up
Search      menu
صنعت و مکانیک :: مقاله جنگل هاي مانگرو PDF
QR code - جنگل هاي مانگرو

جنگل هاي مانگرو

يکي از جوامع و چهره هاي جالب گياهي ايران جنگل هاي مانگرو هستند که نواحي ساحلي خليج فارس و درياي عمان قرار گرفته اند. جنگل هاي مانگرو ايران در گستره جذر ومد،مصب هاو جزاير بين خورها در طول سواحل کشيده شدهاند که به صورت جوامع کوچک و بزرگ گسسته يا پيوسته ديده مي شوند .جنگلهاي مانگرو ايران آخرين حد پراکنش جنگل ها در آسياي جنوب غربي به شمار مي آيد پراکنش جنگل ها در ايران از شرقي ترين بخش درياي عمان در ايران ،در خليج گواتر شروع مي شود و با حرکت به غرب خليج فارس و زياد شدن عرض جغرافياي در رويشگاه نايبند در استان بوشهر پايان مي يابد جنگل هاي مانکرو در ايران شامل دو گونه اند:
– Avicennia marina
– Rhizophora mucronta
جنگل هاي مانگرو با ساير اکوسيستم ها ي جنگلي تفاوت اساسي دارند اين جنگل ها نه به خشکي تعلق دارند نه به دريا بلکه مشترک بين آب و خشکي اند.جنگل هاي مانگرو ايران ،جنگل هاي يکدست هستند که از گونه حرا تشکيل شده اند در بخش کوچکي ار سواحل جنوبي ايران در خور بندر جاسک گونه چندل نيز در وسعت کم ديده ميشود.بخش عمده جنگل ها در نواحي مرکزي خليج فارس واقع شده اند. بزرگترين جامعه متحد جنگلي در جزيره قشم و محدوده خمير واقع شده اند که با مسافتي حدود ده هزار هکتار جنگل هايي مترکم،نيمه متراکم،کم تراکم و پراکنده وسيع ترين و مرغوب ترين اراضي جنگلي مانگرو ايران را تشکبل مي دهند .اين جنگل ها به طور عام ساحلي هستند و در حاشيه رود خانه ها ديده مي شوند.
گونه هاي مانگرو در ايران صفات مشترکي دارند و جهت بقائ از از ويژگي هاي خاصي براي استقرار پيروي مي کنند مهمترين آنها عبارتنند از:
۱) در عرض هاي جغرافيايي خاص زندگي ميکنند (در عرض جغرافيايي ۲۵ تا۲۷ درجه شمالي وطول شرقي۵۵ تا ۶۵ گسترش يافته اند ودر عرض جغرافيايي بيش از ۲۸ درجه اراضي مانگرو قطع مي شوند).
۲) محل استقرار آنها در منطقه جذر مدي است واز ساحل شروع و تا آخرين حد اثر جزر ومد ادامه دارند.
۳) مانگرو هاي ايران ساحلي هستند ودر حاشيه خورها و مصب رودخانه ها مستقراند.
۴) خاک مورد نيازآنها از نوع خاک گل آلود، لجني ،شور و اشباع از آب هستند.
۵) جهت تطابق با محيط اقدام به بروز ويژگي هاي خاصي نموده اند که باعث استقرار آنها مي شود مهمترين آنها عبارتنند از:
توليد ريشه هاي هوايي تنفس کننده به نام pneumatophores
خاصيت زنده زايي بذر
ريشه هاي تنفس کننده به اشکال مختلف در گونه هاي مختلف تشگيل مي شوند که علاوه برنقش تنفس در محيط بي هوازي موجب استقرار گياه در محيط بي ثبات بستر مي گردند همچنين بذر در گونه هاي حرا و چندل زنده زا است ،زنده زايي در اصل اهرم سازوکار توليد مثل است
۶) به طور عام به صورت درختچه ودرخت با تاج گسترده هستند
۷) در محيط زندگي خود حاکم مطلق بوده و ساير گونه ها قادر به رقابت با آنه نيستند.
۸) در هنگام مد تنها تاج درختان بالاتر از سطح آب قرار ميگيرد و بقيه اندام گياه در زير آب قرار دارد
۹) داراي خصوصيات خاصي هستند اين جنگل ها در حد فاطل خشکي و در زندگي مي کنند نه به خشکي مطلق دارند ونه به دريا بلکه بين هر دو اکوسيستم قرار دارند.
۱۰ ) جزر ومد در شکل گيري مانگرو ها نقش اساسي دارد.
۱۱) مانگرو ها نسبت به شرايط محيطي ،آب و هواو شوري مقاومت زيادي دارند که تحمل گونه حرا نسبت به شرايط مذکور بيشتر از گونه چندل است.
● گونه هاي تشکيل دهنده مانگرو در ايران :
▪ گونه حرا
گونه حرا به نام علمي Avicennia marina از جنس Avicennia واز خاانواده AVICENNIACEAE که به افتخار ابوعلي سينا که اولين بار آن را تشخيص داده نامگذاري گرديده است.حرا بردباري زيادي نسبت به شرايط مختلف اکولوژي دارد و نسبت به تغييرات آب و هوا و شوري از مقاومت زيادي بر خوردار است به گونه اي که در بارندگي هاي۲۵۰۰ ميليمتر در شرق آسيا تا حداکثر ۲۰۰ ميليمتر در ايران از کيفيت مناسب و يکسان بر خوردار است و دامنه شوري وسيعي از ۳۵ تا ۵۰PPT را تحمل مي کند .
