up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله حضرت زين العابدين PDF
QR code - حضرت زين العابدين

حضرت زين العابدين

حضرت زين العابدين (ع) تداوم‏بخش عزت و افتخار حسيني

پيشواي چهارم شيعيان عليه السلام بعد از حضور در حماسه افتخار آفرين و عزت بخش عاشوراي حسيني، از لحظه‏اي که در غروب عاشورا با شهادت پدر بزرگوار و ساير عزيزانش مواجه گرديد براي ادامه راه آنان، مسئوليت‏سنگيني را به دوش کشيد . امامت امت، سرپرستي اطفال و بانوان، رساندن پيام عاشورا به گوش جهانيان، تداوم مبارزه با طاغوت و طاغوتيان و از همه مهمتر پاسداري از اهداف متعالي امام حسين عليه السلام که موجب عزت و افتخار عالم اسلام گرديد، از جمله مسئوليتهاي آن امام همام به شمار مي‏آيد . امام سجاد عليه السلام که در دوران امامت‏خويش در محدوديت‏شديدي به سر مي‏برد و حاکمان مستبد اموي سايه شوم خود را بر شهرهاي اسلامي گسترده بودند و اهل ايمان از ترس مال و جان خود مخفي مي‏شدند، با اتخاذ صحيحترين تصميمها و موضعگيريهاي مناسب و بجا و با استفاده از مؤثرترين شيوه‏ها توانست از فرهنگ عاشورا و دستآوردهاي ارزشمند آن - که همان عزت و افتخار ابدي براي اسلام و مسلمانان و بلکه براي جهان بشريت‏بود - به صورت شايسته‏اي پاسداري کرده و راه حماسه آفرينان کربلا را تداوم بخشد و ياد و نام و خاطره سالار شهيدان حضرت حسين بن علي عليهما السلام را جاودانه ساخته و بر بلنداي تاريخ ابدي نمايد . در اين فرصت‏با مهمترن فعاليتهاي آن يادگار امامت در پاسداري از فرهنگ عزت و افتخار حسيني عليه السلام آشنا مي‏شويم:
۱- خطابه‏هاي حماسي و تاثيرگذار
بدون ترديد روشنگريهاي امام سجاد عليه السلام و حضرت زينب کبري عليها السلام و برخي ديگر از خاندان حضرت ابا عبدالله عليه السلام بعد از ماجراي غمبار کربلا در تداوم آن نهضت عظيم اسلامي نقشي به سزا داشته است .
مهمترين دستآورد سخنان آن بزرگوار آگاه نمودن مردم غفلت زده، بيدار کردن وجدانهاي خفته، افشاي جنايات دشمنان اهل بيت عليهم السلام، نماياندن چهره حقيقي زمامداران ستمگر اموي و انتشار فضائل و مناقب اهلبيت عليهم السلام و معرفي آن گراميان به عنوان جانشينان بر حق پيامبر صلي الله عليه و آله بود . امام سجاد عليه السلام در شهر کوفه با مردم ساده، سطحي نگر، تاثيرپذير و پيمان شکن آن شهر سخن گفته و بعد از شناساندن خويش و افشاي جنايات امويان فرمود: «اي مردم! شما را به خدا سوگند مي‏دهم، آيا شما براي پدرم نامه ننوشتيد و آنگاه بي وفايي نکرديد؟ ! آيا با او عهدها و پيمانهاي محکم نبستيد و سپس با او پيکار کرده و او را به شهادت رسانديد؟ ! واي بر شما! چه کار زشتي انجام داديد، شما چگونه به سيماي رسول الله صلي الله عليه و آله نظاره خواهيد کرد، هنگامي که به شما بگويد: فرزندان مرا کشتيد، احترامم را از ميان برديد، پس، از امت من نيستيد!» هنوز سخنان امام تمام نشده بود که مردم گريه کنان و ضجه زنان همديگر را ملامت کرده و به نگون بختي خود، - که خود برگزيده بودند - تاسف خورده و اشک ندامت و پشيماني مي‏ريختند . (۱) مهمترين تاثير اين خطابه را مي‏توان در سال ۶۵ هجري در قيام توابين به وضوح به نظاره نشست .
