up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله جنگل کاري PDF
QR code - جنگل کاري

جنگل کاري

جنگل کاري در ايران

آن طور که از نوشته هاي مورخان يوناني به دست مي آيد، در حدود ۳۰۰۰ سال قبل، اطراف خانه بسياري از ايرانيان را باغ احاطه کرده بود و واژه پرديس به همان باغ هاي پيرامون خانه ها گفته مي شد. اين شيوه براي ساير ملل نيز الگو شد و اين واژه ايراني به دوردست ها رفت.
در لغت نامه دهخدا، درباره معني واژه پرديس آمده است: «پرديس لغتي است مأخوذ از زبان مادي (پارادئزا) به معني باغ و بستان و از همين لغت است پاليز فارسي و فردوس (معرب)» .
اين واژه که در اوستا دوبار به کار برده شده ، از دو جزء ترکيب يافته است. Pairi به معني پيرامون و Daeza به معني انباشتن و ديوار کشيدن و در مجموع به معناي درخت کاري و گل کاري پيرامون ساختمان است. اين واژه در زبان پهلوي، پاليز شده و در فارسي دري هم به کار رفته است.
در دوره هخامنشيان و بعد از آن، در سرتاسر ايران، تعداد بسياري باغ بزرگ و با شکوه وجود داشته است. شيوه باغ سازي ايرانيان، در کشورهاي ديگر نيز اجرا شد و واژه پرديس به صورت Paradeisos به زبان يوناني و به صورت Paradis به فرانسوي و به صورت Paradise به انگليسي وارد شد.
به اين فضاي سرسبز، باغ نيز گفته مي شود. اين واژه نيز فارسي است و در پهلوي و سُغدي به همين شکل آمده است.
در کتاب «فارسنامه» ابن بلخي که بين سال هاي ۵۰۰ تا ۵۱۰ هجري قمري تأليف شده، سلسله هاي پيش از اسلام را بنا به روايت قديم چهار سلسله به نام پيشداديان و کيانيان و اشکانيان و ساسانيان بر شمرده است. مؤلف اين کتاب، منوچهر پسر ميشخوريار را که هفتمين پادشاه پيشدادي ذکر مي شود، نخستين کسي مي داند که در جهان، باغ و بوستان احداث کرده است و مي نويسد:« آثار او آن است کي اول کسي که باغ ساخت او بود و رياحين گوناگون کي بر کوهسارها و دشت ها رسته بود جمع کرد و بکشت و فرمود تا چهار ديوار ، گرد آن در کشيدند و آن را بوستان نام کرد ، يعني معدن بوي ها» .
صرف نظر از برخي وجوه خدشه پذير اين متن، رواج باغ آرايي در ايران قديم و تقليد ديگر کشورها از آن بر پايه مدارک مختلف، ترديد ناپذير است. چنانکه نَبُوکَد نَصَّر (بُخْتُ نَصَّر) پادشاه بابل (۱۷۶۸- ۱۷۴۵ قبل از هجرت) باغ هاي معلق (حدائق معلقه) را بر طبق اصول طراحي پرديس، براي سِميراميس (دختر هووَخْشَتَره، پادشاه ماد) همسر ايراني خود، بنا کرد (نصر، ۱۳۸۴) و در آن درختان بسيار قطور نيز وجود داشت (معين، ۱۳۷۱).
در نقوش کاشي هاي به دست آمده از شوش که در حدود ۲۵۰۰ سال قدمت دارد، برکه آب و درخت ديده مي شود. در حدود ۲۷۰۰ سال قبل در بين النهرين، پادشاهان آشوري از باغ يا پرديس به صورت نمادي از شخصيت پادشاه استفاده مي کردند.
ايرانيان سرسبزي و گل را در مرگ و زندگي خود محترم مي داشتند. گلدان کشف شده از گوري در «شهر سوخته» سيستان شاهدي بر اين مدعاست. در تورات، از باغ ايراني ذکر شده است و در عکس هوايي بيستون، ته رنگ «چهارباغ» ديده مي شود.
مهم ترين باغ ايران باستان، پرديس پاسارگاد بود. کورش ، مؤسس سلسله هخامنشيان و نخستين پادشاه بزرگ ايران (۱۱۸۱-۱۱۵۱ قبل از هجرت) پايتخت خود پاسارگاد را به صورت باغي بزرگ ساخته بود. کاخ هاي سلطنتي وي، بدون استحکامات دفاعي و در ميان مجموعه اي از باغ ها قرارداشت. وي اولين کسي بود که درخت کاري رديفي و منظم را (مانند صف سربازان) ابداع کرد و به دست خود، به زيباترين درخت مدال جواهرنشان مي داد.
کورش هخامنشي، پايه گذار جنگل کاري منظم و سازنده پرديس پاسارگاد که نخستين«چهار باغ» جهان محسوب مي شود.
پرديس پاسارگاد در زمان پادشاهان بعدي هخامنشي تکميل شد ولي ساخت آن به انتها نرسيد و روندي مستمر بود. يکي از ماندگارترين ابتکارهاي اين باغ، الگوي «چهارباغ» يا «باغ اندر باغ» بود که تا آن زمان سابقه نداشت. مجموعه آبروها و حوضچه هاي سنگي پاسارگاد را علي سامي در سال ۱۳۲۹ و طرح چهارباغ را استروناخ، باستان شناس انگليسي در سال ۱۳۴۴ کشف کرد. آبروها ۱۱۰۰ متر طول دارند و پرديسي را به ابعاد ۲۵۰×۳۰۰ متر در بر مي گرفتند. مدارک مربوط به بخش هاي ديگر پرديس پاسارگاد ، هنوز کامل نشده است.