خاک مناطق استقرار آن خاکي است غرقابي شور ،ريز دانه و قهوهاي تا سياهرنگ و بد بو .در هنگام مد بخش بيشتر اندام هاي هوايي در داخل آب قرار ميگيرد و فقط تاج درخت مشخص است به همين دليل به صورت شناور نمايان امي گرددولي در هنگام جزر کليه اندام هاي هواي و ريشه هاي هوايي قابل تشخيص هستند .
اهميت اقتصاد گونه حرا در ارزشهاي مستقيم و غير مستقيم آن است بخش عمده کاربرد آن به دليل استفاده از سر شاخه هاست که به مقدار زياد قطع و مورد تغذيه دام قرار مي گيرد ، ارزش هاي غير مستقيم حرا عبارتند از جلو گير از فرسايش سواحل ، حفظ محيط زيست ،تنوع زيستي ، کاهش انرژي امواج و قدرت تخريبي طوفان و مناطق آبزي پروري هستند.
۱) ويژگي هاي اختصاصي :
گونه حرا جهت سازگاري با محيط ويژگي هاي خاصي به شرح زير دارد که باعث بقائ و استقرار در شرايط زيستي دشوار شده است:
ريشه ها
حرا داراي دو ريشه است ريشه اصلي وکم عمق که در زير خاک قرار گرفته است . ريشه هاي هوايي تنفس کننده که از ريشه اصلي تشکيل ودر روي خاک قرار مي گيرد و با عث تنفس گياه در محيط بي هوازي اطراف خود ميشوند ريشه اصلي به دليل غلظت زياد نمک در خاک اشباع از آب پيرامون ريشه و بالا بودن سطح سفره آب هاي زير زميني قادر نيست اعمال فيزيولوژيکي لازم را به تنهايي وبه صورت کامل براي گياه انجام دهداز اين رو اقدام به توليد ريشه هاي هوايي در سطح انبوه نموده است که به تعداد زياد و در شعاع گسترده اي دور هر درخت را فرا گرفته است
اهميت ريشه هاي هوايي در محيط زيست گونه حرا به شرح زير است :
الف)تنفس کننده هستند و در واقع به صورت يک سيستم تهويه عمل مي کنند، عملکرد ريشه هاي تنفس کننده بدين گونه است که براي لحظه اي باز مي شوند و عدسک آنها تنها اجازه ورود هوا را مي دهند ، وقتي که ريشه هاي تنفس کننده به طور کامل زير آب مي روند اکسيزن بين سلول آن مصرف مي گردد و فشار در آن منفي شده و CO۲ تشکيل مي شود وقتي ريشه ها از آب خارج مي شوند فشار منفي ايجاد شده به دليل اکسيزن کم شده و عمل تهويه انجام مي شود
ب) باعث استقرار گياه در خاک گل آلود و غرقابي مي شود
ج)سيستم استقرار و ريشه دواني خاص حرا باعث کاهش اماوج شده و حرکات ملايم موجي ايجاد مي نمايد که علاوه بر تاثير گذاري در استقرار و بقائ جامعه گياهي مزبور محل امني را براي انواع جانوران آبزي فراهم مي آورد
بذر
يکي از مهمترين ويژگي هاي خاص گونه حرا شيوه تولي مثلي آن است بدين ترتيب که بذر هاي آن زنده زا هستند و گونه حرا زنده زاي کامل نيست و به آن شبه رنده زا يا نيمه زنده زا مي گويند زيرا بذر ها قسمتي از مراحل رويش خود را بر روي درخت و قسمتي را در محيط باتلاقي انجام مي دهد يکي از دليل شبه زنده زايي گونه حرا مقاومت در مقابل شوري زياد مي باشد که گياه مي تواند بخش عمده مراحل زندگي خود را در خاک شور و گل آلود طي نمايد
ساختار برگ
برگ داراي پوسته ضخيم سبز رنگ و براق است در زير پوسته روزنه هاي هوايي بزرگ و فرو رفته وجود دارد ،روزنه ها پوشيده از کرک هستند
طريقه مقابله با شوري بدين گونه است که در داخل برگ هاي حرا نيروي مکشي به وجود مي آيد در اين حالت فشار اسمزي به وجود آمده از فشار اسمزي داخل خاک بيشتر است که سبب ميشود ريشه ها فقط آب خالص را از خود عبور و به برگ ها منتقل کنند وبه اين ترتيب از ورود نمک جلو گيري مي شود
۲) ويژگي مناطق استقرار
گونه حرا در خليج فارس و دريا ي عمان در مناطق زير مستقر است
اراضي باتلاقي ،پر از گل و لاي و شور
اراضي تحت تاثير جذر و مد دريا
اراضي با عرض جغرافيايي حداقل ۲۵ درجه و طول حداقل ۵۵ درجه
حاشيه خور هاي اصلي و فرعي و آبراهه ها
۳) ويژگي هاي مرفولوژيک
