up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله حوضه آبريز ميقان اراک PDF
QR code - حوضه آبريز ميقان اراک

حوضه آبريز ميقان اراک

بررسي پالئو جغرافي و جغرافياي حوضه آبريز ميقان اراک

حوضه آبريز ميقان اراک حوضه بسته اي بوده که در بخش مرکزي خود داراي کوير ميقان اراک و بزرگترين معدن سولفات سديم است. از نظر اقتصادي شهرستانهاي اراک ، آشتيان و شهر فرميهن در آن قرار دارد و شهراراک مهمترين قطب صنعتي و کشاورزي در بخش جنوبي حوضه مي باشد. لذا شناخت وضعيت پالئوجغرافي و جغرافيايي اين حوضه اطلاعات مهمي را از نظر پتانسيل آبي ، عمراني و معادن در اختيار مسئولين زيربط قرار مي دهد.
الف) پالئوجغرافي
حوضه آبريز کوير ميقان اراک از نظر زمين شناسي در دو زون سنندج – سيرجان در جنوب و زون ايران مرکزي در شمال واقع شده است. دشت اراک و در کنار آن مجموعه درياچه ميقان اراک بصورت فروافتادگي بوده که بين دو رشته ارتفاعات شمالي و جنوبي واقع شده اند. مرز اصلي ارتفاعات مورد نظر توسط دو گسل اصلي تلخاب و تبرته قطع شده اند. وجود اين گسلها سبب شده که زونهاي مختلف زمين شناسي از جمله زون سنندج – سيرجان در جنوب ، زون هفتاد قله در وسط و زون آشتيان – نراق در حوضه آبريز ميقان اراک داشته باشيم.
گسل اصلي تبرته سبب جدا سازي ارتفاعات زون سنندج – سيرجان جنوب اراک از زون هفتاد قله شده است. گودي کوير ميقان اراک در زون هفتاد قله قرار دارد. گسل اصلي شمالي حوضه کوير ميقان اراک را گسل تلخاب تشکيل مي دهد که جداکننده زون آشتيان – نراق از زون هفتاد قله است. بنابراين حوضه آبريز ميقان اراک بصورت منطقه گسلي بوده که در آن دشت اراک بصورت فروافتاده و ارتفاعات اراک و آشتيان بالاآمده هستند. به عبارتي در حوضه آبريز اراک سه قطعه يا بلوک داشته که توسط گسل کنار يکديگر قرار دارند و اين بلوکها در کنار يکديگر جابجا و يا حرکت نموده که عواقب آن زلزله و حرکات زمين و غيره است.
اين بررسي نشان داد هر يک از بلوکهاي سه گانه فوق از نظر تکامل زمين شناسي رويدادهاي مختلف زمين شناسي را دنبال نموده اند. در اواخر کرتاسه سه بلوک مورد نظر يکي بوده و درياي واحدي را تشکيل مي دادند که در زمان ترياس ، ژوراسيک و خصوصاً کرتاسه در هر سه بلوک ابتدا از قديم به جديد شيل ها و ماسه سنگهاي تيره ژوراسيک و سپس آهک کرتاسه بجاي گذاشته شده است و در آنها گسلهاي مورد نظر زمينه را براي جداسازي بلوکها فراهم مي نمودند. در اواخر کرتاسه در اثر يکي از فازهاي کوهزايي آلپ درياي کرتاسه از آب خارج گرديد. خروج اين دريا در زون سنندج – سيرجان ، هفتاد قله و هچنين بخش هايي از تفرش بوده است. آثار اين خروج سبب تشکيل ارتفاعات جنوبي اراک و هفتاد قله و منطقه تفرش شده است. در اين زمان فاز کوهزايي با سيستم فشاري همراه بوده و سبب چين خوردن کوههاي هفتاد قله و جنوب اراک شده است.
پس از سيستم فشارشي سيستم کششي حاکم شده و دشت اراک و مناطق آشتيان هنوز بصورت فررفتگي و در شرايط دريايي قرار داشتند و در سيستم کششي و از ميان گسلهاي تشکيل شده فعاليتهاي آتشفشاني با خروج گدازه و پرتاب خاکستر آتشفشاني آغاز و بخش وسيعي از آشتيان را تحت پوشش قرار داد. از اواخر کرتاسه تا عهد حاضر گودي اراک سيکلهاي پيشروي و پسروي دريا را داشته بطوريکه در زمان ائوسن با فعاليتهاي وسيع آتشفشاني – رسوبي زيردريايي و در زمان اوليگوسن با پسروي دريا شرائطي نظير شرايط امروزي در فرورفتگي کوير ميقان اراک حاکم شده و رسوبات تبخيري و شيل قرمز و گچ و نمک بجاي گذاشته شده است. در زمان اوليگوسن دو باره دريا پيشروي و رسوبات آهکي سازند قم را سبب شده است. در اواخر دوره ميوسن دريا آخرين پسروي را نموده و دوباره با حاکم شدن شرايط خشکي در منطقه رسوبات گچي ، نمکي و شيل قرمز رسوبگذاري نموده است. پس از آن از داخل شکافهاي کششي فعاليتهاي گدازه اي و آذر آواري دوباره فعال شده و مواد آتشفشاني منطقه سياوشان شهراب و چشمه خورزن را بجاي گذاشته است.
