up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله حفاظت در برابر اشعه PDF
QR code - حفاظت در برابر اشعه

حفاظت در برابر اشعه

دستورالعمل حفاظت در برابر اشعه

الف) دستورالعمل ورود به ناحيه تحت كنترل:
1- علامت خطر تشعشع ناحيه تحت كنترل برروي درب اتاق مربوطه نصب شده باشد.
2- از ورود افراد غيركارآزموده ممانعت شود.
3- قبل از ورود به ناحيه تحت كنترل از آوردن و صحت كاركرد دزيمتري جيبي خود مطمئن شويد.
4- حتماً فيلم بج خود را همراه داشته باشيد.
5- قبل از ورود به ناحيه تحت كنترل بدانيد كه چه كاري قرار است انجام دهيد.
6- سرعت عمل مهم است لذا تا حد امكان زمان بودن خود را در ناحيه تحت كنترل كوتاه نمائيد و بيهوده در آن ناحيه توقف ننمائيد.
7- چنانچه با مشكلي روبرو شديد از پزشك مسئول فني و يا مسئول فيزيك بهداشت موسسه خود كمك بخواهيد.
8- قبل از خروج از ناحيه تحت كنترل تمام بدن(بويژه دست ها و پاها )را با كمك دستگاه دزيمتري محيطي(ردياب آلودگي) از نظر احتمال آلودگي چك نمائيد.
9- قبل از خروج از ناحيه تحت كنترل و اتمام كار منطقه را از نظراحتمال آلودگي با كمك سيستم ردياب آلودگي(گايگر مولر) چك نموده و در دفتر روزانه جهت داشتن تاريخچه فايل بندي و درج نمائيد.
10- چنانچه آلودگي وجود داشت حتماً علامت گذاري كرده و در جهت رفع آلودگي سريعاً اقدام نمائيد.
ب) دستورالعمل رفع آلودگي فرد و محيط:
1- تمامي کارکنان در اين مراکز مي بايست دوره آموزشي لازمه را ديده باشند.
2- تمامي کارکنان مي بايست وسيله حفاظت در برابر اشعه را به کار ببرند که شامل فيلم بج و دزيمتري شخصي است كه طيف تا500راد رادارد ومستقل ازانرژى-محل تماس-وامكان ذخيره اطلاعات رادارد.
3- تمامي کارکنان مي بايست پرونده پزشکي داشته باشند که درآن تاريخچه پزشکي-معاينات باليني آزمايشات سالانه مانند هموگلوبين شمارش سلولهاي خون سفيد-قرمز –پلاکت و شکل آنان در پرونده ثبت گردد.
4- هنگام کار با مواد پرتوزا مي بايست از روپوش، عينک و دستکش سربي مناسب سالم استفاده کردوحتماً از شيلدهاي سربي خاص سرنگ تزريق استفاده شود.
5- مواد پرتوزا در مکاني مناسب که دورادور آن سربي است قرار داده شده و کار با آن ازپشت شيشه هاي سرب اندود انجام گيرد.
6- سطوح کار از کاغذ جاذب پوشانده شود و مرتباٌاز نظر آلودگي و نشت بررسي شود.
7-سطل هاي سربي براي دفع مواد دورريختني حاوي پرتوزا استفاده شود.
8- در صورت وجود زخم در پو ست مي بايست آن منطقه با چسب مخصوص پانسمان گردد.
9- از تمام چشمه هاي پرتوزا صورت برداري شده و نوع و ميزان و تاريخ در دفتر مخصوص ثبت گردد.
10- تهويه و هود مناسب در اتاق حاوي مواد فرار اکتيو نصب گردد.
11- از گيره هاي مخصوص براي جابجائي مواد پرتوزا استفاده شود.
12- وقتي از چشمه مواد پرتوزا استفاده نمي شود مي بايست در حفاظ مناسب انبار گرديده و افراد غير مجاز وارد نشوند.
13- ديواره ها و کف اتاق مربوط به کار با مواد پرتوزا صاف و قابل رفع آلودگي باشد.
14- مدت توقف در انبار کوتاه و عمليات برداشت ماده راديواکتيو سريع باشد.
15- زمانيکه صرف انتقال ماده پرتوزا از انبار به بيمارمي شود بايد کوتاه باشد.
16- در حين انتقال مواد حتماً از حفاظ سربي و در صورت پرتو بتا از حفاظ پلکسي گلاس با ضخامت مناسب استفاده شود.
