up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله جو PDF
QR code - جو

جو

يکي از غلات مهم در جهان است که به عنوان غذا مورد استفاده بشر و حيوانات قرار مي گيرد. اين گياه علفي متعلق به خانواده گندميان مي باشد. و داراي انواع زراعي و وحشي مي باشد.
▪ گونه هاي زراعي جو سه دسته هستند:
شش پر، دوپر و جوي چهارپر. اين گياه نسبت به گندم سازگارتر بوده و در همه نواحي معتدل و در بسياري از نقاط سردسير هم به عمل مي آيد. در ديمزارهايي که رطوبت خاک و بارندگي براي رشد گندم ناکافي باشد، جو مي تواند جايگزين آن شود.
ساقه جو مانند ديگر گندميان، توخالي بوده و ارتفاع آن بر حسب شرايط محيطي، بين ۳۰ تا ۱۲۰ سانتي متر است. اين ساقه بين ۵ تا ۱۰ برگ دارد که به طور متناوب در دو طرف ساقه قرار گرفته اند. برگ جو هم مانند ديگر گندميان، داراي غلاف، پهنک، زبانک و گوشواره است. غلاف علاوه بر انجام فعاليت نورساختي (فتوسنتزي)، در استحکام ساقه هم نقش دارد.
در امتداد ساقه، محور سنبله قرار دارد. سنبله از مجموع سنبلچه ها و هر سنبله از يک گلچه تشکيل يافته است. دانه، داخل گلچه تشکيل مي گردد. پوشينک هاي داخلي و خارجي گلچه، هنگام رسيدن دانه به آن چسبيده و حتي موقع برداشت هم جدا نمي شوند. زماني که دانه به تدريج رطوبت خود را از دست مي دهد، حجم آن کم شده و پوشينک داخلي چين مي خورد. ميزان اين چين خوردگي، مرغوبيت محصول جو را نشان مي دهد، بدين ترتيب که هر چه چين ها بيشتر باشد به همان اندازه پوشينک نازک تر است و در نتيجه بهتر مي توان از اين نوع دانه جو در صنايع تخمير استفاده نمود (چون نرم تر است).
● تاريخچه
خاستگاه واقعي جو هنوز ناشناخته است. اما بسياري از محققين، خاستگاه اين گياه را کوه هاي زاگرس در غرب ايران، آناتولي جنوبي و فلسطين مي دانند. بر پايه نظريه واليوف، مبداء جوي ريشک دار و غلاف دار، کشور اتيوپي و شمال آفريقا و مبداء نوع بدون ريشک، ريشک کوتاه و کلاهک دار، آسياي جنوب شرقي، به ويژه چين، ژاپن و تبت است.
جو براي تعداد زيادي از مردمان نواحي سردسير و خشک (به ويژه خاور ميانه و شمال آفريقا) منبع غذايي مهمي به شمار مي رود. البته امروزه بيشتر براي خوراک دام و تهيهٔ فراورده هاي تخميري از اين گياه استفاده مي کنند.
▪ سازگاري گياه جو
جو يکي از سازگارترين غلات است که در شرايط آب و هوايي مساعد، در خاک حاصلخيز که قابليت نگهداري آب در آن زياد باشد، و همچنين در خاک هايي که پ.هاش آنها بين ۷ تا ۸ باشد توليد مي شود. اين گياه نسبت به گندم در برابر خشکي مقاوم تر است و بنابراين در آب و هوايي که آب، سبب محدود کردن توليد غلات مي شود، جو مي تواند بيشترين محصول را توليد کند. در شرايط ديم هم عملکرد جو بهتر از گندم و چاودار مي باشد. توليد جو در همه نوع زميني با بارندگي ساليانه ۲۰۰ تا ۲۵۰ ميليمتر امکان پذير است.
جو نسبت به دماي بالا (بيش از ۳۲ درجه سانتي گراد) مقاوم است. اما در شرايط آب و هواي مرطوب، در برابر دماي بالا بسيار حساس است.
دانه جو نسبت به گندم براي جوانه زدن به رطوبت کمتري نياز دارد. در مواردي که پس از جوانه زدن دانه، گياه به علت کمبود رطوبت خشک شود، با فراهم شدن شرايط مساعد رطوبتي، گياه رشد مجدد خود را با شدت بيشتري آغاز مي نمايد.
جو از لحاظ مقاومت به سرما، نسبت به گندم در رديف پايين تري قرار مي گيرد. بنابراين به نظر مي رسد که کشت جوي پاييزه در مناطق سردسير چندان اطمينان بخش نباشد.
در مقايسه با ساير غلات، جو نسبت به شوري خاک، چه در مرحله جوانه زني و چه در مراحل ديگر مقاوم تر است.
● انواع جو
▪ در خصوص واکنش به دما، سه نوع جو موجود است:
نوع بهاره که به سرما حساس بوده و بنابراين در بهار کاشته مي شود. نوع پاييزه که در فصل پاييز کاشته مي شود و تا فرا رسيدن فصل بهار، سنبله توليد نمي کند. نوع حد واسط که نسبت به سرما مقاومت کمتري داشته و در نقاط نسبتاً گرمسير در هر دو فصل بهار و پاييز کشت مي شود.
جوي بهاره و پاييزه را نمي توان همچون گندم بهاره و پاييزه که تفاوت دانه آنها کاملاً مشخص است، تشخيص داد. جوي پاييزه در بسياري از نواحي نيمه خشک که بارندگي آنها غالباً در فصول گرم سال (بهار و تابستان) انجام مي شود، تقريباً ۱۰ تا ۱۴ روز زودتر از گندم پاييزه کاشته مي شود. جوي بهاره را هم تا آنجا که امکان دارد بايد زودتر کاشت. البته جو نسبت به سرماي بهاره (دماي زير صفر) نسبت به گندم حساس تر است. کشت زودتر جوي بهاره سبب مي شود که محصول جو قبل از فرا رسيدن ايام گرم و خشک، برسد. تأخير در کشت جو سبب لاغري دانه، عملکرد پايين و... مي شود.