حرا گونه اي است درختچه اي يا درختي به ارتفاع ۳ تا ۵ ۵ متر که در طبقات تراکمي مختلف و در مناطق مختلف ابعاد متفاوتي دارد در مناطق متراکم و نيمه متراکم به صورت درخت و درختچه بزرگ دبده ميشود که ارتفايي حدود ۳ متر و در مناطق تنک به صورت درخچه هاي کوچک با خيلي کوچک ملاحظه مي شوند که ارتفاعي بين ۱ تا ۲ متر دارند پوست درخت ضخيم به رنگ خاکستري –قهوه اي يا قهوه اي تيره مي باشد که در درختان مسن قهو ه اي تيره است ودر درختان جوان به رنگ روشنتر نمايان مي گردد. يک تنه اصلي دارد که در هنگام مد در آب قرار مي گيرد از تنه اصلي شاخه هاي فرعي زيادي مي رويند که تقريبا قطري برابر قطر تنه اصلي دارند .برگ ها به تعداد زياد در هر شاخه ديده مي شوند رنگ برگ سبز تيره و براق است و شگل برگ ساده ضخيم ،نيزه اي ريا، چرمي و بدونه دندانه است . در سطح زيرين داراي کرک هاي سفيد رنگ است که به صورت لايه نازکي برگ را در بر گرفته و در سطح رويين براق است طول برگ ۵ تا ۷ ۵ سانتيمتر است گل زرد رنگ روشن و خوشبي دارد.
بذر
بذر زنده زا مخروطي شکل و داراي ريشه چه دراز مي باشد ريشه چه در گونه چندل نسبت به ساير گونه هاي مانگرو بلند تر است بذر ها در روي درخت مادر جوانه مي زنند و تمام مراحل رويشي را روي درخت مادري انجام مي دهند . به همين دليل به آنها زنده زاي کامل يا واقعي مي گويند يکي از دليل اين امر مقاومت کم اين گياه نسبت به شوري است زمان شروع ظهور ميوه از ارديبهشت ماه است که از آن زمان شروع به جذب آب کرده باد ميکند و در تير ماه پس از کامل شدن روي درخت به زمين افتاده و کشت مي شود از خصوصيات بارز چندل قدرت تکثير زياد و سريع آن است که در جامع مانگرو ها داراي سريع ترين تکثير مي باشد .تکثير زياد به دليل بلندي ريشه چه آن است که باعث کشت سريع آن در محيط و تکثير و کسترش در سطح وسيع مي شود .
۴) ويژگي هاي مناطق استقرار
▪ اراضي باتلاقي گل ولاي دار و شور
▪ محدوده جزر ومد ، حاشيه خور ها و مصب
ساختار برگ
ساختمان و تغيير شکل برگ جهت بقاء چندل در اکوسيستم مانگروها در ايران هماننده گونه حرا است
سازگاري با محيط
از نظر سازگاري با محيط مانند گونه حرا است ولي نسبت به شوري حساس تر است و مانند حرا دامنه شوري زياد را تحمل نمي کنند از طرف ديگر نسبت به تناوب هاي متفاوت غرقاب و حدود جزر ومدي عمق گل ولاي به شدت حساس است
۵) ويزگي هاي مورفولوزيکي
گونه اي است درختي با ارتفاع ۴متر به بالا که در ايران به اندازه هاي مختلف حداکثر تا ۸متر ديده شده است تنه درخت صاف ،بلند و استوار شگل هستند پوسته بسيار ضخيم به رنگ خاکستري ،تاج درخت تخم مرغي شکل ،بيضوي ودر برگ ها ساده ضخيم ،چرمي ،تخم مرغي و گوشتي است گل ها به رنگ سفيد مايل به زرد ديده مي شوند
▪ عوامل موثر در شکل گيري مانگرو ها
الف) راهاي آبي
جنگل هاي مانگرو در رابطه مستقم با راه هاي آبي هستند مانگرو ها در ايران در حاشيه خور هاي فرعي و اصلي و آب راه ها واقع شده اند بنابر اين انواع محيط هاي آبي و خصوصيات آنها بر استقرا و شکل گيري مانگرو تاثير مستقيم دارندب)آب شيرين
يکي از مهمترين عوامل رشد و استقرار مانگرو هاست به آب و هواي ناحيه اندازه حوضه آبخيز،رسوب ها
حرکات رود خانه اي ،جزر ومد بستگي دارد
ت)فصل خشکي
فصل خشک طولاني موجب عدم استقرار جنگ هاي مانگرو مي باشد
ث)عرض جغرافياي
مانگرو ها در ايران در عرض هاي جغرافياي مساعد پراکنش دارد (۲۵تا۲۸)
ج)جزرو مد
جزر ومد با حرکات خود مواد غذايي را در اکوسيستم هاي مانگرو وارد مي کنند و مواد غذاي را در خود حل کرده و محصول غذاي را به اکوسيستم مانگروها وارد و مواد زائد و مانده را خارج مي نمايد تناوب جزر ومد بر غلظت اکسيزن و مواد غذايي تاثير مي گذار و موجب کاهش يا افزايش آن ميشود
خ)غرقاب