هر بخش از پرديس پاسارگاد به شکل مربع يا مستطيل بود و به مربع هاي کوچک تقسيم و در رأس هر يک از اين شبکه مربعي، يک درخت که عمر طولاني تري داشت کاشته مي شد. اين مربع ها به مربع هاي کوچک تر تقسيم و در هر رأس آن، درختان با عمر متوسط و در رأس مربع هاي بعدي درختان با عمر کوتاه کاشته مي شد. بدين ترتيب اين باغ يا جنگل مصنوعي منظم، مجموعه اي از رديف درختان بود و از هر طرف که نگاه مي شد ويژگي رديفي بودن درختان معلوم بود. خاصيت ديگر اين نحوه کاشت آن بود که بر اثر گذشت زمان و جانشيني درختان ديگر، شکل کلي باغ از بين نمي رفت. همچنين به دليل تفاوت ارتفاع درختان، نورگيري آنها منظم بود و قسمتي از باغ خالي نمي شد(مرادي ، ۱۳۸۴) .
يونانيان، هخامنشيان را بزرگترين باغ سازان جهان مي دانستند. بر روي سفال هاي به دست آمده از شوش و تخت جمشيد، نقش استخر آب و باغ و تک درخت ديده مي شود. وجود درختان سرو و کاج و نخل در سنگ نگاره هاي تخت جمشيد، نشان دهنده فراواني و اهميت اين گونه ها در باغ هاي آن دوره است.
در دوران اسلامي، شيوه باغ سازي ايراني ، با تغييراتي از هند تا اسپانيا کشيده شد. علاوه بر باغ هاي بزرگ و با شکوه بيرون شهر، تا چندين قرن، باغ سازي در داخل و پيرامون شهرها، خاص اين سرزمين بود. از جمله باغ فين کاشان و باغ تخت شيراز که نمونه هايي ماندگار هستند.
به نوشته ويل دورانت، در «تاريخ تمدن» باغ به سبک ايراني، مورد تقليد ساير ملل قرار گرفت و هم در بين مسلمين و عرب ها و هم در هندوستان رواج يافت و در قرون وسطي الهام بخش اروپاييان بود. باغ معروف اَلحَمرا در اسپانيا و باغ هاي بابُري کشمير، از برجسته ترين نمونه هاي باغ سازي به شيوه ايراني محسوب مي شوند(نصر، ۱۳۸۴) .
دوره صفويه، اوج هنر باغ سازي در دوران اسلامي محسوب مي شود. در اين زمان به دليل برقراري آرامش نسبي در کشور، احداث باغ و پرورش گل رونق فراوان يافت. يکي از منابع گران بها براي شناخت درختان و گل هاي باغ هاي ايراني در دوره صفويه، کتاب «ارشاد الزراعه» تأليف قاسم بن يوسف ابونصر هَرَوي است که در سال ۹۳۱ ه.ق تأليف شد. همچنين براي آگاهي از نام درختان و گل هاي باغ هاي دوره صفويه، منظومه هاي «دوحَة الاَزهار» و«روضة الصِّفات» نيز دو سند ارزشمند است. عبدي بيگ شيرازي، اين دو منظومه را در زمان پادشاهي شاه تهماسب صفوي (۹۳۰-۹۸۴ ه.ق) سروده و در آن چگونگي عمارت و باغ هشت بهشت قزوين را توصيف کرده است.
يکي ديگراز متون به جاي مانده از دوره صفويه که چگونگي باغ سازي و انواع درختان و گل هاي آن دوره را نشان مي دهد، منظومه «رَمز الرياحين» است. اين رساله سروده محمد هادي فرزند ميرزا حبيب کاشاني، مشهور به شيخ رمزي است که در عهد شاه عباس دوم شروع کرده و در سال ۱۰۸۹ ه.ق. يعني در دوره شاه سليمان، به اتمام رسانده است.
از دوره قاجاريه کتابي خطي به نام «مفاتيح الاَرزاق» تأليف يوسف نوري منشي وجود دارد که سندي معتبر درباره کشاورزي و باغ سازي در آن دوره محسوب مي شود. درخت کاري و گل کاري باغ ها در اوايل دوره قاجاريه به شيوه قديم ايراني بود ولي به ويژه در دوران حکومت ناصرالدين شاه (۱۲۲۷-۱۲۷۵ ه .ش) باغبانان و گل کاران فرنگي، شيوه هاي غربي را با خود آوردند (نصر ، ۱۳۸۴).
بنابر گزارش دکتر ياکوب ادوارد پولاک[۲] که درزمان ناصرالدين شاه در ايران بود، در باغ هاي تهران ، چنار و سپيدار و زبان گنجشک و نارون و توت و درخت گل ابريشم، يا صنوبر و گاهي کاج و تَهْ کاشته مي شد.
همچنين در تهران، باغي به نام «باغ کاج» وجود داشت که قسمتي از آن تا حوالي سال ۱۳۳۰ باقي بود.
