up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله جو PDF
QR code - جو

جو

يکي از غلات مهم در جهان است که به عنوان غذا مورد استفاده بشر و حيوانات قرار ميگيرد. اين گياه علفي متعلق به خانواده گندميان ميباشد. و داراي انواع زراعي و وحشي ميباشد.
▪ گونه هاي زراعي جو سه دسته هستند:
ششپر، دوپر و جوي چهارپر. اين گياه نسبت به گندم سازگارتر بوده و در همه نواحي معتدل و در بسياري از نقاط سردسير هم به عمل ميآيد. در ديمزارهايي که رطوبت خاک و بارندگي براي رشد گندم ناکافي باشد، جو ميتواند جايگزين آن شود.
ساقه جو مانند ديگر گندميان، توخالي بوده و ارتفاع آن بر حسب شرايط محيطي، بين ۳۰ تا ۱۲۰ سانتي متر است. اين ساقه بين ۵ تا ۱۰ برگ دارد که به طور متناوب در دو طرف ساقه قرار گرفته اند. برگ جو هم مانند ديگر گندميان، داراي غلاف، پهنک، زبانک و گوشواره است. غلاف علاوه بر انجام فعاليت نورساختي (فتوسنتزي)، در استحکام ساقه هم نقش دارد.
در امتداد ساقه، محور سنبله قرار دارد. سنبله از مجموع سنبلچهها و هر سنبله از يک گلچه تشکيل يافته است. دانه، داخل گلچه تشکيل ميگردد. پوشينکهاي داخلي و خارجي گلچه، هنگام رسيدن دانه به آن چسبيده و حتي موقع برداشت هم جدا نميشوند. زماني که دانه به تدريج رطوبت خود را از دست ميدهد، حجم آن کم شده و پوشينک داخلي چين ميخورد. ميزان اين چين خوردگي، مرغوبيت محصول جو را نشان ميدهد، بدين ترتيب که هر چه چينها بيشتر باشد به همان اندازه پوشينک نازک تر است و در نتيجه بهتر ميتوان از اين نوع دانه جو در صنايع تخمير استفاده نمود (چون نرم تر است).
● تاريخچه
خاستگاه واقعي جو هنوز ناشناخته است. اما بسياري از محققين، خاستگاه اين گياه را کوههاي زاگرس در غرب ايران، آناتولي جنوبي و فلسطين ميدانند. بر پايه نظريه واليوف، مبداء جوي ريشک دار و غلاف دار، کشور اتيوپي و شمال آفريقا و مبداء نوع بدون ريشک، ريشک کوتاه و کلاهک دار، آسياي جنوب شرقي، به ويژه چين، ژاپن و تبت است.
جو براي تعداد زيادي از مردمان نواحي سردسير و خشک (به ويژه خاور ميانه و شمال آفريقا) منبع غذايي مهمي به شمار ميرود. البته امروزه بيشتر براي خوراک دام و تهيهٔ فراوردههاي تخميري از اين گياه استفاده ميکنند.
▪ سازگاري گياه جو
جو يکي از سازگارترين غلات است که در شرايط آب و هوايي مساعد، در خاک حاصلخيز که قابليت نگهداري آب در آن زياد باشد، و همچنين در خاک هايي که پ.هاش آنها بين ۷ تا ۸ باشد توليد ميشود. اين گياه نسبت به گندم در برابر خشکي مقاوم تر است و بنابراين در آب و هوايي که آب، سبب محدود کردن توليد غلات ميشود، جو ميتواند بيشترين محصول را توليد کند. در شرايط ديم هم عملکرد جو بهتر از گندم و چاودار ميباشد. توليد جو در همه نوع زميني با بارندگي ساليانه ۲۰۰ تا ۲۵۰ ميليمتر امکانپذير است.
جو نسبت به دماي بالا (بيش از ۳۲ درجه سانتي گراد) مقاوم است. اما در شرايط آب و هواي مرطوب، در برابر دماي بالا بسيار حساس است.
دانه جو نسبت به گندم براي جوانه زدن به رطوبت کمتري نياز دارد. در مواردي که پس از جوانه زدن دانه، گياه به علت کمبود رطوبت خشک شود، با فراهم شدن شرايط مساعد رطوبتي، گياه رشد مجدد خود را با شدت بيشتري آغاز مينمايد.
جو از لحاظ مقاومت به سرما، نسبت به گندم در رديف پايين تري قرار ميگيرد. بنابراين به نظر ميرسد که کشت جوي پاييزه در مناطق سردسير چندان اطمينان بخش نباشد.
در مقايسه با ساير غلات، جو نسبت به شوري خاک، چه در مرحله جوانه زني و چه در مراحل ديگر مقاوم تر است.
● انواع جو
▪ در خصوص واکنش به دما، سه نوع جو موجود است:
نوع بهاره که به سرما حساس بوده و بنابراين در بهار کاشته ميشود. نوع پاييزه که در فصل پاييز کاشته ميشود و تا فرا رسيدن فصل بهار، سنبله توليد نميکند. نوع حد واسط که نسبت به سرما مقاومت کمتري داشته و در نقاط نسبتاً گرمسير در هر دو فصل بهار و پاييز کشت ميشود.
جوي بهاره و پاييزه را نميتوان همچون گندم بهاره و پاييزه که تفاوت دانه آنها کاملاً مشخص است، تشخيص داد. جوي پاييزه در بسياري از نواحي نيمه خشک که بارندگي آنها غالباً در فصول گرم سال (بهار و تابستان) انجام ميشود، تقريباً ۱۰ تا ۱۴ روز زودتر از گندم پاييزه کاشته ميشود. جوي بهاره را هم تا آنجا که امکان دارد بايد زودتر کاشت. البته جو نسبت به سرماي بهاره (دماي زير صفر) نسبت به گندم حساس تر است. کشت زودتر جوي بهاره سبب ميشود که محصول جو قبل از فرا رسيدن ايام گرم و خشک، برسد. تأخير در کشت جو سبب لاغري دانه، عملکرد پايين و... ميشود.