غرقاب نيز از مهمترين عوامل استقرار عوامل جنگل هاي مانگرو مي باشد در جنگل هاي مانگرو ايران ميزان غرقاب بستر جنگل ها در مناطق مختلف متفاوت است و همين تناوب موجب به وجود آمدن جنگل هاي متفاوت از نظر کمي و کيفي گرديده است
ح)شوري
جنگل هاي مانگرو در راه حل مختلف رشد و تکامل خود به ميزان معيني نمک نياز دارند اگر مقدار نمک بيش از حد لازم باشد براي گياه مضر است و اگر کمتر از حد معمول باشد نيز گياه قادر نيست مراحل زندگي خود را تکميل نمايد معمولا شوري بيش از ۴پي پي تي را تحمل مي کنند.
● اجتماعات جانوري
اجتمات جانوري جنگل هاي مانگرو در ايران عبارت اند از:
۱) بي مهرگان
۲) شکم پايان
۳) انواع دو کفه اي ها
۴) سخت پوستا
۵) مهره داران
متداولترين ميگو که در جوامع مانگروي زندگي مي کنند شاه ميگو با نام علمي Macrobrachium rosenbergii است که بيشتر در مناطقي که با آب شيرين در ارتباط است ديده مي شود از ساير ميگو ها مي توان به indicus , monodon اشاره کرد. ماهيان شناخته شده در جنگل هاي حرا ۳۲ گونه هستند که به ۱۷ خانواده تعلق دارند در بين ماهيان ماهي گل خورک muds kipper در مناطق گلي اجتماعات مانگرو ها ديده مي شوند که از مهمترين ماهيان جنگل هاي حرا محصوب مي باشند ساير ماهيان اغلب منشاء دريايي داشته و به هنگام مد وارد خورها شده و در اين نواحي به تغذيه مي پردازند از ماهيان منطقه مي توان به : شانک،پو ،سفره ماهي قهوه اي ،گل خورک ،سنگسر ،ساردين ، زردک ، کفشک اشاره کرد .
گل خورک هاکه ماهيان خزنده نيز ناميده مي شوند از گونه هاي آشنا و دائمي منطقه هستند گل خورک ها ماهياني شبيه به خزندگان مي باشند . مانند خرچنگ ها در کفه هاي گلي حفره هايي ايجاد مي کنند و در هر دو حالت جزر و مد فعال اند اين ماهيان بيشتر اوقات جود را در خارج آب مي گذرانند به خاطر ساز گاري با محيط داراي اندامهاي هستند که همانند دوزيستان اجازه مي دهند بر روي يستر گلي بخزند و بجهند ويا به سرعت در حفرات گلي خود را پنهان کنند حرکت آنها در واقع به وسيله باله هاي سينه اي همراه با جهش يا جست و خيز است .
چشم هاي بر جسته ي آن ها براي ديد هوايي واضح تغيير يافته در حالي که توانايي آنها براي ديدن در زير آب کاهش پيدا کرده است. زير هر چشم جانور پياله اي پر از آب حاصل از چين خوردگي هاي پوستي وجود دارد که زماني که چشم هايش به خاطر در معرض هوا بودن خشک مي شود آنها را در درون اين ظرف آب مرطوب مي کند. گل خورک ها با داشتن باله هايي پا مانند قادرند زماني که خارج از آب هستند راه بروند، از موانع بالا بروند و حتي از نقطه اي به نقطه ديگر جست بزنند. از طرفي آنها قادرند هم در آب و هم در خشکي تنفس کنند.
توانايي ترک آب اين ماهي را قادر کرده تا پهنه هاي گلي کم عمق را مورد بهره برداري قرار دهد اما سوراخ هاي آبي همچنان براي بيشتر گونه هاي گل خورک منزلگاه و پايگاه اصلي بوده و از اين محل است که فعاليت هاي خشکي خود را آغاز کرده و زماني که توسط صياداني تهديد مي شود به آنجا عقب مي نشيند. گل خورک ها زماني که آب پايين است در خطر شکار شدن توسط پرندگان ساحلي و همچنين تعدادي ديگر از حيوانات خشکي مانند مارها و پستانداران قرار دارند.
از سوي ديگر هنگامي که آب بالا است بيشتر گونه هاي گل خورک براي اجتناب از مورد حمله قرار گرفتن توسط ماهيان صيادي که آب هاي کم عمق را مي کاوند، در سوراخ هاي زيرآب رفته خود پناه مي گيرند. يک سوراخ علاوه بر استفاده شدن به عنوان پناهگاه همچنين مي تواند به عنوان پرورشگاهي براي بزرگ کردن تخم ها نيز به کار رود.هر بهار نر ها براي ايجاد قلمرو هاي فردي سطح گلي را کنده و سوراخي حفر مي کنند .
خزندگان جنگل هاي مانگرو شامل ۲ گروه لاک پشت دريايي شامل لاک پشت عقابي و لاک پشت سبز و۵ گونه مار است از پرندگان مي توان به پليکان ، حواصيل ،فلامينگو،عقاب ماهيگير ،شاهين ، زنبور خور ، پرستو ، چکاوک ، تو کا،صدف خور را مي توان نام برد.