17- در زمان تزريق راديودارو به بيمار حتماً از شيلد سربي که در قسمتي از آن شيشه سربي تعبيه شده استفاده گردد.
18- دفع سرنگ خالي بعد از تزريق بلافاصله به سطل سربي مربوطه انداخته شود.
19- دقت در زمان تزريق که نشت به سطح بدن بيمار نداشته باشد و الزامي است که بلافاصله در صورت بروز آن سريع رفع آلودگي شود و در زمان خوردن ماده پرتوزا همانند يد راديواکيتيو بلافاصله با آب فراوان همراه باشد و دقت شودکه بدور لب و دهان بيمار نريزد. همچنين ضروريست لذاآموزش کافي قبل از تجويز به بيمار داده شود.
20- يخچال حاوي مواد پرتو زا از يخچال پرسنل جدا باشد.
21- دستشوئي بيمار از پرسنل جدا بوده و به دنبال دفع مواد پرتوزا به حد کافي آبکشي شود.
22- محل انتظار بيمار تزريق شده از بيمار غير تزريقي و يا همراهان بيمار جدا باشد و نيز محل عبور و مرور بيماران با سايرين ( منظورهمسايه هاي مر کز پزشکي هسته اي است ) جدا باشد.
23- دستورالعمل لازم به حفاظت افراد خانواده بيماران و افراد حامله و شيرده و کودکان آموزش داده شود.
24- تمامي دستگاه هاي شمارشگر دوره اي کاليبره شده و نتايج ثبت شده در منطقه مناسب در دسترس باشند.
25- در صورت درمان با ماده راديو اکتيو که دز بالائي در نظر باشد لازم است اتاق خاص بستري با کنترل از راه دور بوده و دستورات لازم براي عموم در محل مناسبي نصب گردد.
26- براى تهيه دارو ازپشت آينه اقدام شود.
27-بخش پزشکي هسته اي بايد به نحوي باشد که جريان کار در آن آسان باشد و اتاق ها نزديک هم بوده از طرفي از حضور بي مورد پرسنل به بيماران تزريق شده جلوگيري شود.
28- پرسنل زن از احتمال بارداري آگاه شد و در صورت مثبت بودن از کار با ماده پرتو زا ممانعت به عمل آمده مثل پرتو کار باشند.
29- در مورد بيماران زن نيز از عدم بارداري بايستي آگاه شد و دريافت يک نوشته با امضا از بيمار که باردار نيست و در صورت لزوم داشتن تست حاملگي الزامي است.
30- بعد ازاتمام هر اسكن به بيمار آموزش خاص جهت كاهش آلودگي و دفع ماده شود(نوشيدن مايعات).
31- عدم شيردهي به كودك در زنان شيرده: مثلاً 24 ساعت در صورت تكنيسيم-يك ماه در صورت گاليم-3 هفته تاليم-5روز تا 68 روز يد131 بسته به دزتجويزي بايد كه شير دادن را قطع نمايند.
حتماً پزشك بر درخواست ونحوه اجرا اسكن نظارت کند. دستورالعمل هاي مربوط به حفاظت در مکاني مناسب نصب گردد.
*در صورت بروز هر حادثه شديد بهتر است که امور حفاظت در برابر اشعه سازمان انرژي اتمي ايران را در امر جريان قرار داد.
آلودگي خارجي:
اگر پوست سالم باشد زياد خطرناك نيست.
دستها و پوست و گوش و مو ( سطح خارجي): پرتو بتا خطر بيشتري دارد.از سائيدن محل خودداري شود چون موجب نفوذ ماده مي شود.اما اسکراب با برس ملايم با آب و صابون بهترين راه است.گفته مي شود که از حلال آلي استفاده نکنيد و با گايگر مولر کنترل کنيد.
ابتدا بايستي دستها را با آب ولرم و صابون شستشو داد زمان شستشو نبايد از 10 دقيقه بيشتر باشد.زير ناخن ها را با برس تميز کنند .چنانچه پس از چک کردن با يک دستگاه آشکار ساز رفع آلودگي نشد روش زير را مي توان به کار برد:
- دست ها را با اسيد سيتريک 5% در آب مقطر براي 5 دقيقه شست و سپس براي 1 دقيقه در آب معمولي شسته و آلودگي را تعيين کرد چنانچه هنوز آلودگي باقي است به طريق زير عمل نمود :
