up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله جريان شکافنده PDF
QR code - جريان شکافنده

جريان شکافنده

«جريان شکافنده» در کمين شناگران دريا

▪ مخاطرات دريايي، درياي خزر چيست؟
در پژوهش هاي خود مخاطرات درياي خزر را جمع بندي کرديم و متوجه شديم يکي از مهم ترين مخاطرات، «جريان شکافنده» دريا است.
▪ «جريان شکافنده» چيست؟
در اصطلاح علمي به آن ripcurrent مي گويند. بطور کلي وقتي موج به سمت ساحل مي آيد انرژي چندان زيادي ندارد و شيء را به سمت ساحل مي آورد و بي خطر است، اما خطر اصلي وقتي اتفاق مي افتد که موج به ساحل آمده شکسته شده و با جمع شدن آب و برگشت از يک سيستم با انرژي زيادي به دريا برگردد و هر آنچه در مسيرش باشد با خود به دريا مي برد. جريان شکافنده درست مثل يک بادبزن است گردن و يا دسته بادبزن به سمت ساحل بوده و پهنه آن در آب قرار دارد که مشخصه اصلي آن نيز رنگ روشن و کفاب روي آب است. وقتي موج به ساحل آمده و شکسته مي شود از بدنه باريک اين بادبزن عبور کرده و در نهايت به پهنه مي رسد. در قسمت بدنه باريک انرژي و قدرت آب بسيار زياد است که به تدريج وقتي به پهنه آن مي رسد و نيرويش کمتر مي شود. متأسفانه اين پديده سال هاست شناگران زيادي را مي بلعد.
▪ هيچ راه چاره اي براي شناگري که گرفتار اين جريان مي شود وجود ندارد؟
چرا هست. وقتي شناگر در مسير اين جريان قرار مي گيرد ابتدا بايد آرامش خود را حفظ کرده و در جهت جريان آب حرکت کند.
شناگر هيچ گاه نبايد سعي کند مخالف جهت آب و به سوي ساحل شنا کند و در اين صورت احتمال غرق شدگي زياد است. اگر شناگر توان بدني بالايي داشته باشد از همان تنه باريک جريان به شکل اريب مي تواند خود را نجات دهد در غير اين صورت بايد به شناي خود تا پهنه جريان شکافنده ادامه داده و سپس به شکل اريب به ساحل بازگردد.
▪ عرض جريان شکافنده چند متر است؟
عرض آن ممکن است از چند متر تا چند ۱۰ متر باشد.
▪ آيا جريان شکافنده براي افراد غير حرفه اي قابل شناسايي است؟
بله اين جريان را مي توان با رفتن روي يک تلماسه که حدود ۲ متر بالا تر از سطح آب است يا رفتن روي يک آلاچيق يا سقف خودرو با چشم مشاهده کرد.
▪ آيا جريان شکافنده تنها در قسمت هاي مشخصي از ساحل رخ مي دهد؟
خير در همه جاي ساحل قابل رخ دادن است و به حرکت باد و محل تشکيل موج و بلندي موج بستگي دارد.
▪ آيا اين پديده بيشتر در درياي خزر رخ مي دهد؟
خير اين پديده يک اصل کلي براي همه درياهاست اما چون مخاطرات اين پديده در درياي شمال بيشتر است بنابراين بيشتر روي آن تحقيقات انجام داده ايم.
▪ خطر اين پديده چقدر است؟
متأسفانه هر ساله حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ نفر در اثر غرق شدگي جان خود را از دست مي دهند.
▪ بيشترين تعداد غرق شده ها در کدام سواحل است؟
تعداد غريق ها در سواحل درياي مازندران از سواحل استان گلستان بيشتر است.
▪ چرا؟
زيرا ساحل درياي گلستان گلي است و شني نيست افراد کمتر تمايل دارند در آنجا شنا کنند.
▪ چرا تعداد غريق ها در درياي شمال بيشتر از درياي جنوب است؟ درياي شمال توفاني تر است؟
خير نمي توان گفت درياي شمال هميشه مواج است و خطر بيشتري از درياي جنوب دارد. درياي جنوب بويژه درياي عمان توفان هاي شديد تري داشته و خطر ساحلي آن بيشتر است اما چون گردشگر کمتري داشته و افراد کمتر در اين دريا ها شنا مي کنند تعداد کشته هايش نيز کمتر است.
▪ آيا تمام غريق ها در درياي خزر گرفتار جريان شکافنده شده اند؟
خير همه مرگ و ميرها در دريا ممکن است ناشي از جريان شکافنده نباشد. در سواحل درياي خزر سواحل ماسه اي زياد است که ناگهان عمق زياد مي شود و اگر کسي شنا بلد نباشد ممکن است غرق شود. گذشته از آن در بخش هايي از ساحل خزر ساختمان ها، چاه هاي فاضلاب و سازه هاي بتني مغروق زياد است و افرادي که بدون آگاهي از بافت دريا در آن شيرجه مي زنند ممکن است ناگهان در اين سازه ها گرفتار شده و دچار خفگي شوند يا اين که در اثر برخورد با سازه ها زخمي شده و از بين بروند.
▪ اين سازه ها در کدام سواحل بيشتر است؟
سواحل درياي مازندران.
▪ چرا سازه ها زير آب رفته اند؟
از سال ۱۳۶۷ تا سال ۱۳۷۳ تراز آب درياي خزر ۲ متر و ۵۰ سانتيمتر افزايش پيدا کرده و تأسيسات ساحلي زير آب رفته اند.
▪ آيا محل هايي که در سواحل براي شناي عمومي در نظر گرفته مي شود به لحاظ مخاطرات دريايي که برشمرده شد مورد تأييد هستند؟
در بخش هاي ملي و مکان هاي عمومي سواحل تنها از اين لحاظ که ساختمان مغروق نداشته يا عمق ساحل در نوسان نباشد انتخاب مي شوند ولي اين مکان ها هم نياز به تحقيقات علمي و مدل سازي دارد که متأسفانه تاکنون صورت نگرفته است.
▪ چرا اين اقدام تاکنون صورت نگرفته است؟
اين تحقيقات و مدل سازي ها مستلزم هزينه هاي زياد است و حمايت مالي دستگاه هاي اجرايي و وزارت علوم را مي طلبد.