● تعاريف جنگل ▪ تعريف اول جنگل ناحيهاي که از درختهاي انبوه پوشيده باشد را جنگل مينامند. در جنگل طبيعي معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم و ...

● پيدايش جنگل تعريف جنگل و انواع آن جنگل منطقه وسيعي پوشيده از درختان، درختچهها و گونههاي علفي است که همراه با جانوران وحشي نوعي اشتراک حياطي گياهي و ...

● پيدايش جنگل تعريف جنگل و انواع آن جنگل منطقه وسيعي پوشيده از درختان، درختچهها و گونههاي علفي است که همراه با جانوران وحشي نوعي اشتراک حياطي گياهي و ...

● تعاريف جنگل ▪ تعريف اول جنگل ناحيه اي که از درختهاي انبوه پوشيده باشد را جنگل مي نامند. در جنگل طبيعي معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم ...

منطقه اي که امروزه با منابع فراوان نفت و گازش تحت عنوان خاورميانه مي شناسيم و در عين حال قديمي ترين تمدنهاي مشرق زمين،ايران و بين النهرين نيز در آن قر ...

● تعريف: حفاري جهت دار نوعي از حفاري است که در آن مسير چاه بر اساس نقشه اي معين و از پيش طراحي شده، براي رسيدن به ناحيه هدف (Target Area) از حالت عمود ...

اورانيوم و توريم از جمله عناصر کمياب هستند. قشر جامد کره زمين بطور متوسط به ازاي هر تن وزن شامل چهار گرم اورانيوم است. يعني اورانيوم همانقدر است که رو ...

اورانيوم و توريم از جمله عناصر کمياب هستند. قشر جامد کره زمين بطور متوسط به ازاي هر تن وزن شامل چهار گرم اورانيوم است. يعني اورانيوم همانقدر است که رو ...

دانلود نسخه PDF - جنگل هاي مانگرو