up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله حوضچه‌هاي آبريز کوچک PDF
QR code - حوضچه‌هاي آبريز کوچک

حوضچه‌هاي آبريز کوچک

جمع آوري آب

جمع آوري آب Water Harvesting:
جمع‌آوري آب به کليه عملياتي اطلاق مي‌گردد که در حوضه‌هاي آبگير براي افزايش رواناب انجام مي‌گيرد. در بسياري از مناطق خشک و نيمه خشک، بخش عمده از آبي که به درون خاک نفوذ مي‌کند يا از راه تبخير مسقيما هدر مي‌رود يا از راه تعرق توسط گياهاني که از نظر اقتصادي بي‌فايده هستند به مصرف مي‌رسد. براي مثال؛ در حوضه رودخانه‌هاي کلرادوي آمريکا، کمتر از 6% بارندگي به صورت جريان رودخانه‌اي ظاهر مي‌شود. ثابت شده است که استفاده از گياهان به عنوان راه‌حلي براي افزايش جريان رودخانه‌اي موثر مي‌باشد و ممکن است انتظار داشت که اين روش بيشتر مورد استفاده قرار گيرد.
روش سريعتر برداشت آب، نگهداري آن در آبگيرهاست. آبگيرها مناطقي هستند که از بتن، ورقه‌هاي فلزي، آسفالت يا خاک غيرقابل نفوذ به نحوي ساخته شده‌اند که آب بارندگي را گرفته و ذخيره مي‌‌کنند. در برداشت موفقيت‌آميز آب نه تنها بايد به جمع‌آوري آب توجه داشت، بلکه به انتقال و ذخيره‌سازي آب جمع‌آوري شده نيز بايد توجه کرد. عملياتي که روي آبگيرها انجام مي‌شود از تسطيح خاک و خارج کردن پوشش گياهي تا استفاده از غشاء پلاستيکي و ورقه‌هاي آلومينيومي متغير است. در برخي آزمايشات، عمليات ساده تسطيح خاک و خارج نمودن پوشش گياهي، مقدار جريان سطحي را تا سه برابر افزايش داده است. آب‌بندي کامل، مقدار جريان سطحي را تا صددرصد افزايش مي‌دهد. جمع‌آوري آب به منظور توسعه منابع آب مورد نياز حيات وحش و چارپايان اهلي و گاهي اوقات مصارف شهري نيز به کار مي‌رود.
کمبود آب در مقياس جهاني مهمترين فاکتور محدودکننده براي عملکرد گياهان زراعي است، با کاهش ميزان آب فعاليتهاي فيزيولوژيکي گياهان يا کاهش مي‌يابد (البته عکس آن نيز صادق است بدين معنا که با رسيدگي فيزيولوژيکي ميزان آب گياه کاهش مي‌يابد) با توجه به اينکه کمبود آب متداولترين فاکتور محدودکننده در توليد محصولات زراعي به خصوص در مناطق نيمه خشک دنيا است هر اقدامي در جهت تامين قسمتي از آب مورد نياز گياه مي‌تواند در افزايش توليد موثر باشد.
معمولا رواناب موقعي جاري مي‌شود که باران روي خاک اشباع‌شده ببارد. در مناطق مرطوب چون خاک در اکثر مواقع اشباع است، رواناب بلافاصله بعد از بارندگي جاري مي‌شود. ولي در مناطق خشک، خاک به ندرت اشباع بوده و در صورتي رواناب جاري مي‌شود که شدت بارندگي از حد معيني تجاوز نمايد. مثلا در تحقيقات انجام شده در آفريقا به اين نتيجه رسيده‌اند که زماني رواناب جاري مي‌شود که سرعت بارندگي‌ از 0.5 ميليمتر در دقيقه بيشتر و مقدار آن نيز بيش از مقدار 5 ميليمتر باشد. معمولا به دليل پوشش گياهي پراکنده و کمبود مواد آلي و همچنين پيدايش يک لايه غيرقابل نفوذ در اولين لحظات پس از بارندگي، توانايي خاکهاي خشک در جذب بارندگي بسيار کم است. بنابراين در شرايط بسيار خشک، کاهش رواناب و افزايش نفوذپذيري خاک موثر نبوده و به دليل کم بودن رطوبت قابل ذخيره در خاک و ناکافي بودن آن براي زراعت، بايد در جهت عکس کوشش نمود؛ يعني رواناب را در بعضي اراضي افزايش داد و نفوذپذيري خاک را کاهش داد. و سپس از آب حاصله در جاهاي مناسب ديگر استفاده نمود. به اين عمل جمع‌آوري آب گفته مي‌شود.
با اين اوصاف، جمع‌آوري آب عبارت است از جمع‌آوري آب از منطقه‌اي که براي افزايش رواناب آماده شده و استفاده از آب حاصله بعنوان مکمل رطوبت خاک در منطقه مجاور يا پايين‌دست که ارتفاع پايينتري دارند. در بسياري از مناطق خشک که بارندگي براي تامين نياز زراعت کافي نيست جمع‌آوري آب به اضافه مفدار رطوبتي که در خاک ذخيره شده مي‌تواند براي توليد گياهي کافي باشد. مشروط به اينکه بين ميزان آبي که از يک ناحيه گرفته شده و ناحيه‌اي که آب در آن به مصرف مي‌رسد توازن صحيحي برقرار گردد.
تکنولوژي جمع‌آوري آب بر اساس دو روش عمده استوار است: يکي انتقال آب از تپه‌ماهورهاي لخت و بدون پوشش گياهي به اراضي نسبتا مسطح و ديگري ايجاد پستي و بلنديهاي کوچک در اراضي صاف و مسطح که نمونه‌هايي از آن عبارتند از:
الف حوضچه‌هاي آبريز کوچک