در پايان زمان ترشياري و با شروع فعاليتهاي کواترنري و همزمان با دوره يخچالي در اروپا فعاليتهاي شديد بارندگي در حوضه آبريز ميقان اراک زياد شده و با فرسايش کوهها و تپه ها و وجود رسوبات عظيمي که در کوهها وجود داشته توسط سيلابها و رودخانه هاي منطقه حمل و امروزه در دشت اراک ، فرمهين و آشتيان بجاي گذاشته شده اند که در آن بيشترين فعاليت سيلاب مربوط به رودخانه قره کهريز اراک بوده که نشاندهنده ضخامت بالاي رسوبات آبرفتي در دشت اراک است. در اواخر عصر يخچالي و زمان پليئستوس عصر بين يخچالي نظير شرايط امروزي حاکم گرديده که در آن حوضه آبريز ميقان اراک با بارندگي کم مواجه شده و در عوض رسوبات تبخيري درياچه ميقان گسترش يافته است.
ب) جغرافيا
نقشه ژئومورفولوژي در حوضه و در مقياس ناحيه اي به بررسي اشکال سطح زمين مي پردازد. اين اشکال در مقياس مورد نظر شامل واحدهاي ژئومورفولوژي از جمله واحد کوهستان – تپه و دشت است. دشتها در حوضه شامل دشتهاي دامنه اي ، دشتهاي دامنه اي – آبرفتي ، دشتهاي سيلابي ، اراضي پست ، اراضي واريزه بادبزني شکل سنگريزه دار ، اراضي مخروط بادبزني شکل سنگريزه دار و فلاتها هستند.
۱) کوهها : کوهها در حواشي حوضه و عمدتاً بصورت کمربند باريکي حاشيه فررفتگي کوير اراک را در بر گرفته اند. اين کوهها د راثر سيستم گسله تلخاب ، تبرته ، تفرش و همچنين چين خوردگيهاي طاقديسي و ناوديسي بوجود آمده اند. از طرفي کوههاي اراک از سيستم قطعه گسلي ( Block faulting ) تبعيت مي کنند که در آن کوههاي جنوب اراک و کوههاي آشتيان در دو طرف گسل تلخاب و تبرته به عنوان بالاآمدگي و دشت کوير اراک فرو افتادگي است.
مجموعه کوههاي فوق را درشمال آشتيان – گرکان و شهراب سنگهاي آذرين – رسوبي با ترکيب توف ، آندزيت ، اگلومرا ، ايگنمنديت ، آهک ، شيل قرمز ، ماسه سنگ و کنگلومراي قرمز ، مارن و ژيپس تشکيل مي دهد. اما کوههاي غرب فرمهين تا اراک و مسير غربي جاده خمين را آهکهاي بلورين ، سنگهاي آهکي و دولوميتي ، اسليتها تشکيل داده است. اما ترکيب کوههاي هفتاد قله ، انجدان ، خيرآباد عمدتاً آهکي و به فراوان شيل و ماسه سنگ سياه و قرمز با گسترش کم تشکيل داده است.
کوههاي مورد نظر به عنوان مرز اصلي حوضه آبريز ميقان اراک بوده که با توجه به شيب بالاي ۲۵ درصد به عنوان نقاط برفگير اصلي بوده که بعنوان سرمايه اصلي آب در تغذيه آبرفتهاي منطقه عمدتاً در فصول زراعي و فصول خشک بسيار موثرند.
۲) تپه ها : تپه ها با شيب ۲۵-۱۲ در صد همانند کوهها در حاشيه دشت اراک و عمدتاً در حد فاصل بين دشت و کوه قرار دارند. جنس آنها در حاشيه شمالي و شرقي حوضه اراک شيل قرمز ، ماسه سنگ قرمز ، مارن و مواد آتشفشاني و در نواحي جنوب شرقي آهک و نواحي جنوب غربي و شمال غربي از جنس اسليت آهکي مي باشند. وضعيت پتانسيل آبي تپه ها نسبت به ارتفاعات محدودتر است.
۳) دشتها : بخش مرکزي حوضه آبريز ميقان اراک را دشتها تشکيل داده اند که شيب آنها بين صفر تا ۱۲ در صد متغيراست. دشتها از نظر ژئومورفولوژي به واحدهاي مختلف فلات ، دشت دامنه اي ، آبرفتي ، دشت واريزه اي ، دشت مخروط افکنه ، دشت نواحي پست و دشت سيلابي تقسيم شده که هر يک ويژگيهاي خاصي دارند که به نحوي بعنوان پتانسيل و محدودکننده آب زيرزميني و آب سطحي محسوب مي شوند. بخش مرکزي حوضه آبريز ميقان اراک را اراضي پست تشکيل داده که همان گودي ميقان اراک است که داراي اراضي با سطح آب زيرزميني بالا ، آبها و خاکهاي شور است.