قصر فيروزه، متعلق به ناصرالدين شاه، در وسط يک جنگل مصنوعي ساخته شده و در اطراف خيابان وسيع منتهي به اين قصر به طول يک فرسنگ (در حدود ۶ کيلومتر)، اقاقيا و گل هاي رنگارنگ کاشته شده بود (معتمدي، ۱۳۸۱).
بنجمين ( S.G.W. Benjamin ) که از سال ۱۲۶۲ تا ۱۲۶۴ ه .ش نخستين وزير مختار آمريکا در ايران بود (List…Iran,۲۰۰۵) در بهار ۱۲۶۳ از باغ فردوس در تجريش ديدن کرد و درباره اين باغ سلطنتي ناصرالدين شاه نوشت: وسعت اين باغ گويا چهارصد جَريب[۵] باشد. در طرف تحتاني آن ، جنگل انبوهي از چنار واقع است و به طوري اين درخت ها را مرتب کاشته اند که وقتي شخصي از عمارت نظري بر آن بيندازد، سطحي مخملي مانند مي بيند… در عقب عمارت اراضي وسيع هست و چنارهاي عالي مانند ستون بالا کشيده ، بر اين اراضي سايه مي افکند ... درخت هاي چنار به قدر صد پا ارتفاع مي رسد و مکاني است با چشم انداز دلفريب (معتمدي ، ۱۳۸۱).
سه سال بعد از بنجمين، محمد حسن خان اعتماد السلطنه وزير انطباعات ناصرالدين شاه از اين باغ ديدن کرد. وي در يادداشت روز جمعه ، ۱۷ رمضان ۱۳۰۴ (۱۹ خرداد ۱۲۶۶) مي نويسد: « دو از دسته گذشته باغ فردوس رفتم ... هجده سال بود اين باغ را نديده بودم. تمام درخت ها افتاده ، عمارت خراب شده ، در حقيقت وادي برهوت، آن وقتي که [دوستعلي خان] نظام الدوله مُعيّر الممالک در اين باغ بود که سجده گاه مردم بود » (اعتماد السلطنه، ۱۳۷۹).
● تاريخچه جنگل کاري در شمال ايران
عرصه هاي جنگلي شمال ايران در گذشته جاي خالي چنداني براي جنگل کاري نداشت. بلکه انبوهي جنگل و گسترش آن تا نزديک ساحل درياي خزر، براي ساکنان مشکل زا بود. بوميان براي کشاورزي و دامداري و سکونت خواهان زمين خالي از درخت بودند و مجبور مي شدند با روش هاي مختلف، از جنگل زمين بگيرند. مشکل ديگر، وجود مرداب هاي فراوان در بين جنگل هاي جلگه اي بود که در نتيجه ساکنان محلي براي در امان ماندن از بيماري مالاريا، در فصل تابستان به مناطق کوهستاني و ييلاقي مي رفتند. بدين ترتيب مي توان گفت که جنگل کاري در شمال ايران، پس از تخريب هاي انجام شده دهه هاي اخير و احساس نياز براي حفظ جنگل رونق گرفته است. با اين حال از برخي مدارک چنين بر مي آيد که دست کم در مناطق کم درخت و حاشيه جنگل درخت کاري مرسوم بوده است.
اعتماد السلطنه از رجال دربار ناصرالدين شاه که در هنگام سفر شاه به مازندران، همراه وي بود، در يادداشت روز ۷ رمضان ۱۲۹۲ (۱۵مهر ۱۲۵۴) از کاشت درختان گرمسيري و غير بومي در نزديکي روستاي پول (در جنوب نوشهر) خبر مي دهد. همچنين بنابريادداشت ۱۰ شوال ۱۲۹۲ (۱۸ آبان ۱۲۵۴) در باغ شاه عباس در بهشهر، سرو و کاج بود.
در سال ۱۳۳۱ هفت هزار اصله نهال در جنگل هاي نمک آبرود در غرب مازندران که بر اثر احداث کوره زغال و قطع درختان تخريب شده بود، غرس شد. در همين سال، هشت هزار اصله نهال از انواع مختلف در جنگل هاي سفيد تَمِش با گونه هاي پهن برگ بومي کاشته و با سيم خاردار محصور شد. مجري طرح، خليل قاضي تهراني نام داشت. اين جنگل کاري را شايد بتوان نخستين جنگل کاري به سبک جديد در شمال کشور دانست.
در همين سال به همت ابوالقاسم علي آبادي، جنگل کاري بلوط و آزاد در نهالستان چُمارسراي رشت صورت گرفت.
اولين جنگل کاري شاخص در شمال کشور در سال ۱۳۴۰ در شَهرْ پُشت نوشهر در قطعه اي به مساحت ۴۰ هکتار با گونه هاي مختلف سوزني برگ انجام شد.
در سال ۱۳۴۱ با ملي شدن جنگل ها و مراتع کشور، جنگل کاري دامنه اي گسترده تر يافت و در مجموع از سال ۱۳۴۱ تا پايان ۱۳۸۵ در حدود ۴۳۷ هزار هکتار جنگل کاري در شمال کشور انجام شد. اين در حالي است که مجموع جنگل کاري انجام شده در جنگل هاي خارج از شمال در همين محدوده زماني در حدود ۶۵۰ هزار هکتار بوده است.
شروع فعاليت جنگل کاري در شمال به دليل اجراي شيوه جنگل شناسي پناهي و به تقليد از روش اروپاييان با قطع يکسره همراه بود (هدايتي ، ۱۳۸۰). ولي هم اکنون به دليل اجراي شيوه تک گزيني و گروه گزيني، اغلب، جنگل کاري به صورت لکه هاي کوچک و توده اي و روزانه اي و حفره اي است.