● کود
جو هم مانند ديگر گياهان خانواده گندميان، مراحل رشد مختلفي دارد که زمان هر مرحله تحت تأثير عوامل مختلف قرار ميگيرد. يکي از عوامل مؤثر در رشد گياه، خاک و البته استفاده از کود ميباشد. نيازهاي کودي جو مشابه گندم است. پايين بودن ميزان نيتروژن و فسفر و تا حدي پتاسيم خاک، ميتواند عملکرد جو را محدود نمايد. البته استفاده از کود به منظور توليد حداکثر محصول، بايد بر مبناي آب قابل مصرف براي گياه باشد. همچنين براي توليد جو به عنوان خوراک دام، ميزان کود مصرفي معمولاً زيادتر از کود مصرفي براي گياه جو است که براي مصارف ديگر از جمله تهيهٔ فراوردههاي تخميري کشت ميشود. معمولاً مصرف ۵۰ تا ۶۰ کيلوگرم نيتروژن در هر هکتار، ميتواند عملکرد جو را به نحو مطلوبي افزايش دهد.
● آفات و بيماريهاي جو
جو نسبت به بيماريهاي قارچي فوق العاده حساس است. سياهک يکي از مهمترين اين بيماري هاست.
سياهک پنهان جو، عامل قارچي به نام U.hordei ميباشد. در اين بيماري، تودهاي از هاگهاي سياه رنگ جاي محتويات دانه را ميگيرد. اسپور بيماري در سطح دانه يا داخل خاک قرار ميگيرد. زماني که بذر جوانه ميزند، اسپور هم جوانه زده و به گياه جوان حمله مينمايد. شيوع اين بيماري در خاکهاي اسيدي بيش از خاکهاي خنثي يا خاکهاي آهکي (پ.هاش بيشتر از ۷) است.
سياهک آشکار، به وسيلهٔ قارچي به نام U.gnuda ايجاد ميشود. در اين بيماري، تودهاي از اسپورهاي سياه رنگ، جاي همه اعضاي گل را ميگيرند. پس از متلاشي نمودن گل، اسپور سياهک با باد و باران پخش شده و به تمام کلالههاي بوتههاي آلوده نشده هم ميرسد و انتشار مييابد.
زنگ ساقه، زنگ برگ و زنگهاي نواري هم از ديگر بيماريهاي قارچي هستند که به خصوص در نقاط گرم و مرطوب زيانهاي فراواني به جو وارد ميکنند.
جو نسبت به حمله سفيدک که عامل آن Erysiphia grarninis است بسيار حساس است. اين بيماري، معمولاً در خاکي که ميزان نيتروژن آن بالا باشد، بيشتر انتشار مييابد. البته گرد گوگرد ميتواند اين بيماري را کنترل نمايد. از ساير بيماريهاي جو ميتوان پوسيدگي ريشه، لکه سياه، سوختگي و انواع بيماريهاي ويروسي را نام برد.
● برداشت جو
معمولاً جو را هنگامي که رطوبت دانه بين ۳۰ تا ۴۰ درصد باشد، برداشت ميکنند. در اين ميزان رطوبت، دانهها چاق تر است. با توجه به اين که ميزان رطوبت براي انبار کردن دانه بالاست، بايد به طرق مصنوعي دانه را خشک نمود تا از گرم شدن و فساد بعدي دانه جلوگيري به عمل آيد.
● موارد مصرف جو
از جو استفادههاي مختلفي ميکنند. بخش قابل توجهي از آن را به صورت درسته يا نيم کوب به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار ميدهند. ارزش غذايي دانه جو به دليل غلاف و پوشينکهاي داخلي و خارجي غير مغذي آن، تقريباً ۵ درصد از دانه ذرت کمتر است. البته امروزه سعي ميشود با اصلاح نژاد جو، انواعي با ميزان بيشتري پروتئين و اسيد آمينههاي ضروري به خصوص ليسين توليد شود.
از جو در پخت و پز براي تهيهٔ انواع نان و سوپ استفاده ميشود. براي تهيهٔ برخي غذاهاي کودک هم از جو استفاده ميکنند. بعضي انواع جو را پوست کنده يا نيم کوب ميکنند و پس از جدا نمودن غلاف، در تهيه سوپ به کار ميبرند.
در صنعت نانوايي ايران از جو بسيار کم استفاده ميکنند. در صورتي که مهندسين ژنتيک بتوانند ارزش غذايي اين دانه خوراکي را بهبود بخشند، جو ميتواند به عنوان يکي از غلات مهم همچون گندم در تهيهٔ انواع غذاها و نانها به کار رود.
در برخي کشورها از جو در فراوردههاي تخميري استفاده ميشود. مثلاً از دانه جو براي تهيهٔ مالت استفاده مينمايند. معمولاً از دانههاي چاق و يکنواخت و همچنين دانه هايي که شکسته نباشند و پوست آنها کنده شده باشد، در تهيهٔ اين فراوردهها استفاده ميکنند. همچنين روشن بودن رنگ دانه، داشتن قدرت جوانه زني سريع و يکنواخت و همچنين داشتن ۱۰ تا ۱۳ درصد پروتئين در دانه، از جمله ويژگيهاي جوهايي بشمار ميآيد که در تهيهٔ اين گونه فراوردهها از آنها استفاده ميشود.