همچنين پيشواي چهارم هنگامي که در شام به مجلس جشن پيروزي يزيد برده شد، ضمن تحقير خطيب متملق دربار اموي، در کرسي خطابه قرار گرفته و با بهره‏گيري از زيباترين و بليغ‏ترين جملات، فجايع کربلا را بازگو کرده و ضمن افشاي چهره زشت جنايتکاران، تبليغات سوء دشمنان اهلبيت عليهم السلام را خنثي کرده و سيماي سراسر فضيلت و افتخار آل محمد صلي الله عليه و آله را براي مردم نا آگاه شام نمايان ساخت . آن حضرت فرمود: «ايها الناس اعطينا ستا و فضلنا بسبع، اعطينا العلم والحلم و السماحه والفصاحه والشجاعه و المحبه في قلوب المؤمنين، و فضلنا بان منا النبي المختار محمدا و منا الصديق و منا الطيار و منا اسدالله و اسد رسوله و منا سبطا هذه الامه و منا مهدي هذه الامه; (۲) اي مردم! به ما شش چيز عطا شده و به هفت نعمت [بر ديگران] برتري يافته‏ايم . به ما علم، حلم، جوانمري، فصاحت، شجاعت و دوستي در دل مؤمنان عطا شده است و ما به اينکه رسول برگزيده خداوند، حضرت محمد صلي الله عليه و آله و [حضرت علي عليه السلام نخستين] تصديق کننده [پيامبر صلي الله عليه و آله] و جعفر طيار و [حمزه،] شير خدا و رسول او و حسن و حسين عليهما السلام و مهدي اين امت از ما هستند، فضيلت داده شده‏ايم .»
آن حضرت در ادامه به فضائل بي‏شمار اميرمؤمنان عليه السلام پرداخته و از چهره درخشان علي عليه السلام به نحو زيبايي دفاع نموده و در خاتمه با معرفي امام حسين عليه السلام، به ذکر مصيبت آن حضرت پرداخت . اين سخنان آتشين، منطقي و روشنگر، آنچنان فضاي جهل و غفلت و خفقان را درهم شست که يزيد در مقام دفاع از خود و سلطنتش برآمد . (۳)
امام سجاد عليه السلام خطبه ديگري را نيز در نزديکي مدينه براي مردمي ايراد نمود که به استقبال قافله خسته دل و دل شکسته حسيني آمده بودند . اين خطابه نيز آثار فراواني در روحيه مردم مدينه گذاشت که يکسال بعد از حادثه عاشورا، قيام خودجوشي از سوي اهالي مدينه بر عليه دستگاه طاغوتي بني‏اميه رخ نمود که به «واقعه حره‏» معروف است .
۲- گفتگوهاي دشمن شکن
امام چهارم عليه السلام در پاسداري از اهداف عاشورا هر جا که احساس مي‏کرد دشمن مي‏خواهد قيام کربلا را زير سؤال برده و آن حماسه تاريخي را پوچ و باطل جلوه دهد، در مقام دفاع برآمده و با پاسخهاي کوبنده با نقشه‏هاي شيطاني آنان به ستيز بر مي‏خواست که بارزترين نمونه‏هاي آن در مجلس عبيدالله بن زياد و يزيد بن معاويه به چشم مي‏خورد . هنگامي که در مجلس ابن زياد، حضرت زينب کبري عليها السلام وي را با نطق خويش رسوا نمود، ابن زياد متوجه امام زين العابدين عليه السلام گشته و پرسيد: اين جوان کيست؟ گفتند: او علي بن الحسين عليهما السلام است . ابن زياد گفت: مگر خدا علي بن الحسين را نکشت؟ امام چهارم عليه السلام فرمود: من برادري بنام علي بن الحسين عليهما السلام داشتم که مردم او را به شهادت رساندند
ابن زياد گفت: چنين نيست، خدا او را کشت .
امام سجاد عليه السلام آيه «الله يتوفي الانفس . . .» را قرائت نمود . ابن زياد از پاسخ صريح امام خشمگين شده و فرياد زد: آيا در مقابل من جرات کرده و پاسخ مي‏دهي؟ او را ببريد و گردن بزنيد . حضرت سجاد عليه السلام در ادامه گفتگو فرمود: «ابالقتل تهددني يابن زياد، اما علمت ان القتل لنا عاده و کرامتنا الشهاده; (۴) اي پسر زياد! آيا مرا به قتل تهديد مي‏کني؟ مگر نمي‏داني کشته شدن [در راه حق] عادت ما و شهادت [براي خدا عزت و] کرامت ماست .»