در اين سيستم زراعي، رواناب حاصله از قسمتهايي از مزرعه را به نوارهاي باريکي که در آن زراعت صورت مي‌گيرد، انتقال مي‌دهند. يا به عبارتي، رواناب را از قسمت بالا يعني منطقه آبريز روي بخش تحتاني که سالانه کشت مي‌شود پراکنده مي‌سازند. طرز عمل به اين صورت است که در سطح زمين پشته‌هاي نسبتا عريض ايجاد مي‌نمايند تا شکلي مشابه يک حوضه آبريز درست شود و گياهان زراعي را بين دو پشته مي‌کارند.
نسبت منطقه آبريز به عرض تراس مسطح ممکن است 3 به 1 و 2 به 1 و يا 1 به 1 باشد. و نسبت مناسب براي تمام محلها بر حسب نوع خاک و ميزان بارندگي واحد نمي‌باشد. براي ازدياد رواناب از پشته‌هاي تامين کننده آب روشهاي مختلفي بکار مي‌رود:
1 استفاده از لايه‌هاي نازک پلاستيکي يا لاستيکي و يا ورقه‌هاي فلزي براي پوشاندن زمين.
2 پوشاندن خاک با مواد دافع آب و پاشيدن مواد ارزان قيمتي که نفوذ آب را کاهش داده و يا پراکنده کردن کلوئيدهاي خاک براي مسدود کردن منافذ مثلا مصرف 45 کيلوگرم کربنات سديم در هکتار روي خاک رسي لومي بدون گياه، رواناب حاصله را به 70% مي‌ساند.
3 استفاده از سليکون به منظور غير قابل نفوذ کردن خاک که نتايج خوبي داشته است.
4 قيرپاشي که هم نسبتا ارزان و هم پوشش بادوام و چسپنده‌اي تشکيل مي‌دهد تا از فرسايش هم جلوگيري شود. چون بدون کنترل فرسايش، پشته‌هاي آماده شده ممکن است در عرض يک فصل از بين بروند و در برخي مناطق به قير، ورقه‌هاي نازک پلاستيکي نيز چسپانده‌اند. اين سيستم نسبت به آيش که آب را از يک سال براي سال بعد ذخيره مي‌نمايد و هر دو سال يکبار کشت مي‌شود کار‌آمدتر مي‌باشد.
ب تراسهاي پلکاني مسطح
اين سيستم از يک سري سکوي پلکاني مسطح تشکيل شده که منطقه جمع‌آوري آب ندارد و آبهاي خارجي مي‌توانند توسط تراسهاي منحرف کننده براي سکوها تامين شوند، يا مي‌توانند فقط با آبي که روي آنها قرار گرفته کشاورزي شوند و چون از رواناب جلوگيري مي‌کنند و آب به خوبي روي منطقه کاشت نگهداري و ذخيره مي‌شود مي‌توان محصول قابل توجهي از آنها برداشت نمود.
ج تراسهاي مسطح نگهدارنده آب
اين تراسها ساختمانهاي خاکي هستند که در دامنه‌هاي شيب‌دار به اين منظور احداث مي‌شوند که قبل از اينکه سرعت رواناب به حد خسارت‌بار خود برسد از سرعت آن بکاهند و شامل يکسري سکو مي‌باشد که بسته به اينکه براي حفاظت آب يا حفاظت خاک مورد استفاده قرار گيرند با انواع مختلف ساخته مي‌شوند. اين سکوها رواناب را از قسمت آبريز گرفته و روي بخش مسطح که زراعت مي‌شود نگهداري مي‌گردد.
د تراسهاي کانالي شيبدار
که به اين منظور طراحي شده‌اند که آب اضافي را به قسمتي از مزرعه منتقل نمايند و فاصله آنها بستگي به شيب دارد و شيب سکو طوري است که بتواند حجم آب در حال افزايش را حمل نمايد داراي محل خروج آب بوده تا بتواند آب را به نحو مطلوب خارج نمايد. اين تراسها که به مجاري شيبدار نيز معروف مي‌باشند در مناطقي که به علت شيب زياد امکان درست کردن تراس وجود نداشته باشد براي جلوگيري از تلفات خاک و آب در اثر جريانهاي سطحي ايجاد مي‌گردند. اين مجاري بايد طوري ساخته شوند که داراي ظرفيت کافي براي جمع‌آوري آبهاي زيادي و هدايت آن به زمينهايي که داراي شيب کمتري هستند باشند. اين مجاري در جهت عمود بر شيب و در امتداد خطوط تراز ساخته مي‌شوند و عمل اصلي آنها عبارت است از متوقف کردن آب براي نفوذ در زمين و همچنين هدايت آبهاي اضافي به جاهايي که خطر فرسايش ايجاد ننموده و بتواند توليد محصول نمايد. با توجه به اينکه مشکل اساسي در ديم‌کاري، ذخيره و حفظ رطوبت در داخل خاک است؛ جمع‌آوري سيلابها و هرزآبها از سطوح بزرگي که از نظر اقتصادي کشت وکار در آنها مقرون به صرفه نيست و انتقال و پخش آنها در سطوح کوچکتر قابل کشت، يکي از مسايل قابل توجه مي‌باشد.
يک بارندگي 10 ميليمتري در يک حوضچه آبگير ممکن است در عرض 4 تا 5 ساعت سيلابي را ايجاد نمايد که مقدار آب آن به 30هزار مترمکعب برسد. يک باران چند ميليمتري را ميتوان در يک حوضچه آبگير و در يک محدوده کوچک ذخيره کرد بطوريکه معادل چند صد ميليمتر باران باشد. قدمت اين کار به حدود 2000 سال پيش مي‌رسد و هم اکنون نيز در تکنولوژي مدرن ديمکاري مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در کشورهاي مختلف نتايج مطلوبي از آن به دست آمده است.

