند.
● نيم رخ عمومي خاک ها
نيم رخ خاک ها معمولا از ۳ افق A,B,C تشکيل شده است.
۱) افق A :
که به نام خاک بالايي ناميده مي شود، فوقاتي ترين منطقه خاک است و اين همان افقي است که رشد و نمو گياهان در آن نفوذ مي کنند. اين افق از مواد خاکي نرم (رس) که غني از مواد آلي و موجودات زنده ميکروسکوپي است تشکيل يافته است که وجود اين مواد آلي باعث رنگ خاکستري تا سياه اين افق مي گردد. البته اين زمين غالبا براي کشاورزي مناسب مي باشند. اکسيدهاي آهن و همچنين بعضي از مواد محلول ممکن است از اين منطقه به افق B برده شوند و در آنجا رسوب کنند.
۲) افق B :
قشر بين افق A و C را يک قشر ديگر تشکيل مي دهد که به نام افق B يا خاک مياني ناميده مي گردد. در اين افق عمل تخريب و تجزيه به مراتب بيشتر از افق C پيشرفت و اثر کرده است و از کاني هاي سنگ مادر فقط آن دسته ديده مي شوند. که بسيار مقاومند (مثل کوارتز) ولي ساير کاني ها به شدت تجزيه شده اند. اين افق معمولا از مواد رسي ، ماسه و شن هاي ريز و درشت و گاه مقادير کمي بقاياي نباتي تشکيل شده است. در اين افق علاوه بر مواد رسي ، در آب و هواي مرطوب ، اکسيدهاي آهن و همچنين مواد محلول تر که بوسيله
آب هاي نفوذي از افق A به آنجا آورده شده اند ديده مي شوند.
۳) افق C :
که به آن خاک زيرين نيز گفته مي شود، افقي است که مواد سنگي به ميزان خيلي کم تخريب و تجزيه شده اند و در نتيجه سنگ هاي اوليه زياد تغيير نکرده بلکه بصورت قطعات خرد شده مي باشند. زير اين منطقه سنگ هاي تخريب نشده يعني سنگ اوليه قرار دارد که هيچگونه تخريب و يا تجزيه اي در آن صورت نگرفته است.

رشد و عملکرد گياهان داروئي بستگي به تداوم تأمين موادغذائي و رطوبت دارد که اين گياهان با سيستم ريشه اي خود در خاک به دست مي آورند. بنابراين خاک از اهمي ...

خاک‌ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي‌باشند که از تجزيه و تخريب سنگ‌ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي‌آيند که البته نوع و ترکيب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب ...

رسها به همراه کلوئيدها ، فعالترين بخش خاک محسوب مي شوند و اکثر آنها داراي ساختمان بلوري هستند. قبل از مطالعه کانيها توسط اشعه ايکس تصور مي شد که کانيه ...

مقدمه زيره سبز با نام علمي L. Cuminum cyminum گياهي است از خانواده apiaceae، يکساله، معطر، بدون کرک (جز ميوه) ساقه علفي با انشعابات دو تايي و گاهي سه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

کوير صحرا در ناحيه وسيعي از شمال آفريقا از سواحل درياي سرخ تا کرانه هاي اقيانوس آتلانتيک گسترده شده است. مرزهاي اين کوير به رشته کوه هاي اطلس،درياي مد ...

● سدها سازه هايي هستند که براي به تله انداختن و محصور نمودن آب احداث مي شوند. سدها براي مقاصد مختلفي چون ذخيره کردن آب براي مصارف شهري يا کشاورزي، تول ...

با توجه به توضيحات عنوان شده خاکها از نظر قابليت اراضي وسريهاي داراي محدوديت در استان تهران وهمچنين با درنظر گرفتن تعاريف موجود از بيابان و شرايط اکول ...

دانلود نسخه PDF - خاک