آن حضرت در مجلس يزيد نيز با اينکه اسير بود، هيچگاه حرکت و يا سخني که نمايانگر عجز و خواري باشد از خود نشان نداد; بلکه همانند آزاده‏اي با شهامت، عزت و افتخار حسيني را به نمايش گذاشت .
آنگاه که يزيد در مجلس خويش اسراي کربلا را براي تحقير و شکستن ابهت و عظمت‏خاندان آل محمد صلي الله عليه و آله حاضر کرده بود، خطاب به امام سجاد عليه السلام گفت: ديدي که خدا با پدرت چه کرد؟ حضرت فرمود: ما جز قضاي الهي که حکمش در آسمان و زمين جريان دارد چيز ديگري نديديم . يزد گفت: «انت ابن الذي قتله الله; تو فرزند کسي هستي که خدا او را کشت .»
امام فرمود: «انا علي، ابن من قتلته; من علي; فرزند کسي هستم که تو او را به شهادت رساندي .» و در ادامه با تمسک به آيه قرآن فرمود: «و من يقتل مؤمنا متعمدا فجزاءه جهنم خالدا فيها و غضب الله عليه و لعنه و اعد له عذابا عظيما» (۵) ; و هرکس، مؤمني را عمدا به قتل برساند مجازات او جهنم است، در آنجا هميشه مي‏ماند، خداوند بر او غضب مي‏کند و از رحمتش دور مي‏سازد و عذاب بزرگي براي او آماده کرده است .»
يزيد که نتوانست اين پاسخهاي محکم را - که جهنمي بودن وي را اثبات مي‏کرد - تحمل کند، با خشم و غضب فرمان قتل امام را صادر کرد، اما امام سجاد عليه السلام با قاطعيت تمام فرمود: هيچگاه «فرزندان اسيران آزاد شده‏» نمي‏توانند به قتل انبياء و اوصيا فرمان دهند، مگر اينکه از دين اسلام خارج شوند . (۶)
۳- گريه‏هاي تاثرانگيز
امام سجاد عليه السلام براي زنده نگه داشتن خاطره شهيدان کربلا، در مناسبتهاي گوناگون بر عزيزانش گريه مي‏کرد . اشکهاي حضرت زين العابدين عليه السلام که عواطف را برانگيخته و در اذهان مخاطبان، ناخواسته مظلوميت‏شهداي کربلا را ترسيم مي‏کرد، آثار پرباري براي تداوم نهضت عاشورا داشت و امروز اين روش با پيروي از آن گرامي همچنان ادامه دارد و فرهنگ گريه بر سالار شهيدان عالم، همچنان تاثيرگذار بوده و در پيوند دادن عواطف و احساسات ميليونها عزادار عاشق با راه و هدف حضرت ابا عبدالله عليه السلام مهمترين عامل محسوب مي‏شود . عشق به امام حسين عليه السلام در سوگواريها اشک مي‏آفريند و اين گريه‏هاي عزت بخش که افتخار شيعه مي‏باشند هر سال در دهه محرم سيماي کشور اسلامي را به حماسه عاشورا نزديک نموده و قيام امام حسين عليه السلام را در خاطره‏ها زنده مي‏سازد . حضرت سجاد عليه السلام بنيانگذار فرهنگ سوگواري و گريه در ميان مؤمنان، بعد از شهادت پدر ارجمند خويش در حدود ۳۵ سال امامتش به اين روش ادامه داد تا جايي که يکي از بکائين پنجگانه تاريخ ناميده شد . (۷) وقتي علت اين همه اشک و ناله را از او مي‏پرسيدند در جواب مي‏فرمود: «مرا ملامت نکنيد . يعقوب بن اسحاق بن ابراهيم، پيامبر و پيامبرزاده بود، او دوازده پسر داشت، خداوند متعال يکي از آنان را مدتي از نظرش غايب کرد، در اندوه اين فراق موقتي، موهاي سر يعقوب سفيد شده، کمرش خميده گشت و نور چشمانش را از شدت گريه از دست داد، در حاليکه پسرش در اين دنيا زنده بود . اما من با چشمان خودم پدر و برادر و ۱۷ تن از خانواده‏ام را ديدم که مظلومانه کشته شده و بر زمين افتادند . پس چگونه اندوه من تمام شده و گريه‏ام کم شود؟» (۸)
۴- حمايت از قيامهاي طاغوت ستيز
يکي از آثار نهضت جاويدان کربلا، دميدن روح حماسه و شجاعت و ايثار در ميان مسلمانان بود . آنان باالهام از جنبش شورآفرين و حماسه‏ساز امام حسين عليه السلام و با تاثيرپذيري از خطابه‏هاي بيدارگر امام سجاد و حضرت زينب عليهما السلام روحيه اسلامخواهي و طاغوت ستيزي خود را در قالب قيامهاي مردمي متبلور ساخته و بر عليه حکمرانان خودسر اموي دست‏به شورشهايي زدند که در نهايت‏بعد از مدتي اساس حکومت آنان را متزلزل ساخته و از ميان بردند .