- دست را با محلول 10 درصد اتيلن دي آمين تترا استيک اسيد در آب مقطر براي 3 دقيقه شستشو داد اگر پاسخ مناسب نبود.
- با محلول 2 درصد اسيد سيتريک و تارتاريک در آب مقطر سه دقيقه شست و اگر مناسب نبود
- با محلول 5 درصد دي اتيلن تري آمين پنتا استيک اسيد بمدت 5 دقيقه شسته باشد.
تمام مراحل زيرنظر پزشک باشد.
آلودگي کلي بدن با دوش گرفتن رفع شود.
چنانچه به آلودگي چشم و دهان و بيني روبرو شديم با آب و نمک 9 در هزار بايستي شستشو داد و يا با آب زياد شست.دهان را مي توان با محلول 10 درصد اتيلن دي آمين تترا استيک اسيد و 5 درصد دي اتيلن تري آمين پنتا استيک اسيد تميز گردد.و يا از محلول پر اکسيد هيدروژن نيز بکار برد.
( در هر صورت شستشو با آب فراوان بهترين روش است).
آلودگي داخلي:
مشكلتر از نوع خارجي است.
- هميشه در اتاق هاي مخصوص کار نمود.
هرگز ويال و بطري باز را بويژه اگر فرار باشند را در اتاق عادي باز نکرد -وهود و دستکش لازم است.
- محل کاررا با پلاستيک ،شيشه، فولاد و کاغذهاي جاذب پوشانده شود.
- سرعت العمل کار مهم است.
- در محلي که چشمه باز است، نخوريد و نياشاميد.
- سيگار نکشيد.
- همه مخازن برچسب دقيق داشته باشندکه شامل تاريخ دز و ميزان دزباشد.
- تهويه اتاق مناسب باشد.
- به فکر خطر هميشه باشيد.
- لباس پروتکتيو بپوشيد و آنرابه خارج ازمحل کار نبريد.
- همه چشمه هارا در مخزن بسته مناسبي در زمان خروج از محل کار نگهداريد.
- کنترل دوره اي آلودگي لازم است.
- قبل از خوردن و آشاميدن دستها شسته شوند.
- نمونه گيري هوا زمانيکه احتمال آلودگي هوا است بشود.
- روتين کنترل پرسنل همانند کانت تمام بدن،نمونه هوا ،سطوح را با کانت کردن، آموزش دوره اي آزمايش خون لازم است.
درکل راه ورود از طريق خوردن اشتباهي،استنشاق،زخم باز پوست و چشم است.ميتواند جذب اشعه مداومي را موجب گرددو ماده در ارگانهاي خاصي جمع شود و خطر ساز گردد.
خروج ماده ايکه به بدن وارد شده مشکل و يا غير ممکن است مي بايست توتال دز دريافتي براي آن فرد را معلوم نمودکه حد سالانه دز دريافتي 0.05 سيورت(5 رم) در سال است.
لازمست سريعاً مسئول فيزيک بهداشت و پزشک مسئول را مطلع نمود.از آنجا که خصوصيات مواد پرتوزا از نظر نيمه عمر انرژي و مکان هاي جذب متفاوت است لذا براي هر کدام روش جداگانه اي وجود دارد.اقدامات معمول شامل:
- استفراغ و يا شستشوي معده و تنقيه و تجويز ملين.
- خوراندن مايعات زياد به فرد تابا ادرار دفع شود.
- استفاده از مواد بلوکه کننده مثل يديد پتاسيم که موجب کاهش دز جذبي غدد بزاقي، معده و تيروئيد مي شود.
- مصرف آنتي اسيد حاوي آلومينيم تا كه جذب روده اي كم شود.
- دبريدمان(لايه برداري)زخم آلوده.
- تميزي بيني در صورت آلودگي ازراه تنفسي .
در صورت آلودگي با ماده پرتوزا رفع آلودگي به عهده فردمسبب آلودگي است و تمامي عمليات ضد آلودگي بايد زير نظر فرد صلاحيتدار انجام گردد.
1- وسايل تميز کننده براي رفع آلودگي مانند برس جارو صابون و غيره متمايز باشد و بطور مرتب از نظر وجود آلودگي کنترل شود.
2- بهتر است براي تميزي سطوح از روش کف مرطوب استفاده کرد.
3- چنانچه بعد از عمليات رفع آلودگي همچنان آلودگي وجود داشت اگر قابل دور ريختن باشد به عنوان پسمان تلقي شود.