● کود
جو هم مانند ديگر گياهان خانواده گندميان، مراحل رشد مختلفي دارد که زمان هر مرحله تحت تأثير عوامل مختلف قرار مي گيرد. يکي از عوامل مؤثر در رشد گياه، خاک و البته استفاده از کود مي باشد. نيازهاي کودي جو مشابه گندم است. پايين بودن ميزان نيتروژن و فسفر و تا حدي پتاسيم خاک، مي تواند عملکرد جو را محدود نمايد. البته استفاده از کود به منظور توليد حداکثر محصول، بايد بر مبناي آب قابل مصرف براي گياه باشد. همچنين براي توليد جو به عنوان خوراک دام، ميزان کود مصرفي معمولاً زيادتر از کود مصرفي براي گياه جو است که براي مصارف ديگر از جمله تهيهٔ فراورده هاي تخميري کشت مي شود. معمولاً مصرف ۵۰ تا ۶۰ کيلوگرم نيتروژن در هر هکتار، مي تواند عملکرد جو را به نحو مطلوبي افزايش دهد.
● آفات و بيماري هاي جو
جو نسبت به بيماري هاي قارچي فوق العاده حساس است. سياهک يکي از مهم ترين اين بيماري هاست.
سياهک پنهان جو، عامل قارچي به نام U.hordei مي باشد. در اين بيماري، توده اي از هاگ هاي سياه رنگ جاي محتويات دانه را مي گيرد. اسپور بيماري در سطح دانه يا داخل خاک قرار مي گيرد. زماني که بذر جوانه مي زند، اسپور هم جوانه زده و به گياه جوان حمله مي نمايد. شيوع اين بيماري در خاک هاي اسيدي بيش از خاک هاي خنثي يا خاک هاي آهکي (پ.هاش بيشتر از ۷) است.
سياهک آشکار، به وسيلهٔ قارچي به نام U.gnuda ايجاد مي شود. در اين بيماري، توده اي از اسپورهاي سياه رنگ، جاي همه اعضاي گل را مي گيرند. پس از متلاشي نمودن گل، اسپور سياهک با باد و باران پخش شده و به تمام کلاله هاي بوته هاي آلوده نشده هم مي رسد و انتشار مي يابد.
زنگ ساقه، زنگ برگ و زنگ هاي نواري هم از ديگر بيماري هاي قارچي هستند که به خصوص در نقاط گرم و مرطوب زيان هاي فراواني به جو وارد مي کنند.
جو نسبت به حمله سفيدک که عامل آن Erysiphia grarninis است بسيار حساس است. اين بيماري، معمولاً در خاکي که ميزان نيتروژن آن بالا باشد، بيشتر انتشار مي يابد. البته گرد گوگرد مي تواند اين بيماري را کنترل نمايد. از ساير بيماري هاي جو مي توان پوسيدگي ريشه، لکه سياه، سوختگي و انواع بيماري هاي ويروسي را نام برد.
● برداشت جو
معمولاً جو را هنگامي که رطوبت دانه بين ۳۰ تا ۴۰ درصد باشد، برداشت مي کنند. در اين ميزان رطوبت، دانه ها چاق تر است. با توجه به اين که ميزان رطوبت براي انبار کردن دانه بالاست، بايد به طرق مصنوعي دانه را خشک نمود تا از گرم شدن و فساد بعدي دانه جلوگيري به عمل آيد.
● موارد مصرف جو
از جو استفاده هاي مختلفي مي کنند. بخش قابل توجهي از آن را به صورت درسته يا نيم کوب به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار مي دهند. ارزش غذايي دانه جو به دليل غلاف و پوشينک هاي داخلي و خارجي غير مغذي آن، تقريباً ۵ درصد از دانه ذرت کمتر است. البته امروزه سعي مي شود با اصلاح نژاد جو، انواعي با ميزان بيشتري پروتئين و اسيد آمينه هاي ضروري به خصوص ليسين توليد شود.
از جو در پخت و پز براي تهيهٔ انواع نان و سوپ استفاده مي شود. براي تهيهٔ برخي غذاهاي کودک هم از جو استفاده مي کنند. بعضي انواع جو را پوست کنده يا نيم کوب مي کنند و پس از جدا نمودن غلاف، در تهيه سوپ به کار مي برند.
در صنعت نانوايي ايران از جو بسيار کم استفاده مي کنند. در صورتي که مهندسين ژنتيک بتوانند ارزش غذايي اين دانه خوراکي را بهبود بخشند، جو مي تواند به عنوان يکي از غلات مهم همچون گندم در تهيهٔ انواع غذاها و نان ها به کار رود.
در برخي کشورها از جو در فراورده هاي تخميري استفاده مي شود. مثلاً از دانه جو براي تهيهٔ مالت استفاده مي نمايند. معمولاً از دانه هاي چاق و يکنواخت و همچنين دانه هايي که شکسته نباشند و پوست آنها کنده شده باشد، در تهيهٔ اين فراورده ها استفاده مي کنند. همچنين روشن بودن رنگ دانه، داشتن قدرت جوانه زني سريع و يکنواخت و همچنين داشتن ۱۰ تا ۱۳ درصد پروتئين در دانه، از جمله ويژگي هاي جوهايي بشمار مي آيد که در تهيهٔ اين گونه فراورده ها از آنها استفاده مي شود.