شاخصترين اين جنبشها بعد از حادثه جانسوز کربلا، سه قيام معروف است که به نامهاي قيام توابين، قيام مختار و قيام مدينه در تاريخ مطرح است . رهبران سه قيام، تداوم راه حضرت ابا عبدالله عليه السلام، غيرت ديني، اسلامخواهي و در نهايت محبت‏شديد به اهل بيت عليهم السلام را در شعارها و خواسته‏هاي خود نشان مي‏دادند .
امام سجاد عليه السلام گرچه در ظاهر - به علت‏خفقان شديد و استبداد حاکم - در اين قيامها نقشي نداشت و در حالت تقيه به سر مي‏برد، اما در واقع از رهبران اينها اعلام رضايت کرده و عملا آنها را تاييد مي‏نمود . به عنوان نمونه هنگامي که عده‏اي از دوستان اهل بيت عليهم السلام به نزد محمد حنفيه آمدند و اظهار داشتند: مختار در کوفه قيام کرده و ما را نيز به همياري و همکاري فراخوانده است، اما نمي‏دانيم که آيا او مورد تاييد اهل بيت عليهم السلام هست‏يا نه؟ محمد حنفيه گفت: برخيزيد به نزد امام من و امام شما، حضرت سجاد عليه السلام رفته و کسب تکليف نماييم . هنگامي که موضوع را به عرض امام عليه السلام رساندند، آن حضرت فرمود: اي عمو! اگر غلامي به خونخواهي ما مردم را دعوت به قيام کند، بر همه مردم واجب است که او را ياري دهند و من تو را در اين کار نماينده خود قرار مي‏دهم، هر کاري در اين زمينه صلاح مي‏داني انجام ده . آنان به همراه محمد حنفيه از نزد امام خارج شدند، در حاليکه سخنان امام سجاد عليه السلام را شنيده بودند و مي‏گفتند: امام سجاد عليه السلام و محمد بن حنفيه به ما اذن قيام داده‏اند . (۹)
۵- نيايشهاي عارفانه و بيدارگر
از بهترين روشهاي امام سجاد عليه السلام براي پاسداري از فرهنگ عاشورايي اسلام، که حکايت از بينش عميق و زمان‏شناسي آن حضرت دارد، عرضه نيايشهاي عرفاني و روشنگر مي‏باشد . دعاهاي حضرت سيدالساجدين عليه السلام که در مجموعه‏هاي ارزشمندي همچون صحيفه سجاديه، مناجات خمسه عشر، دعاي ابو حمزه ثمالي، نيايشهاي روزانه و . . . گرد آمده است، دل هر شنونده عارف و انديشمندي را مي‏لرزاند و توجه به معاني بلند و با شکوه آن، تشنگان وادي کمال و معرفت را سيراب مي‏سازد . در لابلاي اين عبارات وحي گونه، - گذشته از اينکه مملو از حقايق و معارف حياتبخش اجتماعي، سياسي و فرهنگي است و آدمي را با توجه دادن به شگفتيهاي آفرينش، با خالق هستي مرتبط ساخته و به روح و جانش صفا مي‏بخشد - فلسفه قيام حسيني تبيين مي‏گردد و انسان نيايشگر ناخواسته از حالت انزوا و خمودي به صحنه مبارزه با طاغوت و ستمگران سوق داده شده و راه عزت حقيقي به وي نشان داده مي‏شود .