4- در صورت آلودگي داخلي با مواد پرتو زا به منظور تشخيص آلودگي مي بايست که آزمايش خون ادرار وتعيين ميزان ماده در بدن انجام شده و درصورت استنشاق با آن ماده حتماً بررسي پوست و چشم و ريه انجام گيرد.
5- در صورت آلودگي خارجي ، ميزان آلودگي سطوح خارجي بدن را با گايگر مولر تعيين نمود تا از مقاديري که مجاز است بيشتر نبوده و در صورت آلودگي تشخيص و رفع آلودگي گردد.
6- لباس هاي آلوده بيمار درآورده شود.
7- بهتر است ملحفه و روکش تخت جهت تصوير برداري يکبار مصرف باشد.
8- در صورت آلودگي شديد از دوش تمام بدن استفاده شود.
پرسنل: همه مي بايست که دوره و کلاسهاي لازمه را ديده و آشنائي داشته باشند.زنان در مورد احتمال بارداري مشخص شود اگرچه قانون خاصي ندارد اما چون توتال دز فتوس از 0.5 رم در طي بارداري نبايد بيشتر شود لذا تست مکرر و رعايت قانون ده روز الزامي است.
اصل ، ALARA است که بايد رعايت شود.
اگر مسئول تهيه راديو دارو و يامسئول حمل حمل آن باردار باشد بايستي وظائف کاري ديگري به وي داد.
سعي شود که به فرد بارداريا شيرده دزي تجويز نشود واگر الزامي بود بر طبق نوع مواد توصيه هاي لازمه را اجرا کند.
اگر ميزان دز بيش از 30 ميلي کوري يد131 باشد و يا اگر تله تراپي براکي تراپي خاصي منظور باشد و يا اگر هر تراپي غير از يد باشد ميبايست از دستورات خاصي استفاده گردد:
- درخواست تراپي کتبي در فايل بيمار باشد.
- يک ماه قبل از درمان مشخصات بيمار را دانست.
- به روش هاي جديد درماني با آن راديودارو تسلط داشت و آشنا بود.
- مشاهدات لازمه ثبت گردد.
دفع مواد پرتوزا :
بعد از هر روز اسکن انواع مواد پرتوزا با اکتيويته هاي گوناگون به عنوان پسمان حاصل مي شود همانند سرنگها سرسوزن ها ويال هاي حاوي دز دستکش ها مواد پرتوزاي مصرف نشده روکشهاي سطوح و...
چون معمولاً ماده پرتوزا در پزشکي هسته اي نيمه عمر کوتاهي دارد لذا نيازي به انتقال روتين پسمان ها به زمينهاي دفن معمول ندارند.
اتاق نگهداري پسمان:
لازم است مجهز به قفل بوده و دور از رفت و آمد ساير کارکنان باشد.وبر طبق مقررات مربوط به پسمان ها عمل شود.معمولاً در پزشکي هسته اي از دکي مواد تا که به حد ناچيزي برسد مثلاً 10 نيمه عمر بگذرد استفاده مي کنند که بعد از کنترل اکتيويته آن را مناسب جهت دفع مي دانند.( حتي با زباله هاي عادي يکي مي دانند).
- تا حد الامکان سعي شود که پسمان را حداقل رساند.
- از مخلوط کردن پسمان با نيمه عمرهاي کوتاه و نيمه عمر بلند خودداري شود.
- بهتر است که مخازن حاوي پرتو مارک شودتا با زباله هاي معمولي اشتباه نشود.
- بهتر است افرادي که با مسائل پسمان آشنائي دارند براي دفع و کار با اين مخازن استفاده کرد.
- ورود پسمان به فاضلاب عادي بايد قابل حل بوده و تمام شرائط لازمه را داشته باشند.
پ) دستورالعمل حمل و نقل مواد پرتوزا:
مواد پرتوزا حتماً داراي برچسب علامت خطر تشعشع، ميزان اكتيويته و اسم ماده پرتوزا باشند.
1- افراد كارآزموده مي بايست در مورد حمل و نقل مواد پرتوزا عمل كنند.
2- به افراد غيرمجاز اجازه حمل و نقل مواد پرتوزا داده نشود و ممانعت گردد.
3- امر جابجائي مواد پرتوزا مي بايست در مدت زمان كوتاه انجام پذيرد.
4- مواد پرتوزا حتماً در درون حفاظ سربي ايمن قرار داده شود و جابجا شود.
5- در زمان جابجائي حتماٌ از داشتن فيلم بج و دزيمتر فردي خود مطمئن شويد.
6- در امر جابجائي دقت شود كه از دستتان نيافتد و يا ريخته نشود.