▪ در مرکز اقيانوس شناسي براي کم کردن مخاطرات درياي خزر و پديده جريان شکافنده چقدر مطالعات و تحقيقات انجام داده و تاکنون چه اقداماتي کرده ايد؟
پديده جريان شکافنده از حدود ۶۰ سال پيش شناخته شده است و تاکنون کارهاي زيادي انجام گرفته تا اين علم به زبان ساده دنيا تبديل شود. در ايران نيز در دوره دکتري ام در روسيه يعني حدود ۱۵ سال پيش به اين موضوع علاقه مند شدم، وقتي به ايران بازگشتم سعي کردم پديده جريان شکافنده را به مردم ايران نيز معرفي کنم. در اين زمينه کتابي چاپ کردم و کارهاي پژوهشي زيادي از طريق مراکز اقيانوس شناسي انجام دادم. چند پوستر و بروشور تدوين کردم که چاپ و تکثير شد البته پيشنهاد چند پروژه در اين رابطه به دستگاه هاي مسئول از جمله سازمان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي دادم که آنها نيز از اين طرح استقبال کردند و پروژه در بند (د) ماده ۴۵ که به پروژه هاي ۶۰ ۴۰ معروف است تصويب شد و حتي قرار شد با توجه به قرارداد نتايج تحقيقات مرکز اقيانوس شناسي به دانش عمومي تبديل شده و جلوي مرگ و مير و خطرات ناشي از اين پديده گرفته شود ولي متأسفانه تاکنون حمايت مالي براي اجراي پروژه نشده ايم.
▪ در اين پروژه قصد داشتيد چه اقدامات پيشگيرانه اي انجام دهيد؟
علاوه بر اطلاع رساني از طريق صدا و سيما، در مدارس نيز اين طرح آموزش داده شود و علاوه بر آن با نصب تابلوهاي بسيار بزرگ در سواحل و جاده هاي منتهي شهرهاي شمالي پيام تصويري اين پديده به غالب مردم داده شود.
اين پوسترها در هتل ها، رستوران ها و سواحل خطرناک هميشه مي بايست نصب شود. همانطور که در عمده کشورهاي پيشرفته دنيا اين اطلاع رساني در سطح وسيع در شهرهاي ساحلي و ... وجود دارد.
▪ ميزان مرگ و مير ناشي از غرق شدن در درياها در ايران با کشورهاي ديگر چه تفاوتي دارد؟
در کشورهاي ديگر علاوه بر اين که جريان شکافنده وجود دارد، مخاطرات ديگر نيز شناگران و گردشگران را تهديد مي کند. چون سواحل برخي کشورها مستعد موج سواري است ممکن است مرگ و مير ناشي از اين بازي ها بالا رفته علاوه بر آن براثر گزش ناشي از حيوانات دريايي و گرفتار کوسه يا تمساح شدن باشد. در ايران خوشبختانه وضعيت منحصر به فردي در جريان است. به طوري که در سه ماه تابستان به استثناي روزهاي توفاني که کسي در دريا شنا نمي کند متأسفانه بقيه روزها در کل ۲۰۰ تا ۲۵۰ کشته بر جاي مي گذارد که معادل کشته هاي يک زلزله با قدرت متوسط است که تنها با يک آموزش رايگان و کم هزينه مي توان از تعداد مرگ ناشي از غرق شدگي کاست.
▪ آيا ساکنان سواحل ساحلي با پديده «جريان شکافنده» به طور تجربي آشنا هستند؟
با چند نجات غريق در سواحل گيلان و مازندران که صحبت کردم آنها به طور تجربي از اين جريان بازگشت موج به دريا خبر دار بودند.
▪ شنا کردن در استخر چه تفاوتي با شناگري در دريا دارد؟
استخر محيطي با ابعاد کوچک است و آب آن آرام ولي دريا ابعاد بزرگتري داشته و مواج تر است و هر لحظه نيروي جديدي به شناگر وارد مي کند و او را ممکن است از مسير اصلي اش خارج کرده و به محيط بزرگتري ببرد. لذا توصيه مي شود کساني که توان فيزيکي بالاتري دارند در آب دريا شنا کنند و اگر به توان بدني يا شناگري خود اعتمادي ندارند نبايد از محدوده کم عمق دورتر شوند.
▪ يعني اگر در آب دريا شنا نکنند بهتر است؟
خير. دريا يک نعمت خدادادي بزرگ است و شنا در آن بسيار فرح بخش است. مردم مي توانند با احتياط از دريا استفاده کرده و با رعايت نکات ايمني شنا کنند.
▪ مردم از نکات ايمني شناکردن چگونه اطلاع حاصل کنند؟
بروشورها را مطالعه کنند و به توصيه هاي «ناجي» گوش فرا دهند. بهتر است شناگران در مواقع توفاني وارد دريا نشوند و هنگام گرفتاري در جريان شکافنده به طور اريب خود را از محدوده خطر نجات دهند.
▪ آب درياي خزر با درياهاي جنوبي ايران چه تفاوتي دارد؟
به قول ابوريحان بيروني؛ گردتاگرد دريا بگردي هيچ مانع تو نباشد جز چند رود، آب آن تلخ و تاريک و هيچ از آن برنيايد برخلاف درياي پارس.
ابوريحان بيروني نيز در اين گفته به درياچه بودن خزر اشاره کرد و ويژگي آب آن را تلخ و شور مي داند چون از ترکيب و املاح متفاوت تري از آب درياهاي آزاد تشکيل شده و از آنجا که رسوبات آبي زيادي دارد ميزان شفافيت آب پائين است. از طرف ديگر درياي شمال به لحاظ تنوع زيستي و حياتي نسبت به درياي جنوب بسيار محدودتر است. درست است که درياي خزر مشخصات يک اقيانوس کوچک را دارد ولي به دليل دسترسي نداشتن به آب هاي آزاد تنوع زيستي پائيني دارد.
▪ درياي خزر متعلق به کدام دوره از زمين شناسي است؟
درياي خزر باقيمانده اقيانوس تتيس است که بخش هاي مختلف آن تاريخچه متفاوتي دارد ولي دريا به مفهوم امروزي که محصور شده باشد مربوط به دوران سوم زمين شناسي حدود ۵ ميليون سال پيش است که از درياي سياه جدا شده و قبل از آن يک باريکه آبي که اکنون به دره مانيچ معروف است و در جنوب غربي روسيه واقع است درياي خزر را به سياه وصل مي کرد.