رودها توده آبهايي است که در مجراهاي طبيعي به سوي حوضه‌هاي آبگير مختلف در حرکت مي‌باشند. آبگير يا حوضه انتهايي رودهاي بزرگ اقيانوسهاست و بعضي رودها به ...

عدم موفقيت دانشمندان در ساخت موتورهاي ريز، دست يابي به روبات هاي بسيار ريز را تاکنون به تاخير انداخته بود مينياتوري کردن موتورها تاکنون نتوانسته است ب ...

يونس معروف به ميرزا کوچک فرزند ميرزا بزرگ بسال ۱۲۵۷ ه.ش. در شهرستان رشت محله استادسرا در يک خانواده متوسطي چشم به جهان گشود. سنين اول عمر را در مدرسه ...

حوضه آبريز ميقان اراک حوضه بسته اي بوده که در بخش مرکزي خود داراي کوير ميقان اراک و بزرگترين معدن سولفات سديم است. از نظر اقتصادي شهرستانهاي اراک ، آش ...

بر پايه ي بررسي هاي تازه اي ادعا شده که خورشيد کوچک تر از آن چيزي است که تصور مي شود. اگر اين گونه باشد، آن گاه ويژگي هاي ديگر خورشيد مانند دماي دروني ...

مقدمه ايران بخشى از سرزمين‎هاى نيمه‎خشک و خشک آسيا با بارش سالانه به نسبت کم است. به همين‎رو، آب‎هاى داخلى (درياچه‎ها) آن کم، و اغلب در فروافتادگي‎هاى ...

از ميان قطعات مصرفي موتور شايد هيچ کدام به اندازه شمع در ميان مردم شناخته شده نباشد، در عين حال اغلب افراد اهميت آن را ناديده مي گيرند.وظيفه شمع جرقه ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

دانلود نسخه PDF - حوضچه‌هاي آبريز کوچک