در حقيقت آميزش عرفان و حماسه يکي از بارزترين جلوه‏هاي معنوي فرهنگ عاشوراست، همچنانکه سيد بن طاووس در مورد عرفان و معنويت عاشورائيان مي‏نويسد: در شب عاشورا، امام حسين عليه السلام و يارانش آنچنان به عبادت و مناجات مشغول بودند که زمزمه‏هاي عاشقانه آنان همانند صداي زنبور عسل به گوش هر شنونده‏اي مي‏رسيد . برخي در حال رکوع وعده‏اي در حال سجده و يا در قيام و قعود بودند . (۱۰)
اين نيايشگران عارف همان کساني بودند که فرداي آن روز آنچنان جانبازي کرده و حماسه آفريدند که اهل آسمان و زمين را به تحير واداشتند . امام سجاد عليه السلام ميراث‏دار اين قافله حماسه و عرفان و عشق بود که براي احيا و پاسداري از آن، در مقابل شيطان و شيطان صفتان جبهه‏اي باطني گشود و ارتباط حقيقي با آفريدگار جهان را به عنوان يکي از علل و عوامل قيام عاشورا براي تمام انسانهاي خداجو و حقيقت طلب عرضه نمود و از اين طريق عزت واقعي را به آنان شناساند که «ان العزه لله جميعا» (۱۱) ; «به درستي که همه عزت از آن خداوند است .»
امام سجاد عليه السلام در بخشي از دعاي ۴۸ صحيفه سجاديه به تبيين جايگاه امامان شيعه و مظلوميت آنان پرداخته و عرض مي‏کند: «اللهم ان هذا المقام لخلفائک و اصفيائک و مواضع امنائک في الدرجه الرفيعه التي اختصصتهم بها، قد ابتزوها; بارالها! اين مقام [امامت] شايسته جانشينان و برگزيدگان و امناي تو در درجات بلندي است که خودت آنان را به آن اختصاص داده‏اي [و غاصبان] آن را به غارت برده‏اند .»
آن حضرت در فرازي از مناجات محبين به عاشقان عارف و حقيقت طلب چنين مي‏آموزد: «الهي! من ذاالذي ذاق حلاوه محبتک فرام منک بدلا و من ذاالذي انس بقربک فابتغي عنک حولا، الهي فاجعلنا ممن اصطفيته لقربک و ولايتک و اخلصته لودک و محبتک و شوقته الي لقاءک; (۱۲) خداوندا! کيست که شيريني محبتت را چشيده باشد و بجاي تو دوستي ديگران را برگزيده باشد، و کيست که به مقام قرب تو مانوس شده و [بعد از آن] لحظه‏اي از تو روي گردانيده باشد؟ ! بارالها! ما را از کساني قرار ده که براي قرب و دوستي خودت برگزيده‏اي و آنان را براي مهر و محبت‏خود خالص گردانيدي و آنان را براي ملاقات خود شائق ساختي .»
مهمترين نکته‏اي که در نيايشهاي امام سجاد عليه السلام جلب توجه مي‏کند، اهتمام آن حضرت به صلوات بر محمد و آل اوست که با توجه به عصري که مبارزه با اهل بيت عليهم السلام و ياران آنان در راس برنامه‏هاي حکومت اموي بوده است و حتي لعن و سب علي عليه السلام و خاندانش همچنان ترويج مي‏شد، شايان دقت است . همچنين نماياندن عظمت اهل بيت عليه السلام، ارزش محبت آنان و توسل به آنان در آن دوران نوعي مبارزه با دشمنان و مخالفين اهلبيت عليهم السلام به شمار مي‏آيد .