رودها توده آبهايي است که در مجراهاي طبيعي به سوي حوضه‌هاي آبگير مختلف در حرکت مي‌باشند. آبگير يا حوضه انتهايي رودهاي بزرگ اقيانوسهاست و بعضي رودها به ...

جمع آوري آب Water Harvesting: جمع‌آوري آب به کليه عملياتي اطلاق مي‌گردد که در حوضه‌هاي آبگير براي افزايش رواناب انجام مي‌گيرد. در بسياري از مناطق خشک ...

● کشور افسانه اي مراکش با نام ماراکو کشوري افسانه اي است که تاريخ ديرينه اي دارد. افرادي که پا به اين کشور گذاشته اند، با خواندن اين مطلب عطر و بوي با ...

آبخيزداري عبارت است از فرآيند تنظيم و اجراي اقدامات مناسب به منظور اداره منابع موجود در آبخيز ، باکسب منافع ، بدون آسيب رساندن به موجوديت اين منابع. آ ...

● محيطهاي حد واسط (Transitional environment) اين محيطها در منطقه ليتورال مابين حد متوسط جزر و حد متوسط مد قرار دارد. عرض منطقه ليتورال ممکن است تا چند ...

قشر جامد زمين پوسته نسبتا نازکي است که سنگهاي آن از قشر زيرين يعني قشر گوشته يا مانتل که براثر فرآيندهاي پيچيده ، در طي ميليونها سال منشا گرفته ، سبکت ...

● ريشه لغوي زمين شناسي ساختماني از واژه Structral به معني ساختاري يا ساختماني و Geologg به معني زمين شناسي گرفته شده است. ● ديد کلي هر کسي که با زمين ...

کشور ما از لحاظ وجود مخازن هيدروکربوري جزء کشور هاي بسيار غني دنيا محسوب مي شود. ولي با وجود اين آگاهي ما دانشجويان زمين شناسي و ديگر هم وطنان درباره ...

دانلود نسخه PDF - حوضه آبريز ميقان اراک