7- در صورت ريختن ماده پرتوزا آن منطقه را محصور، علامت خطر تشعشع گذارده ، به پزشك مسئول فني و يا مسئول فيزيك بهداشت اطلاع داده و در جهت رفع آلودگي بكوشيد.
ت) دستورالعمل استفاده از دز كاليبراتور روزانه و قبل از اندازه گيري نمونه:
1- قبل از شروع كار دستگاه را حدود 10 دقيقه روشن بگذاريد.
2- كليد اندازه گيري بك گراند را فشار دهيد بهترين حالت 2 ميكروكوري است.
3-كليد تست را جهت شروع كار فشار دهيد.
4- سه شماره نمايش داده مي شود شماره 1 را انتخاب كنيد.
5- مطابق آنچه كه صفحه نمايش راهنمائي ميكند عمل كنيد.
اگر 0.05 ميلي ولت auto zero =OK
اگر 0.75 ميلي ولت بود بايد اطراف وسيله بررسي شود كه كه چشمه حضور ندارد.
اندازه گيري زمينه ، در صورت زياد نبودن مقدار زمينه اقدام بعدي را انجام دهيد.
اگر زمينه بالا بود( مثلاٍ بيش از 500 ميكرو كوري) علل آن را بررسي كرده و اصلاح شود.
• مقدار زمينه نبايد بيشتر از 2% اكتيويته نمونه تجاوز كند.
ث) دستورالعمل كار با دزيمتري محيطي:
پرسنل پرتو كار موظفند:
1- دستگاه دزيمتري خود را قبل از كار شارژ نمايند .
2- در تمام مدت كار با اشعه در اتاق هات لب،اتاق تزريق، ناحيه تحت كنترل،اتاق پسمان اتاق دوربين و كار با بيمار از روشن بودن و صحيح كار كردن آن مطمئن باشند.
3- مقدار اوليه قبل از كار را خوانده در دفتر مخصوص ثبت نمايند.
4- سيستم را در عدد صفر تنظيم نمايند.
5- عدد ثانويه را خوانده و ثبت نمايند.
6- از کاليبره بودن سيستم مطمئن باشيد و هر سال کاليبره نمائيد.
ج) دستورالعمل كار با دزيمتري فردي:
پرسنل پرتو كار موظفند:
1- دستگاه دزيمتري خود را قبل از كار شارژ نمايند .
2- دزيمتر را بر روي سينه نصب آويزان نمايند.
3- مقدار اوليه دزيمتر را خوانده در دفتر مربوطه ثبت نمايند.
4- مقدار ثانويه را خوانده و ثبت نمايند.
5- در تمام مدت كار با اشعه در اتاق هات لب،اتاق تزريق، ناحيه تحت كنترل،اتاق پسمان اتاق دوربين و كار با بيمار از روشن بودن و صحيح كار كردن آن مطمئن باشند.
چ) دستورالعمل كار با دزيمتر گايگر مولر:
پرسنل پرتو كار موظفند:
1- دستگاه دزيمتري خود را قبل از كار شارژ نمايند .
2- در تمام مدت كار با اشعه در اتاق هات لب،اتاق تزريق،ناحيه تحت كنترل،اتاق پسمان اتاق دوربين و كار با بيمار از روشن بودن و صحيح كار كردن آن مطمئن باشند.
3- مقدار اوليه قبل از كار را خوانده در دفتر مخصوص ثبت نمايند.
4- سيستم را در عدد صفر تنظيم نمايند.
5- عدد ثانويه را خوانده و ثبت نمايند.
6- چنانچه سطوح كار آلودگي با ماده راديو اكتيو را نشان دهد بر طبق دستورالعمل رفع آلودگي اقدام نمايند.
ح) دستورالعمل تجويز دارو به خانم در سنين باروري:
انجام هر نوع روش اسكن ايزوتوپ در افراد باردار ممنوع است.
1- حتماً به درخواست پزشك معالج بيمار دقت شود.
2-از بيمار بخواهيد كه طي نوشته اي اعلام نمايد كه باردار نيست و امضا و مهر نمايد.
( با ذكر تاريخ.)
3- حتماً شرحي از وضعيت پريود بيمار زن كه در سنين باروري است داشته باشيد و چنانچه نامنظمي در سيكل قاعدگي دارد تست حاملگي درخواست شود تا از عدم باروري وي اطمينان حاصل نمائيد.
4- طي نامه اي به پزشك معالج بيمارعلت عدم انجام اسكن را توضيح دهيد.
5- نوبت انجام اسكن بيمار را به وقت ديگر موكول نمائيد.