۶- تربيت‏شاگردان
يکي از مهمترين شيوه‏هاي امام سجاد عليه السلام در پيشبرد اهداف قرآن و اهلبيت عليهم السلام، پرورش انسانهاي مستعد و آماده کردن آنان براي مبارزه فرهنگي - عقيدتي با معارضان و مخالفان قرآن و اهل بيت عليهم السلام بود . شيخ طوسي در حدود ۱۷۰ نفر از ياران و شاگردان آن حضرت را فهرست کرده است که بيشتر آنان از امام سجاد عليه السلام بهره‏هاي علمي برده و روايت نقل کرده‏اند . در اينجا به چند تن از چهره‏هاي معروف آنان اشاره مي‏کنيم:
۱- ابو حمزه ثمالي: وي رهبري شيعيان کوفه را به عهده داشت و در علم حديث و تفسير به مراتب عالي دست‏يافته و مورد علاقه و اعتماد امامان معصوم عليهم السلام قرار گرفته بود . ابو حمزه از جمله ياران نزديک امام بود که امام سجاد عليه السلام براي اولين بار قبر امام علي را - که تا آن زمان نامعلوم بود - به وي شناساند و او به همراه شماري از فقيهان شيعه به زيارت حضرت علي عليه السلام مي‏رفت . تفسير قرآن، کتاب نوادر، کتاب زهد، رساله حقوق امام سجاد عليه السلام، دعاي ابو حمزه ثمالي از جمله آثار اين شايسته‏ترين شاگرد مکتب امام چهارم عليه السلام مي‏باشد .
۲- يحيي بن ام طويل مطعمي: وي از شاگردان نزديک امام چهارم عليه السلام بود و با شهامت و جرات تمام، طرفداري خود را از اهلبيت عليهم السلام و دشمني‏اش را با ستمگران عصر علني کرده و بدون واهمه ابراز مي‏داشت . او وارد مسجد پيامبر شده و با کمال شجاعت، در ميان مردم حاضر، خطاب به زمامداران مستبد و خودخواه مي‏گفت: ما مخالف شما و منکر راه و روش شما هستيم، ميان ما و شما دشمني آشکار و هميشگي است . (۱۳) و گاهي در ميدان بزرگ کوفه ايستاده و با صداي رسا مي‏گفت: هر کس علي را سب کند، لعنت‏خدا بر او باد . ما از آل مروان بيزار هستيم . (۱۴)
۳- محمد بن مسلم بن شهاب زهري: وي که در ابتدا از علماي اهل سنت‏بود، در اثر معاشرت با امام چهارم و بهره‏هاي شايان علمي که از آن حضرت مي‏برد، به حضرت سجاد عليه السلام علاقه شديدي پيدا کرد و از آن حضرت هميشه با لقب زين العابدين عليه السلام ياد مي‏کرد . امام چهارم نيز از اين ارتباط استفاده کرده و در مناسبتهاي مختلف او را از ياري رساندن به ستمگران بر حذر مي‏داشت و در نامه مفصلي، عواقب ارتباط و تمايل به زمامداران ستم پيشه را به وي گوشزد نمود . او از افرادي است که بيشترين بهره را از امام چهارم عليه السلام برده است . روزي زهري به حضور حضرت سجاد عليه السلام آمد، امام وي را افسرده و اندوهگين ديده و علت را پرسيد . زهري گفت: اي پسر پيامبر! اندوه من از سوي برخي مردم بويژه افرادي است که به آنان خدمت کرده‏ام ولي آنها بر خلاف انتظار من به من حسد ورزيده و چشم طمع به اموالم دوخته‏اند .
امام چهارم در ضمن ارائه رهنمودهاي راهگشايي، به وي فرمود: «احفظ عليک لسانک تملک به اخوانک; اگر از زبانت مواظبت کني همه دوستان و آشنايانت در اختيار تو خواهند بود .» آنگاه حضرت افزود: زهري! کسي که عقلش کاملترين اعضاء وجودش نباشد، با کوچکترين اعضايش (زبان) هلاک مي‏شود .» پيشواي چهارم ضمن اشاره به مهمترين رمز توفيق در زندگي فرمود: اگر ديدي که مسلمانان تو را احترام مي‏کنند و بزرگ مي‏شمارند، بگو آنها بزرگوارند که با من چنين رفتار مي‏کنند و اگر از مردم نسبت‏به خود بي‏توجهي مشاهده کردي، بگو از من خطايي سر زده که مستوجب چنين بي‏احترامي شده‏ام .