يکي از غلات مهم در جهان است که به عنوان غذا مورد استفاده بشر و حيوانات قرار مي گيرد. اين گياه علفي متعلق به خانواده گندميان مي باشد. و داراي انواع زرا ...

دي اکسيد کربن از گازهاي ديگري که در روش قوس الکتريکي استفاده مي شوند، ارزانتر است. اولين گازي که دردستگاه هاي تمام اتوماتيک بکار رفت دي اکسيد کربن بود ...

جو گياهي است علفي و يكساله كه ارتفاع آن بسته بانواع مختلف آن تا يك متر مي رسد . برگهاي آن متناوب و باريك و دراز و به رنگ سبز تيره مي باشد . جو از نظر ...

هم جوشي چيست؟ عملي که طي آن هسته هاي سبک براي تشکيل يک هسته سنگين تر به هم برخورد مي کنند و طي اين برخورد انرژي آزاد مي شود، هم جوشي ناميده مي شود. مث ...

آموزش کاشت خيار معمولي و درختي در گلخانه ● انتخاب زمان کشت قبل از هر اقدامي در مورد کشت خيار ابتدا بهتر است اطلاعاتي از قبيل آمار هواشناسي منطقه نظرات ...

مصرف طبي زرشک به دورهٔ مصر باستان مي رسد که فراعنه و ملکه ها، اين گياه را با تخم رازيانه به منظور درمان طاعون مصرف مي کردند. امروزه، گفته ميشود اين گي ...

فکر مي کنيد بوجام (Boojum) چيست؟ گونه بسيار خطرناکي از اسنارک ها؛ يا نوعي گونه نادر درختان کاکتوس مانند که در بخش هايي از کاليفرنيا و مکزيک ديده شده ا ...

زنگ برگ يک بيماري جدي گندم، چاودار، تريتيکاله وبسياري از گندميان است که توسط قارچ Puccinia recondita ايجاد مي شود. پاتوژن روي جو، قدرت پارازيتي ضعيفي ...

دانلود نسخه PDF - جو