● ديد کلي با توجه به اينکه اشعه گاما داراي تشعشع الکترومغناطيسي مي باشد، آن فاقد بار و جرم سکون است. اشعه گاما موجب برهمکنشهاي کولني نمي گردد و لذا آن ...

● طيف اشعه ايکس: اشعه توليد شده به وسيله لامپ اشعه ايکس يک طول موج ندارد. بلکه شامل گستره اي از طول موج هاست. ▪ پرتوهاي ايکس به وسيله دو نوع فرايند تو ...

در سال ۱۸۹۵ ، درخشش کوتاه صفحه فسفرسانتي که در گوشه اي از آزمايشگاه نيمه تاريک بررسي اشعه کاتديک قرار داشت، ذهن آماده و خلاق رنتگن که در آن زمان استاد ...

در سال ۱۸۹۵ ، درخشش کوتاه صفحه فسفرسانتي که در گوشه‌اي از آزمايشگاه نيمه تاريک بررسي اشعه کاتديک قرار داشت، ذهن آماده و خلاق رنتگن که در آن زمان استاد ...

پوست تان را در مقابل آفتاب بيمه کنيد . . . مواجهه با نور خورشيد براي بدن مزايا و معايبي دارد که به طول زمان و تعداد دفعات مواجهه، شدت نور و حساسيت پوس ...

مرهم گذاري و پانسمان هر دو نقش مهمي در بهبود زخم دارند. معمولا تکه اي از پارچه يا مواد ديگر براي بستن زخم يا بخش آسيب ديده بدن مورد استفاده قرار مي گي ...

خورشيد همواره به عنوان منبع عظيم انرژي و سرآغاز حيات، رشد گياهان و بقاي زندگي بر سياره زيباي زمين شناخته شده و پذيرفتن احتمال مضربودن پرتوهاي آن براي ...

واريس، بيماري نام آشنايي است. اين نام از ريشه يوناني «واريکس» به معناي «پيچ دار» گرفته شده. پزشکان مي گويند احتمال واريسي شدن در همه سياهرگ هاي بدن وج ...

دانلود نسخه PDF - حفاظت در برابر اشعه