فرايند آبکاري معمولا″ با فلزات گرانبها چون طلا و نقره و کروم جهت افزايش ارزش فلزات پايه مانند آهن و مس و غيره و همچنين ايجاد روکشي بسيار مناسب (در حدو ...

پوشاندن يک جسم با يک لايه نازک از يک فلز با کمک يک سلول الکتروليتي آبکاري ناميده مي شود. جسمي که روکش فلزي روي آن ايجاد مي شود بايد رساناي جريان برق ب ...

شرکت Valeniteبار ديگر سيستم تراشکاري ValTURNTM خود را با اضافه کردن 3 هندسه جديد به خط اينسرتهاي تراشکاري خود گسترش داده است. هندسه هاي جديد با گريدها ...

قبل از برنامه ريزي در خصوص روانکاري تجھيرات و ماشين آلات مطالب زير مطالعه نماييد : وظايف عمده روغن عبارتند از : ايجاد فيلم روغن بين سطوحي که روي ھم مي ...

چاي (Camellia sinensis) يکي از نوشيدنيهاي عمده و ساده درجهان بالاخص در کشور ما مي باشد. مصرف سرانه چاي در کشور حدود ۷ ۱ کيلوگرم بوده و حدود ۶ ۱ برابر ...

چاي (Camellia sinensis) يکي از نوشيدنيهاي عمده و ساده درجهان بالاخص در کشور ما ميباشد. مصرف سرانه چاي در کشور حدود ۷ ۱ کيلوگرم بوده و حدود ۶ ۱ برابر م ...

تعريف گلخانه: گلخانه ياGreen house به فضاي محدودي اطلاق مي¬شود كه قابليت كنترل شرايط محيطي مناسب را براي رشد گياهان از نواحي مختلف در طي فصول مختلف يك ...

جنگل‌ها، سرمايه‌هاي ملي هر كشور محسوب مي‌شوند كه حفاظت و استفادة صحيح از آنها، علاوه بر ثروت‌آفريني، بقاي محيط‌زيست را نيز تضمين مي‌نمايد. در مطلب زير ...

دانلود نسخه PDF - جنگل کاري