يکي از غلات مهم در جهان است که به عنوان غذا مورد استفاده بشر و حيوانات قرار ميگيرد. اين گياه علفي متعلق به خانواده گندميان ميباشد. و داراي انواع زراعي ...

دي اکسيد کربن از گازهاي ديگري که در روش قوس الکتريکي استفاده مي شوند، ارزانتر است. اولين گازي که دردستگاه هاي تمام اتوماتيک بکار رفت دي اکسيد کربن بود ...

جو گياهي است علفي و يكساله كه ارتفاع آن بسته بانواع مختلف آن تا يك متر مي رسد . برگهاي آن متناوب و باريك و دراز و به رنگ سبز تيره مي باشد . جو از نظر ...

هم جوشي چيست؟ عملي که طي آن هسته هاي سبک براي تشکيل يک هسته سنگين تر به هم برخورد مي کنند و طي اين برخورد انرژي آزاد مي شود، هم جوشي ناميده مي شود. مث ...

آموزش کاشت خيار معمولي و درختي در گلخانه ● انتخاب زمان کشت قبل از هر اقدامي در مورد کشت خيار ابتدا بهتر است اطلاعاتي از قبيل آمار هواشناسي منطقه نظرات ...

مصرف طبي زرشک به دورهٔ مصر باستان مي رسد که فراعنه و ملکه ها، اين گياه را با تخم رازيانه به منظور درمان طاعون مصرف مي کردند. امروزه، گفته ميشود اين گي ...

فکر مي کنيد بوجام (Boojum) چيست؟ گونه بسيار خطرناکي از اسنارک ها؛ يا نوعي گونه نادر درختان کاکتوس مانند که در بخش هايي از کاليفرنيا و مکزيک ديده شده ا ...

زنگ برگ يک بيماري جدي گندم، چاودار، تريتيکاله وبسياري از گندميان است که توسط قارچ Puccinia recondita ايجاد مي شود. پاتوژن روي جو، قدرت پارازيتي ضعيفي ...

دانلود نسخه PDF - جو