هرگاه چنين انديشيده باشي و طبق اين انديشه عمل کني، خداوند متعال زندگي را بر تو آسان کرده، دوستانت زياد و دشمنانت‏به حداقل خواهند رسيد . در اين صورت نيکيهاي ديگران تو را خوشحال مي‏کند و از بدي و اذيتهاي آنان آزرده نخواهي شد . (۱۵)
ابان بن تغلب، بشر بن غالب اسدي، جابر بن عبدالله انصاري، حسن بن محمد بن حنفيه، زيد بن علي بن الحسين عليه السلام، سعيد بن جبير، سليم بن قيس هلالي، ابو الاسود دؤلي، فرزدق شاعر، منهال بن عمرو اسدي، معروف بن خربوذ مکي و حبابه والبيه از جمله معروفترين شاگردان و ياران امام سجاد عليه السلام محسوب مي‏شوند که در تداوم نهضت کربلا و رساند پيام امام سجاد عليه السلام به نسلهاي آينده نقش مهمي داشته‏اند .
همچنين حضرت زين العابدين عليه السلام با گرامي داشتن شعراي متعهد، از آنان به عنوان زبان گوياي اهل بيت عليهم السلام بهره مي‏برد . کميت‏بن زياد اسدي و فرزدق شاعر از جمله آنان مي‏باشند .
______________________________
۱) احتجاج طبرسي، ج ۲، ص ۳۲ .
۲) مناقب آل ابي طالب، ج‏۳، ص‏۳۰۵; بحار الانوار، ج‏۴۵، ص‏۱۳۷ و ۱۷۴; معالي السبطين، ج‏۲، ص ۱۷۸ .
۳) همان .
۴) همان، ص ۲۹۶ .
۵) نساء ۹۳ .
۶) شرح الاخبار مغربي، ج‏۳، ص ۲۵۳; ذريعه النجاه، ص ۲۳۴ .
۷) امالي صدوق، ص ۱۴۰ .
۸) لهوف سيد بن طاووس، ص ۳۸۰ .
۹) ذوب النضار، ص ۹۷; معجم رجال الحديث، ج ۱۹، ص ۱۰۹ .
۱۰) لهوف، ابن طاووس، ص ۱۷۲ .
۱۱) يونس ۶۵ .
۱۲) مفاتيح الجنان، مناجات نهم .
۱۳) معجم رجال الحديث، ج ۲۱، ص ۳۸ .
۱۴) اصول کافي، باب مجالسه اهل المعاصي، حديث ۱۶ .
۱۵) بحار الانوار، ج ۷۱، ص ۱۵۶ .

● اشكال داروئي ▪ Solution for Injection) :۲۰% as Base) ▪ Solution for Injection) :۵% as Base) ▪ Tylosin Tartrate) : Water Solube Powder ۱۰۰% Tylosin B ...

● رزين پلي استر رزينهاي پلي استرغير اشباع بطور گستردهاي در سراسر دنيا استفاده ميشوند. زنجير اصلي پليمري اين رزين داراي اتصالات استري ميباشد كه از واكن ...

● رزين فنوليك رزينهاي فنوليك از واكنش تراكمي فنلها و فرم آلدهيد تهيه ميشوند. مكانيزم واكنش بين فنل و فرم آلدهيد هنوز بطور كامل شناخته شده نيست. با اين ...

عاشورا مکتبي است که آن را از هر منظر که بنگريم،درس ها ي بي شمار دارد چراکه در آن سرزمين بي آب و علف و در آن کوير سوزان و در آن روزهاي اندک و آغازين مح ...

رزينهاي فنوليک از واکنش تراکمي فنلها و فرم آلدهيد تهيه ميشوند. مکانيزم واکنش بين فنل و فرم آلدهيد هنوز بطور کامل شناخته شده نيست. با اين وجود اين مشخص ...

موضوع ميکرو لنزيگ به نظر مي رسد که مبحث جديدي در علم ستاره شناسي باشد اما واقعيت امر اين است که اين روش عمري طولاني دارد. در سال ۱۹۳۶ آلبرت انيشتين مب ...

بسم الله الرحمن الرحيم خوش آمديد مطمئن باشيد با توجه دقيق به مطالب مربوطه دست خالي بيرون نخواهيد رفت وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ ا ...

ابوجعفر، امام محمدباقر (ع) پنجمين آفتابي است که بر افق امامت، جاودانه درخشيد، زندگيش سراسر دانش و ارزش بود، از اين رو باقر العلوم ناميده شد، يعني شکاف ...

دانلود نسخه PDF - حضرت زين العابدين