اقيانوسها و درياها مجموعه واحدي تشکيل مي دهند در نظر اول حرکت قسمتي از آب در داخل آن ، بدون اينکه با آبهاي ديگر مخلوط شود، بعيد به نظر مي رسد. اما واق ...

اقيانوسها و درياها مجموعه واحدي تشکيل مي‌دهند در نظر اول حرکت قسمتي از آب در داخل آن ، بدون اينکه با آبهاي ديگر مخلوط شود، بعيد به نظر مي‌رسد. اما واق ...

مقدمه مهمترين علامت مشخصه جريانهاي دوفازيوجود مشترک بودن بين فازهاي گاز و مايع مي باشد. اين فصل مشترک داراي اشکال مختلفيمي باشد. تقريبا امکان پيدايش ي ...

مهمترين علامت مشخصه جريانهاي دوفازي وجود مشترک بودن بين فازهاي گاز و مايع مي باشد. اين فصل مشترک داراي اشکال مختلفي مي باشد. تقريبا امکان پيدايش يک دا ...

آبهاي زيرزميني بطور طبيعي ، و بطور کلي تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوي نقاط پست حرکت مي کنند. حرکت افقي آب در زير زمين اغلب بسيار آهسته تر از رود ...

● چرخه هاي زمين زمين مي تواند مانند يک سيستم غول پيکر از چرخه هاي فعال تصور شود. در هر چرخه، ماده و انرژي از جايي به جايي ديگر منتقل مي شود و ممکن است ...

پديده هاي بسياري در اين عالم وجود دارند كه براي ما خيلي عادي و روزمره هستند، اما در دل خود اسرار بسياري را نهفته دارند كه پس از تحقيق و فاش شدن ديرينه ...

بطور کلي تعداد تلفات آتشفشانها خيلي کمتر از حوادث طبيعي ديگر مانند زلزله ، تسونامي ، سيل و امراض خطرناک واگيردار است. شرط اين که آتشفشانها حادثه زا با ...

دانلود نسخه PDF - جريان شکافنده